Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 30. JULI 1993
27
Musteristré
(Ginkgo biloba)
Blóm vikunnar
Umsjón Ágústa Björnsdóttir
Nr. 275
í Frakklandsferð Garðyrkjufé-
lags íslands sem farin var í júní
síðastliðnum var margt að sjá og
við ferðalangarnir sáum fjöl-
margar jurtir og tré sem mörg
okkar höfðu aðeins komist í kynni
við í bókum. Ein þessara forvitni-
legu plantna er musteristré sem
á fræðimáli heitir, Ginkgo biloba.
Musteristré á sér langa sögu
en það er af ætt musterisviða
(ginkgoaceae).          Blómaskeið
þeirra var fyrir 200 til 300 millj-
ónum ára þ.e.a.s. á tímum risa-
eðlanna. Talið var að allar teg-
undir ættarinnar væru útdauðar
þar til læknirinn og grasafræð-
ingurinn E. Kámpfer fann must-
eristréð í japönskum klaustur-
garði árið 1690.
Nafnið Ginkgo er afbökun á
japönskum framburði á kín-
verska tákninu fyrir „yin-kuo-
tsu" (silfurplómu) sem er kín-
verska nafnið á trénu. Kámpfer
skrifaði nafnið með g en ekki y
í fyrstu lýsingu sinni á plöntunni
og hefur sú stafsetning haldist
síðan.
Musteristréð er eina núlifandi
tegund þessarar forsögulegu
plöntuættar og má ætla að grasa-
fræðingurinn hafi orðið jafnundr-
andi að sjá tréð, sem hann þekkti
aðeins af steingervingum, eins
og dýrafræðingur yrði ef hann
sæi lifandi risaeðlu.
Ekki er vitað með fullri vissu
hvort tréð hefur fundist í náttúru-
legu umhverfí á seinni öldum, en
það er upþrunnið í Kína og er
talið að kínverskir búddamunkar
hafi flutt það til Japan fyrir um
þúsund árum.
Trénu fylgir mikil helgi hjá
búddatrúarmönnum og er það
ræktað víða í Kína, Kóreu og
Japan við musteri og á öðrum
helgum stöðum. í Japan er tréð
tákn um frjósemi.
Musteristré eru stórvaxin tré.
Gömul tré í Austur-Asíu eru
30-40 m há og allt að 4 m í þver-
mál í brjósthæð. Nokkur tré í
Evrópu sem orðin eru meira en
100 ára gömul hafa náð 20 m
hæð. Elsta tré Evrópu er í grasa-
garðinum í Utrecht í Hollandi en
því var plantað árið 1730 og er
enn í góðum vexti.
Laufblöð trjánna eru mjög sér-
stök að lögun. Þau eru 5-8 cm
að stærð, blævængslaga á löng-
um stilk. Þau eru oftast tvískipt
með djúpri klauf í miðju. Æða-
kerfi blaðanna er frumstætt
þannig að í blaðstilknum eru tvær
æðar sem greinast síðan út í
hvorn blaðhelming án samteng-
inga með æðaneti. Blaðliturinn
er fagurgrænn á sumrin en fær
síðan gullgulan haustlit áður en
blöðin falla af.
Musteristré eru sérbýlisplönt-
ur þ.e.a.s. trén eru karlkyns eða
kvenkyns og blómstra þau fyrst
eftir að hafa náð 20 ára aldri.
Þau flokkast til berfrævinga og
eru þannig fjarskyld barrtrjám,
en frjóvgunin er frábrugðin að
því leyti að frjóduftið frá karlbló-
munum festist í vökva sem kven-
blómin gefa frá sér og þar mynd-
ast einskonar sáðfrumur sem
hreyfa sig í vökvanum að egginu
og frjóvga það. Ávöxturinn er
plómulaga um það bil 3 cm stór.
Þegar hann er þroskaður er hann
grængulur og illa þefjandi en er
(Mynd S.Þ.)
Musteristréð í gróðurskála grasagarðs Reykjavíkur. Nærmynd
af laufblaði í horni.
etinn í Austur-Asíu þrátt fyrir
það. Steinninn í ávextinum er
þrístrendur og í honum er ætur
kjarni sem þykir lostæti ristaður.
Musteristrénu er fjölgað með
sáningu en ágræðsla er notuð til
fjölgunar á vaxtarafbrigðum.
Bæði í Evrópu og Banda-
ríkjunum hefur musteristrjám
verið plantað í raðir meðfram
götum og vegum og hafa þau
sýnt sig að hafa óvenjulegan
mótstöðukraft gegn mengunar-
lofti  svo  sem  bílaútblæstri  og
annarri borgarmengun. Sagt er
að fyrstu trén sem gægðust upp
úr rústum Hiroshima eftir kjarn-
orkusprenginguna hafi verið
musteristré.
Musteristré þrífst vel á megin-
landi Evrópu allt til Noregs, Hér
á íslandi hefur það verið nokkuð
í ræktun í garðskálum og einnig
hafa verið gerðar tilraunir með
að fá það til að þrífast utanhúss.
Vitað er að það lifði mörg ár í
garði breská sendiherrans í
Reykjavík  fyrir rúmum  áratug
en er þar ekki lengur. í grasa-
garði Reykjavíkur í Laugardal
er vöxtuleg planta í gróðurskála
garðsins þar sem menn geta virt
hana fyrir sér. Sáð var fyrir henni ¦
1982 og er hún nú orðin rúmir
tveir metrar að hæð. í grasagarð-
inum hafa verið gerðar tilraunir
með útiræktun trjánna en þau
virðast lifa einn til tvo vetur en
deyja síðan. Gera má ráð fyrir
að hin stuttu og svölu sumur séu
ástæðan fyrir því að trén ná ekki
að þrífast, enda er sagt í erlend-
um fræðibókum að musteristré
þrífist þar sem sumur eru heit.
Musteristré virðist henta vel í
svala eða kalda gróðurskála eða
jafnvel í potti sem stæði úti á s
sumrum en væri tekinn í hús á
vetrum. Búast má við að vöxtur-
inn í gróðurskálum geti orðið
nokkuð mikill og tréð orðið pláss-
frekt þegar það eldist. Hér í höf-
uðborginn hafa fengist ungar
musteristrésplöntur við vægu
verði og stóðst undirritaður ekki
mátið nú í sumar og keypti eina
plöntu sem búið er að koma fyrir
í syölum gróðurskála.
I grasagarðinum í borginni
Tours í Frakklandi var okkur sem
vorum í ferð Garðyrkjufélagsins
sýnt gamalt musteristré karl-
kyns, sem hafði að sjálfsögðu
aldrei borið ávöxt, þar til hugvits-._
sömum garðyrkjumanni hug-
kvæmdist að græða á eina grein-
ina sprota af kventré. Þarna
sáum við hina vöxtulegustu kven-
grein með miklu af ávöxtum sem
að vísu voru ekki þroskaðir enn-
þá. Þannig geta starfsmenn gra-
sagarðsins nú safhað fræi af
gamla karltrénu til eigin ræktun-
ar og frædreifingar til annarra
grasagarða eða garðyrkjufélaga
víðsvegar um heim.
Að lokum má geta þess að j-
eins og margar aðrar plöntur er
musteristréð álitið hafa mikinn
lækningamátt. Seyði af blöðum
trjánna er talið hafa mátt til að
lækna æðasjúkdóma. Það er talið
örva blóðrás, koma í veg fyrir
æðakölkun og ýmsa aðra sjúk-
dóma sem leggjast á æðakerfið.
Sigurður Þórðarson
Eldri borgarar á sólarströnd
eftir Sigurð R.
Guðmundsson
Undanfarin ár hef ég átt því láni
að fagna að leiða hópa eldri borg-
ara vor og haust til stranda sólar-
landa á Spáni og í Portúgal. Þar
sem fyrirspurnir um slíkar ferðir í
mfn eyru hafa margfaldast að und-
anförnu langar mig að setja þessar
fáu línur á blað og gera örstutta
grein fyrir því einstaka orðspori sem
fer af þessum ferðum.
Langur dimmur vetur
Ég efa ekki að helsti hvatinn til
þátttöku í slíkum ferðum er hinn
langi og dimmi vetur sem við búum
við. Hvað er betra meðal en að
halda á vit sölarinnar snemma að
vori þegar gróður stendur með
blóma suður við Miðjarðarhaf? Eða
framlengja sumarið og búa sig und-
ir skammdegið með notalegri dvöl
á sólarströnd að hausti? Því er ekki
að leyna að þeir eru margir þátttak-
endur í ferðum mínum á vegum
Úrvals-Útsýnar sem hreinlega geta
ekki án þessara ferða verið. Þeir
koma aftur og aftur.
Samstilltur hópur
Það sem alla jafna vekur athygli
útlendinga og annarra ferðalanga
ytra er það hversu samstilltur ís-
lenski hópurinn er. Allir virðast
þekkja alla (er það ekki raunin?)
og gleði og ósvikin ánægja skín úr
hverju andliti. Það er strax í Flug-
stöð Leifs Eiríkssonar að maður sér
gamla vini og nýja fallast í faðma
og samgleðjast yfír því að eiga í
vændum nokkurra vikna samfylgd
undir suðrænni sól.
Leikfimin, kvöldvökurnar og
kynnisferðirnar
Dagskráin ytra er fjölbreytt og
jafnan er reynt að gera sem flestum
til hæfis. Sumir taka þátt í öllum
dagskrárliðum en aðrir láta sér
nægja að koma endrum og eins.
Hér er öllum frjálst að haga sér
eftir eigin höfði. Við hefjum ferðina
með kynningarfundi þar sem farið
er yfír dagskrá komandi vikna,
veittar ýmsar hagnýtar upplýs-
ingar, skoðunarferðir kynntar og
félagsstarfmu er gefinn sérstakur
gaumur. Það er einmitt félagsstarf-
ið okkar sem mest er spurt um.
Byrjum á leikfiminni. Ég hef átt
því láni að fagna að hafa haft að-
stöðu til að kynna mér leikfimi fyr-
ir eldri borgara. Og í suðrænum
hita er yndislegt að miðla þeirri
þekkingu og vinsældir morgunleik-
fiminnar eru slíkar að oft eru yfir
hundrað þátttakendur. Við teygj-
um, marserum, syngjum og dönsum
undir skemmtilegri tónlist. Vegleg-
ar kvöldvökur eru haldnar reglulega
og þar er mikið lagt upp úr þátt-
töku hópsins. Margir eiga gott
skemmtiefni í pokahorninu og koma
með það að heiman. Við syngjum
mikið og ekki má gleyma dansinum
en stundum sláum við upp böllum.
Loks spilum við félagsvist a.m.k.
vikulega og stundum fer hópurinn
saman út að borða á völdum veit-
ingastöðum.
Auðvitað er reynt eftir föngum
að haga seglum eftir vindi og veðri
og áhuga þátttakenda.
Sigurður R. Guðmundsson
„Ég sé stundum fólk
hreinlega yngjast um
mörg ár þegar gleðin
og ánægja taka völdin."
Hjúkrunarkona til halds og
trausts
Það hefur reynst ómetanlegt að
hafa með í för íslenska hjúkrunar-
konu í hópferðum aldraðra. Óþarft
er að minna á öryggið sem slíku
fylgir en sem betur fer er næsta
fátítt   að  reyni  verulega  á  störf
hennar. Hún hefur ráð undir rifi
hverju þegar smákvillar gera vart
við sig og fylgir fólki til læknis
þegar svo stendur á. Vert er að
geta þess að við erum ávallt í sam-
bandi við lækna á staðnum sem
reynst hafa mjög vel.
Portúgal og Kanaríeyjar
Undanfarið hef ég leitt ferðir
eldri borgara á vegum Úrvals-
Útsýnar til Albufeira í Portúgal og
einnig til Gran Canaria á Kanaríeyj-
um í janúar. Að mínu mati er að:
staðan frábær á báðum stöðum. í
september liggur leiðin á Brisa Sol-
íbúðahótelið í Albufeira sem er eitt
glæsilegasta og best búna íbúðahót-
el sem ég hef kynnst. Boðið er upp
á loftkældar og frábærlega vel bún-
ar vistarverur og á hótelinu eru
fyrsta flokks veitingastaðir, mjög
hentugir salir er falla vel að kvöld-
vökum okkar, einstaklega góður
sundlaugargarður, upphituð inni-
sundlaug og síðast en ekki síst afar
alúðlegt starfsfólk. Hér líður öllum
mjög vel.
Fólk yngist um mörg ár
Oft er ég spurður að því hvort
það sé ekki dýrt að dvelja í 3 til 4
vikur á sólarströnd. Ég vil fullyrða
að svo er ekki. Að mínu mati er
fjárfestingin í léttari lund og oft
betri heilsu mjög ódýr. Samheldni
og glaðværð farþeganna er oft ótrú-
leg. Ég sé stundum fólk hreinlega
yngjast um mörg ár þegar gleðin
og ánægja taka vðldin.
Farsælt samstarf
Úrval-Útsýn hefur átt því láni
að fagna að starfa náið með ýmsum
félögum eldri borgara, þ. á m.
ferðanefnd FEB-samtakanna. Allir
félagar í FEB-eiga kost á sérstök-
um afslætti í sólarferðir eldri borg-
ara. Auk þess hefur tekist ákaflega
gefandi og ánægjuleg samvinna \^<
nokkur bæjarfélög sem efnt háfa
til hópferða meðal eldri borgara.
M.a. má nefna Selfoss og Hafnar-
fjörð í þessu sambandi. Hafnar-
fjörður hefur t.d. styrkt ferð eldri
borgara bæjarins með því að senda
sérstakan fararstjóra með hafn-
firska hópnum.
Velkomin í hópinn
Ég vona að mér hafl tekist að
gera stutta grein fyrir því helsta
sem einkennir sólarferðir eldri borg-
ara á vegum Úrvals-Útsýnar. Eg
vonast til að sjá ný og gömul andlit
í haustferð okkar til Portúgals í
september.
Höfundur er íþróttakennari og
fyrrverandi skólastjóri og hefur
umsjón með eldri borgara ferðum
Úrvals-Útsýnar.
9097 Sykurkar
Verð: 3.800,-
VARIST EFTIRLÍKINGAR
ALESSI
KRINGLUNNI S: 680633
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44