Morgunblaðið - 06.12.1968, Side 17

Morgunblaðið - 06.12.1968, Side 17
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 6. DES. 1968 17 Refsistika lœriföðurins varð töfrasproti i hendi nemandans: Tvnd handrit T. S. Eliot komin fram í dagsljösið — jbar á meðal frumgerðin af „The Waste Land" með athugasemdum Ezra Pounds TILKYNNING Almenningsbóka safnsins í New York, þann 25. október s.l., vakti heimsathygli. Hún var þess efnis að í safn- inu væru handrit, sem T.S. Eliot hafði gefið og selt árið 1922 lögfræðingnum John Qu- inn. Quinn var og þekktur bóka- safnari og mikill vildarmaður listamanna. Þessi uppljóstrun hlýtur að veita svar við mörg- um áleitnum spurningum, þar sem í hópi þessara handrita var frumgerð Eliots af „The Waste land“ með breytingum og út- strikunum vinar hans, skáldsins Ezra Pound. f erfðaskrá sinni hafði John Quinn æskt þess að náinn vin- ur hans, Jeanne Robert Foster léti taka afrit af völdum bréf- um úr stóru bréfasafni hans og kæmi því í vörzlu bókasafnsins. Samkvæmt þessari ósk hans voru því þrettán bindi af slíku ef.ni sett í safnið í febrúar 1936 og þar hafa þau verið síðan. í fyrrnefndu safni eru meðal ann- ars sex bréf frá Eliot til Quinns, en alls er vitað um 27 bréf„ sem hann skrifaði Quinn. Það hefur lengi verið á nokkurra vitorði að í eigu Quinns höfðu verið frumrit af fyrri verkum Eliots, bæði sem hafa verið gefin út og af öðrum sem aldrei hafa komið fyrir almenningssjónir. Hvað snertir frumgerðina af „The Waste and“ mun ELiot sjálfur hafa verið þeirrar skoðunar, að frumritið hefði glatazt. Síðar komust sögusagnir á kreik um að því hefði verið stolið úr safni Quinns, annað hvort skömmu fyrir dauða hans eða nokkru síðar. Sú tilgáta skaut og upp ko'llinum, að eftir að það var þannig tekið ófrjálsri hendi hafi það verið selt til háskóla- bókasafns eins í ónefndu landi fyrir botni Miðjarðarhafs fyrir eitt hundrað þúsund dollara. Og svo kemur upp úr kafinu eftir öll þessi ár, að allan þenn- an tíma hafa handritin einmitt verið þar, sem þau áttu að vera: í bréfa og handritasafni Quinns sem hann arfleiddi Juliu syst- ur sína að. Síðan erfði dóttir hennar, frú Mary Conroy safnið og seldi það í hendur Almenn- ingssafninu í New York. Frú Conroy hefur nú gefið bóka safninu öll frumrit af bréfun- um, þar með talið 231 bréf frá Exra Pound. Frúin hefur jafn- framt óskað eftir, að sem fyrst verði hafizt handa um útgáfu bréfanna og verði sérfræðingum aðeins veittur takmarkaður að- gangur að safninu þangað til það hefur verið gert. Það er prófessor B.L. Reid, sem mun búa bréfasafn Quinns til prent- unar og ber það væntanlega titilinn „John Quinn og vinir hans“. En þó að þarna hafi væntan- lega komið fram mörg merk og athyglisverð bréf og plögg, leik ur ekki á tveimur tungum að fovitnilegast þessara handrita allra er óefað frumritið af „The Waste Land“. Ekkja skáldsins Valerie Eliot vinnur nú að því ásamt aðstoðarmönnum að und- irbúa útgáfu handritsins. Það er forlag Eliots Faber og Faber, sem gefur út, en Eliot var fram- kvæmdastjóri og einn aðaleig- andi þess fyrirtækis í fjörutíu ár, til dauðadags 1965. Frumritið af „The Waste land“ er 57 blöð og að auki fundust slitrur af umbúðum þeim, sem Eliot notaði er hann sendi hand ritið ásamt nokkrum öðrum til Quinns. Böggullinn hefur verið sendur í ábyrgðarpósti þann 23. október 1922. Árið 1924 kom út fyrsta útgáfa ljóðsins. Eliot hef- ur skipt handritinu niður í tvo meginkafla og fylgja með mörg laus blöð, þar sem skrifaðar eru ýmis konar athugasemdir og leið réttingar. Ef, „The Waste Land“ er ekki bezta 'ljóð á enskri tungu er það óumdeilanlegast fræg’ast. Langt er það, flókið og dularfullt, það er uppfullt af tilvitnunum. Þar skiptast á skopstælingar á 'ljóð- um annarra og skáldskap í bundnu máli og háalvarlegar þenkingar um hinztu rök tilver- unnar. Titill 'ljóðsins, sem spak ir menn vitna iðulega til og án þess að hafa alltaf þekkingu á kvæðinu, hefur komið þeirri skoðun inn hjá mönnum, að ljóð ið fjalli um eyðileikann, tómleik ann, tilgangsleysið þótt það sé ekki al'lskostar rétt. Kannski mætti kalla „The Waste Land“ Odysseifskviðu eða Guðdómleg- an gleðileik þéirrar kynslóðar, sem var fyrirrennari Ginsburg kynslóðarinnar. Þegar „The Waste Land“ kom fyrst út ár- ið 1924 hljómaði það eins og langþráður óður í hrjáðum og stríðsþreyttum heimi. Draga má í efa, að margir skilji, hvað fyr skáldinu vakir, þó að ekki hafi staðið á kenningum og út- leggingum. En ljóðabálkurinn er svo óljós og torskilinn- víða, en jafnframt svo frábærlega ve'l gerður, að langt og mikið grúsk þarf til að botna í, hvað skáldið Teikn'ing af Ezra Pound eftir T.S. Eliot. Teikningin er einnig er að fara. Og enn hefur Eliot vakið með mönnum spurningar. Það kom upp úr dúrnum, að upprunalegi titill ljóðsins líéfur verið „He do the Police in Different Voices". Engin bending ér nokkurs stað ar að finna, sem varpað gæti ljósi á það hvað hefur vakað fyrir Eliot með þessari nafngift. „The Waste Land“ er tileink- að Ezra Pound, og það skilst enn betur í ljósi þeirra sann- inda, að þáttur hans í samningu og gerð verksins hefur ekki ver ið léttvægur. „Til Ezra Punds, il miglior fabbro“, skrifar Eliot, sem útleggst til dæmis „betri handverksmaður". I þessu til viki kann þó handverksmaður einnig að þýða ritstjóri. Vissu- lega var vinátta þeirra fræg, vissulega var kunnugt, að það var Ezra Pound sem bókstaf- lega æsti Eliot til að breyta ýmis Wyndham Lewis. um köflum í „The Waste Land“ eða rak hann til þess. Hann lét hann stytta ljóðabálkinn um allt að'helming. Pound sagði á sinn dæmigerða og órökstudda hábt: „Fyrir al'la muni styttu þetta lengsta kvæði sem ort hefur ver ið á enskri tungu“. I endanlegri gerð er ljóðið 434 vísuorð. Valerie Eliot fékk í hendur Ijósprentun af frumritinu og hún veitti Donald Gallup, pró- fessor við Yale háskólann sér- stakt leyfi til að kynna sér hana. Hann fékk tuttugu klukkustund ir til umráða og á þeim tíma skrifaði Gallup hjá sér margar b'laðsíður athugasemda og birti síðan úrdrátt úr þeim í The Tim es Literary Supplement. Hann birti og fjórar ljósmyndir af frumtextanum. Á þessu stigi málsins er ó- TX* hversu eggjan Pound eftir W. Lewis. gerlegt að ákvarða, miklu var breytt fyrir Qle Ex, eins og Ezra kallaði sig oft, og að hve miklu marki Eliot var sinn eigin gagn- rýnandi. En það er ljóst að ein- stök samvinna þeirra skáldvin- anna stuðlaði að því að listaverk varð tiL Athugasemdir Gallups leiða margt athyglisvert í ljós. Ein af frægari ljóðlínum kvæðisins er „these fragments I have shored against my ruins“, en í frumrit- inu hefur Eliot skrifað „spelt into“. Kannski hefur Eliot gert þá breytingu sjálfur, en ýmsar aðrar eru bersýnilega verk manns sem horfir yfir öxl skálds ins og fylgist með því vinna. ,,Leirburður“, skrifar Pound á einum stað og Eliot strikar auð- mjúklegast út leirburðinn. En Framhald á bls. 25 . throsi* tt;íttttlttl tii* isarttl;*, * g.*j.á up ky «t*nd*ríi* wmugfet *Sth s*14*« »i«** Fre* i>S.*e4*r &vgíé<t>ti pettpM eat ■■ */■ :< í fei» ttttttlttltt fflf b*?' ro** í$. ***** &tt :ijtttttttt fMt 1» yrafaai**; s» 'i't ívö'fý má «al«*r*d %tirSmð $•**«»*• MS ámm&é «** ***** *» fej tt* < U*r* th* «eff«r*4 StoriKfXsssg t <*g* *******4 f*i witb ttr mM#. ste* vm imi »UÍX ímti n t>s» »yl***t; fjpS! |, ijr »wSr»v4* | ...* gh* atgktiagal* - itr%f »**• "■"^^■r* ielá u.jpt tfee **U», tem* _ ast, .«# hu*fc*? tfe* ii Í* tfoe ferasfea, h»e JjM-r h ««t ift ItOrt i»t« mrt*, »»*i«y *UU. ff \t ö«ry«* *r* b*sí ‘toft.ig.fet, t®», Pd. St*y rttfe * é \ ’ ,*’!fe** *** JMW ÍfcWtfa# 'Wfrt thÍMtlm.'t SWW ^ \ y** tfeísfetBS*; Think « , / ; ^ ~ jta r*t»* £tt:t ifs* l**t ihstr „•»«*' t U l.íSSÍ nm> ** <*»*, , > f & * C, i f W «»■ 4» 4.HH ftl» «■ . ____L ”, t Xr.íramw S4« í-1 , 1 ««w< ««* 1»»», Kll öft *« «U*» «!» *««« »<* »»*, Mr, tMM, Íjs, 5ruj.« *** sw:j«: «»■» r-■ M» ’ »■ mm: ■■*>** 3 *■■•>* íiw «*■*■ ««*> *»» :*<•<.i»« l&j<:«<* Þannig lítur upphaf kaflans *4»í tfe* %* W» ? „A Game of Chess“ út í frumhandriti gerði Pound. Utstrikanir leiðrétingar

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.