Helgarpósturinn - 31.05.1984, Blaðsíða 16

JAZZ
Píanósnillingur og ungpíur
Þá er miðasala á Listahátíð í fullum gangi
og þann 1. júní verður hátíðin sett með
pomp og prakt. Þcmn 2. júní, eða á laugar-
daginn kemur, hefst svo djassinn klukkan
fimm á einleikstónleikum franska pícinó-
snillingsins Martial Solal - verða þeir í
Norrœna húsinu. Daginn eftur verður svo
boðið uppá djass á Broadway. Þar mun
MartiaJ Solal koma fram, sænsk-íslenski
Quinn-tettinn, íslenskir djassleikarar og
grínhljómsveitin Bob Kerr’s Whoopee
Band, en það eru háðfuglar a la Spike Jones
sem spila dixíland og raggtæm í bland við
skrípalætin.
Marticd Solal fæddist árið 1927 í Alsír en
fluttist til Parísar laust fyrir 1950. Hann varð
fljótt fremstur frcinskra djasspíanista og
híjóðritaði og lék með bandarísku stór-
störnunum í París - New OrlecUis sóprcin-
meistaranum Sidney Bechet og trommar-
anum Kenny Clarke, sem var einn af stofn-
endum Modern Jazz Kvcirtettsins. Solal er
klassískt menntaður og mikill tæknihestur,
þótt aldrei skyggi tækni hcins á tónlistina.
Oftast hefur hann leikið með eigin tríói,
löngum með bassaleikaranum Guy Peder-
sen og trommaranum Daniel Humair. Frá
1971 hefur hann haldið fjölda einleikstón-
leika og skrifað mikið, m.a. tónlist fyrir á
þriðja tug kvikmynda, ma. fyrir leikstjóra á
borð við Godard.
Solcil var upphaflega af skóla Horace
Silvers en fljótJega varð Thelonius Monk í
miklu uppáhaldi hjá honum. Snemma
beygðist því krókurinn frá því hefðbundna
til hins ævintýralega. Það er til að mynda
skemmtilegt að heyra hann í kvartett Kenny
Clarke og með Sidney Bechet árið 1957.
Rýþminn er hinn sami, SolaJ, Jjassaleikarinn
Pierre Michelot og Kenny. í fyrra tilfellinu er
blásarinn tenoristinn Lucky Thompson, í
því síðara Bechet á sópran. Ef eitthvað erþá
er Solal djarfciri og framsæknari í sólóum
sínum með New Orleans meistranum
gamla en í hópi bopparanna. Þar nýtur
hann þess að láta andstæðumar blómstra.
Solal fer ekki troðncir brautir, en hcinn
stendur föstum fótum í hefðinni. Hann veit
alltaf hvað hann er að gera og því oftar sem
maður hlustar á Solcú því meira gcigntekur
tónlist hans mcUin. Þar má finna hluti frá Art
Tatum til Cecil Taylors samtvinnaða í sér-
evrópskum stíl Solals. Margar snilldarskíf-
urnar hefur hcinn sent frá sér á síðari árum.
1963 sló hann í gegn meðal djassgeggjara í
Bandaríkjunum og lék á Newport - RCA gaf
það út. MF’S hefur gefið út skífurmeð einleik
hans, dúóa með Niels-Henning Örsted Ped-
ersen, tríói með Niels og Daniel Humíiir og
kvartett með Solal, Niels, John Scofield og
Lee Konitz. Svo hefur hann gefið út stór-
sveitarskífu: Martial Solal Big Band (Gau-
mont Musique 753804).
„Það getur enginn píanisti leikið eins Jiratt
og Martial Solal", segir kollegi hans
Joachim Kúhn, „en því miður em ekki nógu
margir sem vita hversu fautagóður hcinn
er.“ Það verður mikið ævintýri að fá að
hlusta á hann hér.
Að lokum ein saga frá einleikstónleikum
Solals: „Ekki veit ég hvað ég á að spila í
kvöld, en hvað stendur hér?“ Ekkert stendur
á blaðinu svo hann segir: „Ég ætla að leika
tvö verk eftir Thelonius noklcum Monk.“ Og
hann sest við píanóið og leikur ’Round Mid-
night með vinstri hendi og Blue Monk með
þeirri hægri!
Qvinn-tettinn sænsk-íslenski er sprott-
inn aí kvennastórsveitinni Hot Lips þcir sem
ein aðaidriffjöðrin var íslenska stúlkan
Guðrún Hauksdóttir. Hún er gítarleikari og
hefur lengi búið í Svíþjóð. Auk Guðrúnar
leika þessar í Qvinn-tettnum: Margareta
Olin á hljómborð, Mcirie Larsdotter á flautu,
Ulla Andersson á rafbassa og Helen Melin á
trommur. Þær segjast leika nútímadjass og
spunatónlist - aðallega eigin tónverk. Ræt-
ur þeirra liggi í hinni afró-amerísku hefð en
inn skjótist popp, rokk og rúmbur. Það sem
ég hef heyrt stúlkumar gera er næst hinum
hefðbundna módem djassi - þær em
greinileg byrjendur í faginu en það er alltaf
gaman að hlusta á efnilegan íslenskan
djcissleikcira sem maður hefur aldrei heyrt
áður - og ekki er lakara að hcinn sé kven-
kyns.
Það er semsagt djass á fullu í upphcifi
Listahátíðar. í lokin verður svo hápunktur-
inn þegar Modem Jazz Kvcirtettinn leikur í
Laugardalshöllinni laugardaginn 16. júní.
SÍGILD TÓNLIST
Niflungahringurinn allur!!
eftir Leif Þórarinsson
Samkvæmt lögum hefur Þjóðleikhúsið
miklar skyldur í allar áttir, því verður ekki
neitað. Ýmsar þeirra hafa greinilega for-
gang og við því er fátt að segja ef þær em
ræktar samviskusamlega, því aðstæður
leyfa ekki að öllum sé gert jafnhátt undir
höfði osfrv.
Ein af þessum skyldum er að stuðla að
ópemflutningi og því verður sanncirlega
ekki á móti mælt, að Þjóðleikhúsið hefur oft
sýnt ótrúlegan stórhug (miðað við aðstæð-
ur) í þeirri grein, sérstaklega hér á árum
áður. En sú starfsemi (ópemflutningur)
hefur þó cilla tíð verið háð tilviljuncu'kennd-
um innblástmm, svo skrýtnum stundum,
að jaðrað hefur við óráð. En þegar upp er
staðið kemur held ég í ljós, að nokkrar
óperusýningar Þjóðleikhússins em með því
minnisstæðasta sem þar hefur verið á fjöl-
unum. Um aðsókn og áhuga almennings
þarf heldur ekki að deila, það er staðreynd
að ópera er vinsæl á íslandi.
Af einhverjum ástæðum hefur aldrei
komið til tals í neinni cilvöm að skipuleggja
reglulegan ópemflokk innan Þjóðleikhúss-
ins, í það minnst ekki opinberlega. Ástæður
eru eflaust margar, en líklega er þó pen-
inga- og plássleysi þyngst á metunum. Þá
ástæðu mætti hinsvegar athuga vel og
vandiega og væri ekki úr vegi að biðja þá
sem hafa vemlegt vit á plássi og peningum
að gera það. (Hvað em svoleiðis menn nú
kallaðir? Skipulagsfræðingar? Hagsýslu-
menn? Eitthvað hættulegt trúi ég). Samt
liggur nokkuð Ijóst fyrir, að óperusýningar
ÞjóðleiJchússins hafa verið óþcirflega dýrar,
fyrst og fremst vegna þess, hvað þær hafa
verið fáar og strjálar. Fyrir hverja sýningu
þarf t.d. að gera fokdýr tjöld, sem síðan er
fátt annað við að gera en aka á haugana. Ef
þarna starfaði floklcur sem hefði „reper-
túar", nýttust þau skiljcinlega miklu lengur.
Sem dæmi má taka Carmen. Hún var sýnd
fyrir nokkmm ámm við metaðsókn. Nú
heyrir maður að íslenska óperan ætli að
hef ja sýningar á henni næsta vetur. Þá verð-
ur enn að byrja á byrjuninni, eða svo til;
smíða ný tjöld, æfa nýjan kór og flestir ein-
söngvaranna hljóti að koma af fjöllum, án
þess ég viti þó hverjir eiga að vera í hlut-'
verkum. Ef við Þjóðleikhúsið starfaði
ópemflokkur með „repertúar" uppá 7-10
ópemr, væri gamla Ccirmensýningin enn í
fullu gildi og gengi vel svona 10-12 sinnum á
vetri. Auðvitað hefði þurft að hressa uppá
hana (og aðrar sýningar) með gestasöngv-
umm í aðalhlutverkum, jcdnvel stjömum.
En slíkur rekstur gæfi líka fjárhagslega
möguleika á að fá hingað í sýningar nokkr-
um sinnum á ári fólk á borð við Carreras og
Riccarelli og jcdnvel borga Kristjáni Jó-
hannssyni það sama og þeir gera í Evrópu
og Ameríku í staðinn fyrir að plata hann
hingað í fríum, sem verður varla hægt til
eilífðar.
En þetta er alvarlegt mál, elskulegu vinir.
Við stöndum nú á þeim tímamótum að krcd-
an er um ópemflokk sem hefur sýningar
minnst þrisvar í viku og hefur minnst tíu
verk á efnisskránni og aldrei minna en eina
nýja ópemsýningu á ári. Þar væri hægt að
velja úr öllum Mozart, öllum Rossini, öllum
Verdi, Wagner framað Tristan, Puccini,
nema Turadot, Massenet, Bizet og Gounod
ofl. ofl. og það má ekki síður sýna Strav-
insky (Rakes progress), Britten (kammer-
óperumar) og eitthvað af Henze, að ég tali nú
ekki um Silkitrommu Atla Heimis, sem hvað
sem hver segir er með því besta sem ég hef,
séð í Þjóðleikhúsinu. Nú segja menn auð-
vitað, og það er ekki nema von: Það er búið
að stofna íslenska ópem, og hún hefur sitt
eigið hús. Ekki skal fordæma það furðulega
framtak, því eflaust fylgir þar góður hugur
hér og þar. En sá flokkur, í þeim húsakynn-
um sem hann ræður (Gamla Bíó) og með
sínu skipulagi, verður aldrei fær um að
setja upp nema meðal ,,skólasýningar“. En
þar er samt kominn vísir með ýmsa vaxtar-
möguleika og ef hann tæki upp samstarf við
Þjóðleilchúsið (það gæti vel nýtt Gamla bíó
fyrir smærri leiksýningar og jafnvel
kammerópem) mætti sannarlega horfa
bjartari augum til framtíðarinnar. I öllu falli
er það óhagganleg staðreynd að Þjóðleik-
húsið er eina húsið í landinu þar sem mögu-
leiki er að setja þokkalega ópem á svið. Ef
rétt er, einsog heyrst hefur, að verið sé að
svæfa hugmyndir um slíkt samstarf í óvirk-
um nefndum, þrátt fyrir „góðan vilja ráða-
manna í háum stöðum“, þá er verið að
fremja slíkan glæp að nægja mun aðstand-
endum til ódauðleika í sögunni. En vilja
menn nú ekki frekar láta minnast sín fyrir
fegurri verk og betri? Ég trúi ekki öðm!
Nú er framundan enn ein Listahátíðin.
Gera menn sér ekki grein fyrir að það er
eitthvað að stofnun, sem var með glimrandi
sýningar á Rigoletto 1951 og lætur sér nú
nægja „rónastykki" af húsi Mammons. í
rauninni ætti þar nú að vera sýndur
Niflungahringurinn, allur, ef allt væri með
felldu.
,,Við stöndum á
þeim tímamótum að
krafan er um óperu-
flokk sem hefur
sýningar þrisvar í
viku og hefurminnst
tíu verk á efnis-
skránni og aldrei
minna en eina nýja
óperusýningu á ári,“
segir Leifur
Þórarinsson m.a. í
óperupistli sínum.
16 HELGARPÓSTURINN