Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 31

ná hinum napra stíl, sem Gestur réði yfir í sín-
um sögum.
Andi sögunnar Gamalt og nýtt er allur ann-
ar. Höfundur beinir spjótum sínum í ýmsar
áttir, og honum er mikið niðri fyrir. Hann
hefur lært mikið af útlendum skáldsagnahöf-
undum, sem hafa hjálpað honum mjög, en öðr-
um fæti stendur hann á þjóðlegum arfi.
Bœkur og lestur þeirra.
Það hefur verið talin fordild hjá Þorgils gjall-
anda að vitna í bækur og efni þeirra.’ Það er
þó ekki með öllu rétt. Það var algengt, að höf-
undar honum samtíma nomðu sér ýmsar bæk-
ur á sama eða líkan hátt. Einnig má benda á,
að ein af kröfum raunsæisstefnunnar var aukin
menntun, og mennmn fæst af bókum. Hins
vegar er ekki sama, hvað lesið er, svo sem
berlega kemur fram í Gamalt og nýtt: „Sigríð-
ur var mikið gefin fyrir bækur, hafði lesið dá-
lítið af útlendum skáldsögum, sem höfðu heill-
að hug hennar. Hún titraði, þegar hún las um
hina fyrstu ást, skjálfandi, töfrandi og óróa, en
þó svo sæla. „Hin fyrsta ást er guðleg gjöf"
þessi orð hljómuðu í huga hennar bæði vak-
andi og sofandi. Skáldin lofuðu ástina hver
sem bemr gat; kölluðu hana „himinborna",
„himneska", „goðborna", „guðdómlega", „para-
dís jarðlífsins", „himnaríki á vorri jörð" o. s. frv.
— Þetta er hin fyrsta ást, sem er að lifna og
blómgast í hjarta mínu, hugsaði Sigríður.. ."1
Þarna kemur fram, að lestur ósannra bóka
villir um fyrir Sigríði og blindar hana. Síðan
byrjar Sigríður að lesa aðrar bækur „... fyrst
las hún eftir Spielhagen... þá fyrst gat hún
skilið, að menn geta verið hinir heiðvirðustu
borgarar mannfélagsins, hversu sem trúarbrögð
þeirra eru.. ."2 „Svo fór Sigríður að lesa eftir
Björnson, Lie og Kielland... nýr heimur opn-
aðist fyrir henni.. .3 Sigríður rannsakar einnig
biblíuna, og „því meir sem hún rannsakaði,
þess meira hrundi af byggingunni."4 Síðan er
lýst lestrarhætti séra Guðna: „Séra Guðni las
heldur ekki nema sumt af þeim bókum, sem
hún las, eða þá fljótlega og rannsóknarlaust.. ."5
Einnig er sagt frá lestri einstakra bóka: „... hún
lá kyrr (Sigríður) um stund, seildist síðan eftir
bók á borðinu, það var „Magnhild" eftir Björn-
son.. ,"6 Þórarinn les upp „ „Den Fremsynte"
eftir Lie, þá sögu hafði Sigríður ekki heyrt
áður; bar þeim öllum saman um, að sagan
væri prýðis snotur og sorgblíð."7 Þarna grípur
Þorgils tækifærið og kastar hnjóði í Torfhildi
Hólm: „„Fjarska munur er á þessari sögu og
sögum Torfhildar; ef menn rituðu svona hérna,
hlyti það þó að hafa einhver góð áhrif." "8
Þessum umræðum um einstakar bækur, efni
þeirra og höfunda er síðan fram haldið út alla
söguna. Athyglisverðast við þessar umræður er
það, að Þorgils virðist álíta og ganga út frá,
að efni bókanna sé lesendum kunnugt. Að öðr-
um kosti eiga sögurnar ekkert erindi inn í verk-
ið. Þá má einnig spyrja, hvort bókunum sé
raðað inn í söguna eftir gangi hennar. Dr. Stefán
Einarsson bendir á, að Þórarinn sendir Sigríði
„Paa Guds Veje" eftir Björnson og „En Mal-
ström" eftir Lie og biður hana að íhuga efnið
vandlega. Þarna hafa bækurnar vissulega hlut-
verk í sögunni. Einnig má rannsaka þetta um
aðrar bækur. „Magnhild" eftir Björnstjerne
Björnson er getið, er Sigríður hefur komizt
að því, að ástin er ekki fyrir hendi hjá séra
Guðna, sem fer í þokkabót með rugl af stóln-
um, sem hann trúir jafnvel ekki sjálfur, og
er þar á ofan drykkjumaður. „Magnhild" er
einmitt uppgjör Björnsons við hjónabandið:
Svo mikið má að gera, að skilnaður sé rétt-
lætanlegur. Þetta verður lesandinn að vita til
að geta sett þessa ákveðnu bók í samband við
söguþráð. Hið sama gildir með „Den Fremsynte"
eftir Lie. 'Sú bók lýsir ástinni, sem þróast allt
frá barnæsku. Að loknum lestri bókarinnar, rís
1 Gamalt og nýtt, bls. 29—30.
2 Gamalt og nýtt, bls. 34.
3 Gamalt og nýtt, bls. 35.
4 Gamalt og nýtt, bls. 35.
5 Gamalt og nýtt, bls. 36.
6 Gamalt og nýtt, bls. 40—41.
7 Gamalt og nýtt, bls. 45.
8 Gamalt og nýtt, bls. 45.
31