Morgunblaðið - 24.06.1977, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, FOSTUDAGUR 24. JUNÍ 1977

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
R itstjórna rf ulltrúi
Fréttastjóri
Auglýsingasjóri
Ritstjórn og afgreiðsla
Auglýsingar
hf. Arvakur, Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthlas Johannessen,
Styrmir Gunnarsson
Þorbjörn Guðmundsson.
Björn Jóhannsson.
Árni Garðar Kristinsson.
Aðalstræti 6, sími 10100.
Aðalstræti 6, sími 22480
Áskriftargjald 1300.00 kr. á mánuði innanlands.
í lausasölu 70.00 kr. eintakið.
Verðbólgu-
samningar
Kjarasamningar þcir, sem
undirritaðir voru á Loftleiða-
hótelinu f fyrradag eru verð-
bólgusamningar, lfklega ein-
hverjir mestu verðbólgusamning-
ar, sem hér hafa verið gerðir.
Óhætt er að slá þvf föstu nú þeg-
ar, að verðbólgan sem þrátt fyrir
allt hefur farið minnkandi í tíð
núverandi stjórnar mun aukast á
ný, og er nauðsynlegt, að þjóðin
geri sér grein fyrir því nú þegar
og lifi ekki f blekkingu eða ali
með sér falsvonir um, að þróun
mála verði á annan veg. Verðbólg-
an á íslandi mun aukast á ný á
næstu misserum. Það er eina
örugga niðurstaða þessara kjara-
samninga.
Síðastliðinn vetur fóru fram
miklar umræður um verðbólgu og
kjaramál. í þessum umræðum
voru leidd að því sterk rök, að
mesta og bezta kjarabót, sem
hægt væri að tryggja láglauna-
fölki og lífe.vrisþegum væri sú að
draga úr verðbólgu. Kjarasamn-
ingarnir, sem nú hafa verið gerð-
ir, sýna að meðal samningamanna
hefur ekki verið vilji fyrir því að
gera samninga, sem mundu leiða
til þess, að verðbólgan héldi
áfram að minnka. Þegar fulltrúar
launþega af öllu landinu og at-
vinnurekenda úr öllum atvinnu-
greinum gera slfka samninga vit-
andi vits og með opin augun er
auðvitað alveg Ijóst, að skýringin
er einfaldlega sú, að í þessum
hópum og meðal umbjóðenda
þeirra hefur ekki verið hljóm-
grunnur fyrir kjarasamningum,
sem leiða mundu til minnkandi
verðbólgu. Bæði Alþýðusamband
tslands og Vinnuveitendasam-
band tslands hafa nú yfir að ráða
sérfræðingum, sem á skömmum
tfma geta sagt fyrir um efnahags-
leg áhrif tiltekinna kjaraatriða og
þess vegna var báðum aðilum
auðvitað Ijóst við undirskrift
samninganna, að með þeirri und-
irskrift voru þeir sameiginlega að
taka ákvörðun um að auka verð-
bólguna á ný.
Út af fyrir sig er ekki ástæða til
þess að skilja þessi orð á þann
veg, að í þeim felist ávítur eða
gagnrýni á þá einstaklinga, sem
unnu að þessari samningsgerð
með þessum afleiðingum. í Morg-
unblaðinu í vetur var að þvf vikið,
að býsna störir hópar í þjóðfélag-
inu, bæði meðal launþega og at-
vinnurekenda hefðu, eða teldu
sig hafa, beina hagsmuni af því,
að verðbólgan héldi áfram að auk-
ast. Ef þessir hagsmunir hefðu
ekki verið ríkjandi og kröfugerð
um minnkandi verðbólgu hefði
verið sterkari, hefðu samningar
af þessu tagi ekki verið gerðir.
Þeir eru einfaldlega niðurstaðan
af viðhorfum samfélagsins til
efnahagsmála og kjaramála, enda
þótt Iftil skynsemi sé f þeim við-
horfum.
Þessir kjarasamningar þýða
aukna verðbólgu á næstu misser-
um. Við skulum ekki kenna um
verkalýðshreyfingu eða vinnu-
veitendum eða ríkisstjórn. Við
skulum öll horfa f eigin barm og
gera okkur grein fyrir þvf, að öll
eigum við hvert um sig nokkra
sök á þvf, hvernig farið hefur.
Niðurstaða þessara kjarasamn-
inga þýðir, að meðal þjóðarinnar
er ekki stuðningur við róttækar
aðgerðir til þess að draga úr verð-
bólgu á tiltölulega skömmum
tíma. Þegar núverandi ríkisstjórn
tók við völdum gerðu forystu-
menn hennar sér vonir um, að
með tilteknum aðgerðum í efna-
hagsmálum væri unnt á nokkrum
misserum að draga verulega úr
verðbólgu. Það er nú komið í Ijós,
að þessar vonir ríkisstjórnarinn-
ar voru ekki raunhæfar. Viðhorf-
in í samfélagi okkar eru bersýni-
lega á þann veg, að það þýðir ekki
að reyna að takast á við verðbólg-
una með stórkostlegum og róttæk-
um aðgerðum sem miða að þvf að
minnka hana með snöggum hætti.
Með þessu er ekki sagt, að við
eigum að gefast upp við að fást
við verðbólguvandann, heldur
hitt, að við hljótum að endurmeta
stöðu okkar og gera okkur grein
fyrir því, að verðbólgunni náum
við ekki niður nema á lengri tfma
en menn gerðu sér vonir um, þeg-
ar núverandi ríkisstjórn tók við
völdum. Nú þarf langtímaáætlun
um viðbrögð gegn verðbólgu, að-
gerðir sem miða að því, að draga
úr þeim hagsmunum, sem menn
hafa af aukinni verðbólgu. Það er
hægt að minnka hag manna af
verðbólgu með ýmsum hætti, m.a.
með því að verðtryggja lánaskuld-
bindingar svo mjög, að einstakl-
ingar hafi ekki hagnað af því að
taka mikil lán í von um, að verð-
bólgan greiði þau upp. Vafalaust
koma margar fleiri aðgerðir hér
til greina. Kjarni málsins er sá,
að við verðum að meta stöðu okk-
ar af raunsæi, verðbólgan mun
aukast á ný.
Þetta er út af fyrir sig sorgleg
niðurstaða kjarasamninganna.
Við höfum glatað gullnu tækifæri
til þess, að fylgja eftir þeim efna-
hagsbata, sem náðst hefur. Að
vísu má vera, og vonandi verður
það svo, að verðhækkanir á afurð-
um okkar á erlendum mörkuðum
verði til þess að draga nokkuð úr
þeim efnahagslegu vandamálum,
sem við höfum kallað yfir okkur
með þessari samningsgerð, en
þær verðhækkanir þurfa að verða
meiri en með skynsamlegu móti
er hægt að gera ráð fyrir, ef þær
eiga með öllu að koma í veg fyrir
hinar alvarlegustu afleiðingar
þeirrar samningsgerðar, sem nú
er lokið í efnahags- og atvinnu-
málum landsmanna. Þegar þessi
vandamál koma f ljós er óþarfi
fyrir menn að láta svo sem þeir
hafi ekki gert sér grein fyrir því
hvers var von. Til þessa leiks
gekk þjóðin með opin augun og
verður að taka afleiðingum þess f
tfmans rás.
Þjóðveldi
Listaverk það, sem risið er I
Þjórsárdal með byggingu þjóð-
veldisbæjarins miðast f stærstu
dráttum við rústir bæjarins á
Stöng í Þjórsárdal. Stöng fór und-
ir ösku f Heklugosi 1104, en var
grafin upp 1939 af hópi norrænna
vfsindamanna. Mjög hefur verið
vandað til byggingar þjóðveldis-
bæjarins og er unun að virða fyr-
ir sér vandaða vinnu á torfhleðsl-
um, grjóti og timburverki. Bær-
inn er af meðalstærð bæja frá
þjóðveldisöld og lengi sfðan, en
reikna má með að um 20 manns
hafi búið í bæ af sömu stærð og
þjóðveldisbærinn. Morgunblaðs-
menn litu við f þjóðveldisbænum
f vikunni þegar verið var að
leggja síðustu hönd á fram-
kvæmdir utan dyra. Húsagerð á
íslandi hefur verið mun glæsi-
legri á sögualdartfma en menn
gera sér almennt f hugarlund og
er þjóðveldisbærinn gott sýnis-
horn í þeim efnum. Ilörður
Ágústsson listmálari hefur teikn-
að bæinn og stjórnað byggingu
hans, en hann hefur rannsakað
sem kostur er forna húsagerðar-
list á íslandi og f öðrum Norður-
löndum. Sýndi Hörður okkur bæ-
inn og rabbaði um smfði hans og
ástæður.
Þjóðveldisbærinn er reistur i
tilefni 1100 ára afmælis byggðar i
landinu, en í bókarkorni um þjóð-
veldisbæinn sem Þjóðhátiðar-
nefnd hefur gefið út ritar Matt-
hías Johannessen formaður Þjóð-
hátíðarnefndar 1974, formála þar
sem hann segir:
„Fljótlega eftir að Þjóðhátíðar-
nefnd 1974 hóf störf sin kom fram
sú hugmynd að fá Hörð Ágústsson
til að sjá um smíði Iíkans sem
reist væri á rannsóknum hans á
fornum húsakosti, og yrði jafn-
Ur skála frá pöllum karla.
Birtan kemur um reykháfinn.
Þak er byggt þannig að ofan á
rafta kemur hrís, þá þurrt
torf, sfðan mold, þétting og
grastorfið efst. Á pöllum f
skála voru svefnbálkar, gólfið
er moldargólf, en á þvf miðju
er langeldur undir reykháf.
I aðatbanum er hlaðið ú
Þjóðveldisbærinn séður frá fossinum.
framt stefnt að þvi að byggja
sögualdarbæ í fuilri stærð fyrir
1974. Hugmynd þessi féll i góðan
jarðveg og fékk nefndin fjárveit-
ingu til að láta gera likanið. Það
kemur nú fyrir almenningssjónir
og er það von Þjóðhátíðarnefndar
að fólk hafi gagn og gaman af að
kynna sér líkanið. Nefndin vænt-
ir þess jafnframt að ríkisstjórnin
sjái sér fært að veita fé til smíði
sögualdarbæjarins og velji hon-
um stað við hæfi.
Þjóðhátíðarnefnd er þess full-
viss að sögualdarbær veki athygli
á híbýlaháttum og menningar-
legri umgjörð forfeðra vorra.
Húsakynni þeirra voru myndar-
legri og rismeiri en flestir virðast
nú gera sér grein fyrir; stórhugur
þeirra meiri en lýsir sér t.d. í
torfbæjum síðari alda, sem áttu
litið skylt við þau húsakynni sem
höfundar Völuspár og Njáls sögu
áttúað venjast, svo að dæmi sé
tekið. Umgjörð þessara verka var
þeim samboðin. Sú staðreynd vek-
ur i senn stolt og metnað, sem
hverri þjóð er nauðsynlegur.
Athyglisvert er að íslendingar
hafa búið vel á þeim öldum, sem
þeir hafa stuðzt við eigið sjálf-
stæði og ráðið málum sinum sjálf-
ir. Lotleg kot og lágar kytrur voru
fylgifiskar ófrelsis og stoltleysis
sem af því spratt. Reisulegur
sögualdarbær á vonandi eftir að
standa sem tákn þess sjálfstæðis
og þeirrar menningarlegu reisnar
sém vér kjósum þjóð vorri til
handa.“
Stefán bóndi Friðriksson í
Glæsibæ í Skagafirði og sveitingi
hans, Stefán Stefánsson, unnu
torfverkið á bænum, en Hörður
Grunnmynd af rústunum á Stöng. Nr. I eranddyri, II skðli, in. Hörður Ágústsson wið einn h
stofa, IV. búr og V. kamar. Húsaskipan er meí5 mjög svipuðu inn hlaðinn úrstreng.
móti í Þjóðveldisbænum.