Morgunblaðið - 12.12.1972, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 12. DESEMBER 1972
Gunnar Bjarnason:
Getur íslenzk skipaútgerð bætt hag
sinn með bættri hagkvæmni í rekstri?
1 því, sem hér fer á eftir er
rætt um eitt svið skipaútgerð-
ar, sem tolja má að gæti aukið
hagkvæmr.i í rekstri um álitleg-
ar upphæðu. Átt er við notk-
un svartolíu í stað gasodíu sem
brennsluefnis. Eins og er kostar
svartolía um kr. 1700 minna
hvert tonr heldur en gasolían,
sem nú er notuð. Meðaltogari
eyðir í hálfs mánaðar veiðiferð
um það bi' 60 t og sparar þá
um kr. 200 þúsund á mánuði,
segjum kr. 2 millj. á ári. Þetta
á við um meðaltogara, sem eyð-
ir frekar litlu eldsneyti miðað
við stærð, og þetta eru raunhæf
ar tölur, byggðar á reynslu.
Bent skal þó á, að sá bögg-
ull fylgir skammrifi að svartoli-
an er að mörgu leyti lakari vara
heldur en gasolían. Hún hefur í
sér ýmls skaðleg efni, sem geta
valdið tæringu, sliti eða öðrum
skemmdum á vélinni, ef ekki er
rétt að farið. Jafnvel þótt rétt
sé að faríð, má gera ráð fyrir
nokkru meira viðhaldi þeg-
ar svartolíu er brennt, miðað við
gasolíu.
Tilraun með brennslu svart-
olíu stendur nú yfir í b.v. Narfa
og hófst hún í lok ágústmánað-
ar. FýLgzt er mjög nákvsemlega
með öllu, sem líklegt er að kom-
ið geti fyrir Skemmst er frá að
segja að enn hefur ekkert, alls
ekkert, komið í ljós, sem úrskeið
is hefur farið og hægt er að
kenna svartolíunni um. Að visu
er ekki nema um hálfur þriðji
mánuður síðan tilraunin hófst og
er það fuilstuttur tími, til þess
að hægt s* að draga neinar end
anlegar ályktanir.
1 sjóm;.’nnablaðinu Víking-
ur 1969 er mjög greinargóð og
fróðleg grein eftir Jón Öm Ing-
varsson véistjóra, um brennslu
svartoiíu. Hann var þá vélstjóri
á m.s. Mælifelli og hafði þá 6
ára reynslv. af svartolíunni. í
grein sinni lýsir Jón Öm á mjög
greinargóðan hátt mörgum þátt-
um er til athugunar koma. Hann
segir síðan orðrétt:
„Vil ég svo ljúka þessum lín-
um með nokkrum hugleiðingum
um brennsluoliu dieselvéla al-
mennt. En af framanskráðu ættu
þeir, er brennt hafa „Marine
Dieseloil", eða jafnvel „Mar-
ine Gasoil“ (gasolía, sem hér er
notuð nær eingöngu, innsk.
G.B.), í sínum meðalhraðgengu
dieselvélum, að geta gert saman
burð við vél m.s. Mæli-
fells, með tilliti til viðhalds og
slits. Þar ætla ég þó, að þvi er
'ég þekld til að hlutur svartolí-
unnar sé sízt lakari“ (Leturbr.
G.B.).
Þannig farast einum af
fremstu vélstjórum okkar orð og
talar af reynslu. Menn kann að
undra að orðum þessum hefur
ekki verið meiri gaumur gefinn
en raun ber vitni. Og þó, tveir
togarar gerðu tilraun með notk
un svartolíu 1969—71. Ann-
ar fékk aivarlega bilun fáum
mánuðum eftir upphaf, en hinn
brenndi svartolíu í um það bil
14 mánuði. Þá fékk hann á sig
mjög alvarlega bilun og
hætti við eins og hinn. Erfitt er
að sjá samband þessara bilana
og notkun svartolíunnar.
Oftast virðist svo, að þeg-
ar einhver nýjung er á ferðinni,
á hún sína andmælendur og van
trúendur. Þessi eiginleiki er
ákaflega ríkur hjá ótrúlega
mörgum. Menn hafa vanizt ein-
hverju um árabil, telja sig
þekkja það og það vekur ein-
hvers koner öryggiskennd, — af
hverju þá að vera að breyta til?
Jafnvel menn, sem ekki er vit
að til að hafi neina þekkingu á
vélum eða rekstri þeirra
telja sig þess umkomna að leggja
Gunnar Bjarnason.
orð í belg, jafnvel opinberlega.
Telja m.a. að okkur sé margt
nærtækara en að glíma við að
leysa heimsvandamálin, þeg-
ar verið e" að reyna að komast
að hvort þessi olíunotkun
henti okkur á fiskiskipum og ef
ekki, þá af hverju? M.a. benda
þeir á að erlendir togarar noti
ekki svartolíu, og slá föstu út
frá því, að það muni ekki vera
hægt, eða a.m.k. ekki hagkvæmt.
Ég tel shkt „attaníossa-hátt",
sem útrýma beri með þekkingu.
Nú er langt frá þvi að um sé
að ræða emhverja nýja uppfinn
ingu. Meir en tveir áratugir eru
síðan farið var að nota svart-
olíu í skipum. Fyrst í stað í frek
ar stórurr. hæggengum vélum, en
síðar í æ smærri vélaeiningum
og um leið hraðgengari. Rann-
sóknir og tilraunir eru fram-
kvæmdar og þekking á þessu
sviði eykst með hverju ári. Hún
er aðgengi'leg fagmönnum
um margvísleg tímarit og sér-
prentanir Vitanlega kostar það
talsverða vinnu og fyrirhöfn að
tileinka sér þessa þekkingu og
fylgjast með þróuninni og
áreiðanlega ekki á færi leik-
manna.
VAMiX.MÁLIN
Eiit af því, sem talið var mik
ið vandamál í upphafi, I sam-
bandi við brennslu svartolíu í
dísilvélum, var sú staðreynd að
vélstjðrarnir væru henni ókunn
ugir og évanir. Þetta mun og
vera aðalástæðan fyrir þvi að
erlendm togarar brenna henni
ekki ÍCkirin eru hér norður í
höfum, langt frá heiimalaind-
inu og vélstjóramir mjög mis-
jafrir, en allir óvanir svartolíu.
Aðsfaða okkar er önnur og
betri. ísl. vélstjórar eru betur
mermtaðir og færari en álmennt
gerist á eriendum fiskiskipum.
Þeir eru rær heimalandi sínu og
eiga því aufveldara með að hafa
símasambantí við það. Þeir eru
því á rr atgan hátt betur settir
en hmii, þótt þeir séu óvanir
svartohunotkun eins og þeir.
Þetta ve.gamikla vandamál er
þvi ðllu minna hér hjá okkur,
heldur en hjá keppinautunum.
Það ætti að vera óþarfi fyrir
okkur aí) balda áfram að vera
„attaníossar" útlendinga. Við
ættum miklu frerraur að keppa að
því að vera þeim fremri, hvar
sem við getum.
Þótt aðstaða okkar sé, eins og
sagt var, betri og viðráðanlegri
en víða annars staðar, þá
er ýmissa aðgerða þörf til þess
að bún nýtist. Brennsla svart-
olíu er á ýmsan hátt frábrugð-
in gasoiíubrennslu. Það er þvi
mikilvægt að vélstjórar fái grein
argóðar le’ðbeiningar um allt er
til greina kemur, þegar breytt
er um og það er mjög áríðandi
að ekki sé kastað til þessa
höndum Miðað við hefðbundna
menntun vélstjóra, er hér um
sérsvið p.ð íæða, sem svo til eng
inn gauKur hefur verið gefinn.
Það vsrr' alrangt og ósanngjarnt
að ætlast til að þeir leysi
óstuddir alian vandann. Það
gæti að sjálfsögðu heppnazt
sturdu n, en hér væri um alltof
mik a áhættu að ræða. Nei, það
væri varhugsað og gæti dregið
slæman dilk á eftir sér, ef þessi
mikilva^gi þáttur væri vanrækt-
ur, le’ðbeiningarstarfsemi og að
stoð þarf að koma til. Þeir, sem
leiðhe na þurfa að kunna vel til
verka og vera olíusérfræðingar,
eins og fvekast er kostur. Þeir
þurt'a að vei a praktískir og hafa
bæði kunnáttu og reynslu.
Sennilega er hér um mesta
vandamál okkar að ræða í sam-
band: við hagrænan rekst-
ur sltínavé'a yfirleitt og þeim
mun f’-emur, sem hugsunarhátt-
ur margra ráðamanna á þessu
sviði, virðist vera á þann veg
að eftirlit og leiðbeiningar-
starfsemi r-é lítils virði og að lit
ið sé hægt að gjalda fyrir slíkt.
essor c,g deildarstjóri við véla-
verK.fræðideild Háskóla Islands,
Ólafur Eiríksson tæknifræðing-
ur, kennari við Vélskóla íslands
og undirriiaður frv. skólastjóri
Vélskóians. Verkefni nefndarinn
ar skyidi vera að afla sér eins
mikillar þekkingar um brennslu
olíur disi'véJa og auðið er safna
og vinna úr gögnum varðandi
brennslu svartolíu, hafa með
höndum leiðbeindinigairstan'fsemi
um þess' mál, semja og gefa út
kennsJubs’kur um brennsluolíur
og yfirleitt hafa forgöngu um
allt er þessi mál varðar.
Ég tel mjög aðkallandi
að svona slofnun verði komið á
fót Eins og er, er hér enginn
opi.iber i.ðih', sem eðlilegt má
telja að menn geti snúið sér til
um vop'ýsingar og leiðbeining-
ar t.d. vegna svartolíu. Mikið af
starfi olíunefndar myndi bein-
ast að rannsóknum og fræði-
mennsku. Enn er hér lítil að-
staða t.;l sjálfstæðra rannsókna,
en ekki er ósennilegt að úr bæt
ist þegar vélaverkfræðideild
H.l. vex íiskur um hrygg, þann-
hún hafi nokkur áhrif á rann-
sóknir eða niðurstöður þeirra
fræðimanna, sem um er að ræða.
1 uppbafi var þessari tillögu
vel tekið og leit svo út, sem úr
henni gæti orðið. í þeirri trú
héldum við þremenningarnir með
okkur fund 2.11. 1971 og rædd-
um um starf og skipulag vænt-
anlegrar olíunefndar. Okkur
kom saman um að hraða bæri öll
um störfum, sem allra mest, ef
von ætti að vera til þess að ein-
hverjar riðurstöður lægju fyrir
það tímaniega að kaupendur
hinna nýju skuttogara gætu not
ið rá&Jeggingar nefndarinnar, ef
þeir óskuðu. Annar fundur var
haldinn h. 16.11. og fleiri urðu
þeir eicki. Þá var auðsætt að
áhugi á þessari stofnun var dvín
andi og hvarf svo alveg skömmu
síðar. Hvar eða með hvaða hætti
málið strandaði er mér ekki
ljóst, en það var algjört strand.
TILRAUN MEÐ
SVARTOLÍIBRENNSLU 1
B.V. NARFA
Þrátt fyrir allt kom að þvi
Togarinn Narfi.
Oft er eins og ætlazt sé til að
þesis háttar eigi að vera tóm-
stundagaman sérfræðinganna, ef
þeim þá er tieyst að koma nokk
urs staðai rærri. Sem betur fer
er þe?ci bugsunarháttur þó víst
víkjandi og til etru hedðarlegar
und ant ekni ngar.
TIT LAGA UM STOFJVUN
OLÍUNEFNDAR
Ég hefi lýst lítillega hér að
framan, hversu mikið hagsmuna
mál það r.iyndi vera allri þjóð-
inni, ef hægt væri að brenna
sva’toliu i stað gasolíu í fiski-
skipum okkar. Margt liggur þó
enn ekld alveg ljóst fyrir, m.a.
aðaispurringin: er þetta hægt
með viðunanJegu öryggi og hag-
kvæmni? Eins og er, bendir allt
til að svo muni vera, en
tími þeirrar tilraunar er stendur
yfir í b.v Narfa er enn of stutt
ur, tii að geía endanlegt svar.
Það er okkur mjög mikilvægt
að flytja inn í landið tæknilega
grundvallaiþekkingu á atriðum
varðardi undirstöðuatvinnuveg
þjóðarinnar. Þá er ekki sið
ur mikilvægt að við komumst
upp á lagið að nýta þá þekk-
ingu, sem þegar er hér fyrir.
Sérstaldega er enn ábóta-
vant sambandi miWi tæikniskól-
anna og sjávarútvegsins, sérstak
lega HáskóJans. Þessu þarf að
reyna að kippa í lag.
Það var í september 1971 að
ég lagðd til að stofnuð yrði oliu-
nefnd 1 henni skyldu eiga
sæti Guðmundur Magnússon próf
ig að hún og Vélskólinn geti
veitt hana. Fyrst um sinn myndi
þessi þáttur starfseminnar aðal
lega felast í því að vera í nánu
sambandi við erlendar fræði- og
rannsóknaistofnanir auk öflun-
ar á tímaritum og öðrum gögn-
um. Það er lítil von til að einka-
framtakið leysi þann vanda, því
fáir hata efni á að stunda slíka
fræðimennsku upp á eigin spýt-
ur.
Vonandi fælir viðskeytið
,,nefnd“ S beitinu ekki frá fylgi
við hugmyndina. Nú um stund
er tíðrætt um „nefndafargan",
svo hætt er við að viðskeytið
hafi á sér neikvæðan blæ. Það
hefur jafnvel bólað á þvi að
reynt hefur lítilsháttar verið að
gera hugmyndina um svartolíu-
brennslu tortryggilega oplnber-
lega. Viðkomandi hefur að vísu
enga þokkingu á þessu sviði, en
hann víkur að í blaðagrein að
tiMögunnd um stofmun oliunefnd-.
ar einhverr.veginn á eftirfarandi
hátt: „. . . og nú á að fara að
stofna enn eina pólitísku nefnd
ina . .“ (ég hefi ekki grein-
ina við höndina, svo hugsazt get-
ur að erðaJagið sé ekki alveg
rétt eftir haft, en meiningin var
áreiðanJega þessi).
Þegar l'tið er á mennina, sem
stungi* er upp á og allan til-
gang nefndarinnar, virðist lítil
skynsemi í að viðhafa slíkan
áróður. Fólitik kemur þessu máli
alls elckert við, hún hefur alls
engin áhiif á brennsluhæfni
svartolíu og ég trúi því ekki að
(í júnímán.) að ákveðið var að
gera til”aun (réttara endurtaka
tilraun) með svartolíubrennslu
í b.v. Narfa. Réð þair öfflu áhugi
eigandans Guðmundar Jörunds-
sonar, sem gjörþekkti frá fyrri
reynslu, um hve mikið hagsmuna
mál g*ti verið að ræða, ef vel
tækist.
Ákv3*ið var að við Ólafur
Ei'nksson sæjuim um undirbúning
og framkvæmd tilraunarinn-
ar. Var það gert m.a. í þeirri
von að við gætum öðlazt verð-
mæta pnaklíska reynslu, sem síð
ar gæti orðið alþjóð að gagni og
ef illa færi, komizt að raun um
hvers vegna það væri ekki
hægt.
Vitanlega var Ólafur meiri
kunnáttumaðurinn, því hann hef
ur kynnt sér svartolíubrennslu
um nokkur ár. Hann hefur m.a.
rætt þessi má’. við vélaframleið-
endur og fræðimenn í Englandi,
ÞýzkaJandi, Hollandi og Noregi.
Einnig hafði hann á sínum tíma
hannað kerfið í Narfa og var
því öJJum hnútum kunnug-
ur. Hins vegar hafði ég ekki stúd
erað þetta nema í tæpt ár. Að
vísu hafði ég lagt í þetta
allmik'a vinnu og var farinn að
viita það mdkið, að ég gat mynd-
að mér ákveðnar skoðanir á því
hvað væri líklegt að fyrir gæti
koimið og hvað bæri að vairaisit
sérstaklega.
Ákveðið var að ég færi með
fyrstu ferðina, sem stendur um
það bil Mt mánuð. Meiningin var
að ég stjóinaði tilrauninni, ef