Morgunblaðið - 27.03.1975, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 27.03.1975, Blaðsíða 22
70 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 27. MARZ 1975 UMHVERFISMOTVN UMHVERFISVERND GBJOTAÞORPID Innan um stórgrýtta urðina stóðu kotin eins og útilegumanna byggð í höfuðstað Islands. Þau voru ekki með reisulegum bursta- bæjarstfl og heldur ekki uppá danskan máta eins og margl annað f Reykjavíkurbæ síðustu aldar. Þetta voru moldarkofar; sumt mundi nútímafólk kalla greni. Enda réð fátæktin þar lógum og lofum, bæði úti og inni. Efst f þessari urðarbrekku stóðu Grjóti og Grjótabæirnir f þyrpingu þar í kring. Þeir voru víst f.jórn eða fimm. 1 vestri sásl uppá Ullarsiofutún handan við grjótgarðinn, cn neðan við brekk- una mátti sjá htísin við Aðal- stræti, Biskupsstofu, Hattarahús- ið og fleiri hús, sem röktu upp- runa sinn til Innréttinga Skúla fógeta. Og lengra: Byggðin f kvos- inni, höfuðstaður lslands. Göngustígar lágu innan um stórgrýtið og kotin; Gótuhúsastíg- urinn lá skásneiðinga norður eft- ir, en niður brekkuna frá Grjóta lá annar stígur niður á sjávargöt- una frá Reykjavíkurbænum, sem býr enn yfir töfrum sem ástæða er til að varðveita Texti og myndir: Gísli Sigurðsson nú var farið að kalla Aðalstræti. Stfgurinn lá framhjá ölstofu Grfms Laxdals, neðar f brekk- unni; þaðan mátti á síðkvöldum heyra háværar raddir og söng. Svo var farið að vinna á grjótinu og nota það í kirkju og beinar götur tóku við af stfgunum: Grjótagata, Brattagata, Fischer- sund, Mjóstræti. Bærinn f Grjóta var rifinn áður en þessi öld gekk í garð, en nafnið festist við hverfið f brekkunni ofan við Aðalstræti. Það var og er enn kallað Grjótaþorp. Það afmarkast af Aðalstræti, Túngötu og Garðastræti. En menn greinir á um, hversu langt það nái f átt- ina til sjávar. Arni Öla, sem manna best þekkir sögu Reykja- vfkur, er heimildarmaður minn og ekki er það í fyrsta sinn, sem Lesbókin nýtur góðs af þekkingu hans og einstöku minni. Arni telur að Grjótaþorpið nái aðeins að Bröttugötu og samkvæmt þvf eru bæði Fjalakötturinn og Morg- unblaðshúsið utan þess. Sú skoð- un mun þó útbreiddari í augum samtímans, að Grjótaþorpið nái norður að Fischersundi; jafnvel út að Vesturgötu. Ekki skiptir það öllu máli. Eins og sakir standa má lfta á svæðið sem sér- staka afmarkaða heild og þetta stuttaralega yfirlit verður miðað við það. XXX A fyrri hluta aldarinnar, þegar Grjótaþorpið var albyggt orðið og moldarkofar hættir að stija svip sinn á brekkuna, voru húsin næst- Garðamir eru ekki allir snurfusaðir og sumir jafnvel á sinu. Húsið með strompinn er Vinaminni við Mjó- stræti. Þessi baklóð er einskonar afdalur í Grjótaþorpinu, enda ekki örgrannt um, að útilegumenn sjáist stundum þarna í grennd- inni. Litla húsið milli steinhúsanna er Unuhús. Jafnvel gluggarnir eru rannsóknarefni og sumir mjög dularfullir eins og þessi, þar sem krossviðs- plata er fyrir inn- an glerrúðuna.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.