Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 20

heilagur Patrekur hafði formælt. Einhver tengsl
virðast vera með frásögnum þessum. Síðar var
heitið á Asólf viðvíkjandi vali á kirkjustað,
líklega reist kirkja á Kirkjubóli hjá Ynnra-
Hólmi og hún helguð heilögum Kolumkilla.
Af framangreindu má sjá, að ýmislegt í sög-
um okkar og örnefnum, gæti bent á veru papa
hér á landi og írsk áhrif á land og þjóð. Ekki
má þó gleyma því, að margir landnámsmanna
voru af írsku bergi brotnir og kristnir að auki,
og mætti eflaust rekja mikið af örnefnum og
kristnum áhrifum til þeirra. Þó að ritaðar heim-
ildir og örnefni geti verið góðar heimildir, eru
þær ekki óyggjandi. Þar verða að koma til
áþreifanlegir hlutir, og kemur fornleifafræðin
þá til skjalanna.
IV. Mmjar
1.
I Landnámu segir, að fundizt hafi eftir papa
„bækr írskar, bjöllur ok baglar ok enn fleiri
hlutir". Enn fremur er tilgreint í Hauksbók,
hvar hlutir þessir fundust, en það var í Papey
og Papýli. Gerðar hafa verið rannsóknir í Pap-
ey fyrr á tímum og nú síðast í sumar. Arið 1927
fundust þar við fornminjauppgröft brot úr litl-
um trékrossum. Ekki hefur tekizt að tímasetja
þá, en þeir munu þó vera yngri en frá papatíð.
Nú í sumar kom þar í ljós sögualdabær frá
því fyrir 1000 á þeim stað, sem nefndur er
Goðatætmr. Þar fannst m. a. pottbrot, sem á er
krossmark.
I Papey mætti einna helzt hugsa sér að finna
einhverjar minjar um papa á Islandi. Þar hefur
þó lengst af verið byggð, og hafa minjar sjálf-
sagt afmáðst smám saman, auk þess sem sjór-
inn gæti hafa grandað þeim. Ekki er þó alveg
loku fyrir það skotið, að enn megi þar eitthvað
finna, enda eru ætlaðar paparústir þar enn
órannsakaðar.
2.
/ /
I Arnes- og Rangárvallasýslum eru margir hell-
ar gerðir af manna völdum. Arið 1902 kom
Brynjólfur Jónsson með þá tilgátu, að þeir
hefðu verið bústaðir papa. Þessa tilgátu smddi
síðar Einar Benediktsson skáld, sem að auki
þóttist finna krossmörk, ogham-letur og meira
að segja helgimynd í einum hellinum. Síðar
hrakti Matthías Þórðarson þjóðminjavörður
þessa tilgám. I hellunum væri ekkert það, sem
bent gæti á búsem írskra manna, auk þess sem
þeir ættu sér enga hliðstæðu í heimkynnum
þeirra. Að vísu finnast þar jarðhús, aðallega í
heimkynnum Péttanna á eyjunum og í norður-
hluta Skotlands, en þau eru allt annarar gerðar.
Einsemmenn bjuggu mest í býkúpulaga kofum,
oft hlöðnum úr grjóti, en þeim hefur þegar
verið lýst. Hörður Agústsson hefur bent á lík-
ingu með þeim og fjárborgunum íslenzku, og
er hún sláandi. Þó verður að athuga það, að
þetta geta verið seinni tíma áhrif, ef um ein-
hvers konar áhrif er að ræða, þar sem margir
landnámsmanna vom írskrar ættar eða höfðu
dvalizt um lengri eða skemmri tíma á Irlandi.
Einnig mætti hugsa sér, að lögunin hafi einfald-
lega skapazt af efninu.
En það er með fyrrnefnda hella, sem fleira hér,
að lítið hefur verið gert til að varpa ljósi á þá.
Síðusm rannsóknir á þeim voru gerðar í kring-
um 1930.
3.
Hér á iandi hafa fundizt 3 litlar, sexstrendar
bronsbjöllur. Em þær nauðalíkar 3 bjöllum,
sem fundust á vesturströnd Englands og Skot-
lands, og að öllum líkindum þaðan komnar.
Ekki munu þær þó vera frá papatíð.
Þá má nefna eitt met af keltneskri gerð,
sem varðveitt er í Þjóðminjasafninu.
I Dyrhólaey mun Einar Pálsson hafa fundið
krossa höggna í klett, en engin ályktun verður
af því dregin.
Og að lokum ber að nefna kross þann, sem
höggvinn er í Heimaklett í Vestmannaeyjum og
líkist mjög krossum á Irlandi í fyrsm kristni.
Að sjálfsögðu er ógerningur að segja til um,
frá hvaða tíma þessi kross er, en Vestmanna-
eyjar eru að mörgu leyti sérstæðar. I Smrlubók
segir um þær:
20