Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 45

andi firringar og hlutgervingar sjálfsins mega
þeir, sem ferðinni ráða í sögukennslu, alls ekki
bregðast þessu hlutverki.
Nú má vera, að einhverjir telji þessa yfir-
lýsingu bera vott um barnalegt oftraust á sagn-
fræðingum. Er nokkurn tíma unnt að skapa
óbrenglaða mynd af fortíðinni? Verður sú for-
tíð, er birtist okkur í verkum sagnfræðinganna,
ekki fyrst og fremst spegilmynd fræðimann-
anna sjálfra? Getur sagnfræðin í raun og veru
sagt, hvað gerðist?
Eg viðurkenni fúslega, að þetta er Akkilesar-
hæll sagnfræðinnar, en bendi jafnframt á, að öll
fortíðin er ekki í jafnríkum mæli undir þessa
sök seld. Ovissa um fortíðina vex oftast nær í
réttu hlutfalli við tímalega fjarlægð. Þannig
verður mynd okkar af Sturlungaöld aldrei skýr,
ég tala nú ekki um landnámsöld. En með all-
mikilli vissu ætti að vera unnt að gera grein
fyrir þeim breytingum, sem áttu sér stað á Is-
landi á árunum 1940—1949. Fer þá hvort
tveggja saman, auknar líkur á, að hægt sé að
gefa raunsanna lýsingu á atburðunum og þörf-
in fyrir þekkingu á sömu atburðum. Sam-
félagið þarfnast fyrst og fremst þekkingar á
nánustu fortíð sinni.
Hyggjum á ný að sögunámi á „lægri'' skóla-
stigum hér á landi. Með hliðsjón af ofanrituðu
tel ég, að vandalaust sé að benda á það mein,
er bagar svo þessa námsgrein: — Það tekst
einfaldlega aldrei að tengja námið samfélags-
áhuga nemendanna, hvað þá, að sagan verði til
að glæða þennan áhuga. Svo gersamlega er nám-
ið slitið úr tengslum við nútímann, að oftast
eru menn skildir eftir úti á víðavangi tímans
og þá gjarnan í nánd við einhverja „stórvið-
burði". Mannkynssaga er lesin fram til 1919
eða 1945. Margir stúdentar vita meira um
Caesar en Hitler.
Eins og gengur, las ég Islandssögu í mennta-
skóla, en engra atburða var þar getið, er gerð-
ust að því stórmerka ári 1918 liðnu. Er ég lauk
stúdentsprófi, vissi ég nær ekkert um upphaf
verkalýðsfélaga, kreppuna miklu eða sögu ís-
lenzku stjórnmálaflokkanna. Aftur á móti var
ég vel heima í persónu- og stjórnmálasögu 13..
aldar, einkum fram til 1262.
En hvað kemur þetta Háskóla íslands við?
Því er fljótsvarað. Kennarar við „lægri" skóla
eiga að hafa háskólapróf. Nám til B. A.-prófs
á að vera undirbúningur til hvors tveggja í
senn, kennslu og áframhaldandi náms. Auk
þess að veita stúdentum þennan undirbúning
á háskóli ákveðnum skyldum að gegna við sam-
félagið, einkum á sviði rannsókna.
Háskóli Islands á m. a. að gegna því stór-
merka hlutverki, 1) að sjá um að nóg sé af
hæfum sögukennurum, 2) að „framleiða" sagn-
fræðinga og 3) að smnda sagnfræðilegar rann-
sóknir.
Eg mun aðeins ræða um fyrsta lið þessa
hlutverks hér.
Fyrir nokkrum árum tók ónefnd kona B. A,-
próf í sögu við H. I. Hún segist fátt vita um
þá atburði, er gerðust hér á landi eftir 1904.
Slíkrar kunnáttu var heldur ekki krafizt til
prófsins. Hvað munu þeir stúdentar, sem ganga
til 3. stigs prófs í Islandssögu í vor komast
nálægt nútímanum? Menn athugi, að kennsla
sú, er kennaraefni verða aðnjótandi, er mjög
ákvarðandi, hvað kennslu þeirra sjálfra áhrærir
síðar.
Oft heyrist því haldið fram, að ekki sé
unnt að kenna nútímasögu vegna bókaskorts. Eg
held, að bókaskortur skipti ekki höfuðmáli í
þessu sambandi og áhugaleysi manna á nútíma-
sögu eigi sér frekar sálfræðilegar ræmr.
1966 samþykkti alþingi Islendinga, að við
Háskólann skyldi vera einn prófessor í nútíma-
sögu. Þennan vilja sinn birtu þingmenn í lög-
um. Arið 1968 var þróun þessara mála því
miður ekki komin svo langt, að búið væri að
skipa mann í stöðuna. Þingmenn gripu því
tækifærið og ónýtm þessi lög ásamt ógrynni
annarra laga, enda vom tímarnir breyttir. Var
þetta liður í miklum lagabálki um sparnað á
útgjöldum ríkisins. Um það er ekki nema gott
eitt að segja, að hið háa alþing vilji ekki
45