Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 5

GUÐRÚN SVEINBJARNARDÓTTIR:
PAPAR
RITGERÐ TIL B.A.-PRÓFS I SAGNFRÆÐI í JANÚAR 1972
Formáli
Árið 1974 verða hér hátíðahöld mikil í tilefni
1100 ára byggðar landsins. Óhjákvæmilega kem-
ur þá upp í hugann, hversu stutt hin raunveru-
lega byggðasaga Islands er. 1100 ár eru ekki
langur tími, í rauninni ótrúlega stutmr, er talað
er um byggð lands. Margir hafa því freistazt
til að álykta, að hér hafi verið menn löngu fyrir
komu landnámsmannanna.
Á árunum 330—300 f. Kr. fór grískur fræði-
maður, Pýþeas frá Massilíu, mikla ferð norður
á bóginn. Um ferð þessa ritaði hann bók, sem
er raunar ekki til lengur, en margir fræðimenn
hafa vitnað í hana. I þessum tilvitnunum rek-
umst við fyrst á landsheitið Thule, sem Pýþeas
telur vera sex daga siglingu norður frá Bret-
landi. Margt virðist benda til, að hér sé um
Island að ræða. Ekki eru þó allir sammála um
það og fáum við líklega aldrei úr því skorið
með fullri vissu.
G. J. Marcus telur siglingar hafa verið stund-
aðar mjög hjá Keltum á bronsöld, en menning
þess tíma var að mörgu Ieyti háð siglingum. Á
seinna hluta 6. aldar voru stærstu írsku skinn-
bátarnir, sem nefnast „curraghs", nógu sterk-
byggðir til að sigla langt út á Atlantshafið.1
Margt er ólíklegra, en að menn hafi hrakizt
hingað á leið sinni norður á bóginn og jafnvel
setzt hér að um stundarsakir, áður en hinir
írsku munkar komu, sem af skráðum heimildum
eru fyrstir taldir hafa byggt landið. Þess hafa
þó ekki fundizt óyggjandi minjar ennþá. Að
vísu hafa fundizt hér 4 rómverskir peningar,
en þeir eru hæpin sönnunargögn þess, að Róm-
verjar hafi komið hingað. Kristján Eldjárn lýs-
ir þremur þeirra í bók sinni „Kuml og haugfé".
Ritgerð þessari er ætlað að reyna að varpa
ljósi á hina írsku einsetumenn, sem að öllum
líkindum voru hér fyrir landnámstíð. Verður
að telja frásögn í riti Dicuilusar munks „Liber
de Mensura Orbis Terrae" örugga heimild um
dvöl þeirra hér. Norðmenn gáfu þeim heitið
papar, er þeir rákust á þá á eyjunum norðan
við Skotland. Orðið papi er komið af latneska
orðinu papa „faðir" (á írsku papa, pupu,
pobba).2
Flér verður aðaláherzlan lögð á að kynna
menn þessa út frá írskri sögu, varpa Ijósi á
lifnaðarhætti þeirra og venjur í heimalandi
þeirra, Irlandi. Er því annar kaflinn aðalkafli
ritgerðarinnar.
Eg var svo lánsöm að eiga þess kost að
heimsækja Irland á síðastliðnu sumri. Dvaldi
ég þrjár vikur á Irlandi, mest í Dyflini, en ferð-
aðist einnig til Donegal-héraðs og Galaway á
vesturströndinni.
I ritgerðinni eru notuð eftirfarandi íslenzk
heiti fyrir erlend fyrirbæri:
Birgisey: Birsay
Dýrnesborg: Brough of Deerness
Gaddgeðill: Goidel eða Gael. Mun þetta orð
ið til úr keltnesku, Gall Gáidhil „útlendur
írskumælandi maður", og mun haft um nor-
ræna írskumælandi menn, er blandazt höfðu
og bjuggu í vesturhéruðum Skotlands (sbr.
5