Morgunblaðið - 23.03.1978, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 23.03.1978, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 23. MARZ 1978 — Ibsen Framhald af bls. 17. öreigalýðnum, og þegar tekið var til við stofnun verkalýðsfélaga var jarðvegurinn svo rækilega plægður, að á þremur árum voru félögin orðin 273 talsins með 20 þúsund meðlimi samtals. Marcus Thrane ritstjóri í Drammen var upphafsmaður hreyf- ingarinnar, en þegar hann var rekinn frá blaði sínu vegna skoðana sinna og skrifa, sem ekki fundu náð fyrir augum lesendanna, hóf hann útgáfu vikublaðs. Hugmyndir Thranes og verkalýðs- hreyfingarinnar áttu greiðan aðgang að Henrik Ibsen, sem hafði af eigin raun kynnzt örbirgð og óréttlæti, auk þess sem hann þekkti kjör þeirra sem betur máttu sín. Enda þótt hann gerðist ekki félagi í hreyfingu Thranes, frekar en öðrum formleg- um samtökum, var hann einlægur stuðningsmaður hennar, ásamt skáldinu Vinje. Þegar hreyfingin stofnaði „sunnudagaskóla" fyrir verkamenn haustið 1850 gerðust þeir Ibsen og Vinje báðir kennarar þar, jafnframt því sem báðír skrifuðu reglulega í verkalýðsblaðið. Um áramótin 1850—51 hófu Ibsen og Vinje, ásamt þriðja manni, útgáfu síns eigin blaðs, sem í fyrstu var einfaldlega nefnt „Maðurinn" en hlaut síðan heitið „Andhrímnir". Auk stjórnmálagreina til stuðnings verkalýðshreyfingunni birtust þar ljóð og greinar um menningarmál, en blaðið kom út vikulega fram á haust 1851. Um sumarið var stjórnmála- ástandið orðið vægast sagt uggvæn- legt. Hvorki leiðtogar hinnar ungu verkalýðshreyfingar eða óbreyttir félagar kunnu sér hóf eða takmórk í hita baráttunnar. Þeir viðurkenndu ekki lðglegar baráttuaðferðir og á fundum hreyfingarinnar voru miklar ráðagerðir um ofbeldisaðgerðir og útvegun vopna. Hatur, taumlausar tilfinningar og skilyrðislausar kröf- ur settu eins og vænta má svip á þessa vonlausu baráttu, og í júlímán- uði var ástandið orðið svo alvarlegt að leiðtogar og stjórnarmenn voru handteknir og hreyfingin þar með gerð óvirk. Tilviljun og slembilukku réðu því að Ibsen komst hjá handtöku, og um haustið gerðist sá atburður, sem í senn dró hugann frá pólitísku umstangi og blaðamennsku, og leiddi skáldið inn á vettvanginn þar sem það hefur æ síðan staðið í sviðsljós- um. Leikhúsið í Björgvin Ole Bull, fiðlusnillingurinn heims- frægi, stofnaði árið 1849 „Norska leikhúsið í Björgvin", og starfaði þar framan af í skjóli áhrifa hans. Bull gerði sér grein fyrir þeirri nauðsyn að norsk menningaráhrif fengju rúm innan leikhússins þar sem „Dana- dekur" var að heita mátti allsráð- andi, og þegar hann komst í kynni við Ibsen, sem hafði skrifað tvö leikrit, og meira að segja fengið annað þeirra sýnt á sviði, bauð hann honum að gerast leiklistarráðunáut- ur við leikhúsið. Fljótlega varð forráðamönnum leikhússins ljóst að verkahringur leiklistarráðunautsins var allt annað en skýrt markaður og þar við bættist, að hann hafði enga reynslu af því hvernig slík stofnun starfaði. Varð því að ráði að veita honum styrk til utanfarar með því skilyrði að við heimkomuna yrði hann að minnsta kosti fimm ár við leikhúsið, skilaði einu leikriti á ári og annaðist leikstjórn og umsjón með ýmiss konar verklegu umstangi í kringum leiksýningar. Ibsen var á þessum árum óánægð- ur og aldrei féll honum starfið við leikhúsið í Björgvin. Það hefur þó eftir öllu að dæma verið honum nauðsynlegur skóli, sem síðar átti eftir að koma honum að ómetanlegu gagni. Um það ber samanburður á leikritum þeim, sem hann sendi frá sér snemma á ferli sínum og þeim, sem hann skrifaði síðar, órækt vitni. Margir hafa haldið því fram að Henrik Ibsen hafi ekki verið neitt undrabarn, sem hafi við réttar aðstæður getað framkallað með- fædda snilligáfu, heldur hafi afrek hans miklu fremur verið árangurinn af andlegum þrengingum, þrotlausri vinnu, miskunnarlausri og stanz- lausri gagnrýni á sjálfan sig og umhverfið, ásamt skilyrðislausri sannleikskröfu. Suzannah _________Thoresen__________ I Björgvin kynntist Ibsen prests- dótturinni, sem átti eftir að verða kona hans og dyggur lífsförunautur. Hún hét Suzannah Thoresen, og var reyndar stjúpdóttir dönsku skáld- konunnar Magdalene Thoresen, sem var barnsmóðir Gríms Thomsen. Hlédrægni Ibsen-hjónanna og þörf þeirra fyrir að halda einkalífi sínu einangruðu frá hnýsni og afskipta- semi óviðkomandi fólks stuðlaði án efa að því að ýmsir urðu til þess að geta í eyðurnar og draga upp vægast sagt vafasama mynd af sambúð þeirra og hjónabandi. Útbreidd skoðun var að Ibsen hefði víst ekki gengið annað til með giftingunni en að finna heppilega lausn á ýmsum vandamálum, og að hjónábandið hefði ekki verið grundvallað á ást eða rómantík. Bergljót tengdadóttir þeirra er á annarri skoðun þegar hún lýsir lífi Ibsen-fjölskyldunnar í endurminn- ingum sínum. Hún telur að skáldinu hafi þótt innilega vænt um konu sína, og að tilhugalíf þeirra hafi í engu verið frábrugðið því sem títt er hjá ungum elskendum. Um leið fer ekki á milli mála að með árunum þróaðist samband þeirra þann veg, að Sigurður einkasonur þeirra varð það, sem heimilislífið snerist um fyrst og síðast. Suzannah Ibsen hefur eftir lýsingum Bergljótar að dæma verið kærleiksrík, fórnfús og trygglynd kona, sem var sannkallað akkeri fjölskyldunnar, og henni virðist aldrei hafa komnið til hugar að segja skilið við Ibsen, þótt bæði hafi hann verið erfiður og breyzkur í lund. Það sem vitað er um fjölskyldu- lífið er að mestu haft eftir Bergljótu Ibsen. Hún var dóttir Björnstjerne Björnsons, og samtvinnuð örlög þessara skáldjöfra og skylduliðs þeirra eru verðugt umhugsunarefni. Leiðir þeirra Ibsens og Björnsons lágu saman með ýmsum hætti. Þeir voru á líku reki og voru báðir aðalpersónurnar í norsku menning- arlífi um áratuga skeið. Samband þeirra var stormasamt, og byggðist á vináttu og gagnkvæmum skilningi, um leið og þeir voru gerólíkir og oftast ósammála í afstöðu sinni til •manna og málefna. . Þær Suzannah Ibsen og Karoline Björnson voru æskuvinkonur, og höfðu löngu áður en þær giftust og eignuðust börn komið sér saman um að ætti það fyrir þeim að liggja að önnur eigiiaðist son en hin dóttur skyldu þær koma því í kring að þau gengju í hjónaband. Um það leyti, sem þessar æskuvonir mæðranna voru að rætast, voru stórskáldin upp á kant sem oftar, og hvorugur var hlynntur ráðahagnum en lét þó kyrrt liggja. Minningar Bergljótar Ibsen bera þess Ijósan vott að þar heldur á penna manneskja, sem engan veginn er hlutlaus í afstöðu sinni til Ibsen-fjölskyldunnar. Henni þykir innilega vænt um tengdaforeldra sína, sem strax veittu henni inn- göngu í þetta „samfélag heilagra" - þennan þrönga þríhyrning, sem virtist sjáifum sér nógur og þar sem utanaðkomandi fengu ekki aðgang. Þótt Bergljót Ibsen kunni frá ýmsu að segja, sem gefur býsna góða mynd af Ibsen, og ekki hefur komið fram annars staðar, þá er það ekki sízt lýsing hennar á fjölskyldulífinu; sem gefur bók hennar gildi. Sam- band þessarar þrenningar, Ibsens, konu hans og Sigurðar, sonar þeirra, hefur verið sérstætt og óvenju náið, og heimilið hefur ekki sízt þjónað því hlutverki að vera vörn hennar fyrir umheiminum. Sjálfsagt hefur kast- azt í kekki á þeim bæ eins og á hverju öðru heimili, en ríkjandi þættir þessarar sambúðar virðast hafa verið gagnkvæm umhyggja og traust, samhliða takmarkalausri trú á hæfileikum og dómgreind. Feðg- arnir hafa bæði sótt styrk og uppörvun í þessa uppsprettu, en báðir höfðu þeir ríka þörf fyrir slíkt athvarf vegna starfa sinna á sviði bókmennta og stjórnmála. Að loknum störfum sínum við leikhúsið í Björgvin, réðst Ibsen árið 1857 að nýstofnuðu leikhúsi í Ósló og þar starfaði hann við misjafnan orðstír og sjálfum sér sjálfsagt til sárra leiðinda í sex ár. En árið 1863 kemur leikritið „Konungsefnin" út, og Ibsen „slær í gegn" eins og kallað er. Honum er veittur ríflegur ferðastyrkur, og árið eftir heldur hann af stað. Næstu þrjá áratugi kemur hann nokkrum sinnum til Noregs, en dvelst nær óslitið á ítalíu, þar sem hann skrifaði öll sín helztu verk. Þegar hann flyzt heim er hann kominn á gamals aldur, en í fimmtán ár átti hann eftir að setja svip á bæjarlífið í Ósló, sem þá hét enn Kristjanía. Henrik Ibsen lézt á heimili sínu í Arbiensgötu í Kristjaníu hinn 23. maí 1906. Ýmsar kenningar hafa verið uppi um hver hafi verið síðustu orð skáldsins. Bergljót Ibsen segir að nóttina áður en hann andaðist hafi hann sagt við konu sína: „Mín kæra, kæra, hvað þú hefur verið mér góð!" Margir taka þó meira mark á annarri útgáfu. Suzannah kona hans á að hafa látið þau orð falla við hjúkrunarkonuna að nú komi brátt að því að Ibsen fari að batna. Heyrðist þá óvænt hljóð úr horni. Skáldið sneri sér í rúminu og hreytti út úr sér: „Ekki aldeilis." (Heimildir: De tre, eftir Bergljótu Ibsen, ævisaga Ibsens eftir Hans Heiberg, greinar eftir Sigurd Hoei og Francis Bull). Framhald af bls. 5. SUNNUD4GUR 26. MARZ Páskadagur 7.45 Klukknahringing. Blásaraseptett leikur sálma- lög. 8.00 Messa í Neskirkju Presturi Séra Guðmundur óskar Ólafsson. Organleik- ari> Reynir Jónasson. 00 Morguntónleikar (10.10 Veðurfregnir) a. Básúnukvartettinn í Miinchen leikur gömul lög. b. Áríur og kórlög úr „Messíasi" eftir Há'ndel. Gundula Janowitz, Marga Höffgen, Ernst Haefliger og Franz Crass syngja með Bach-kórnum og Bach-hljóm- sveitinn í Miinchen. Stjórnandii Karl Richter. c. Fiðlukonsert í e-moll op. 64 eftir Mendelssohn. Yong Uck Kim og Sinfóníuhljómsveitin í Bamberg leikat Okku Kámu stjórnar. ll.OOMessa í Dómkirkjunni Presturi Séra Hjalti Guðmundsson. Organleikarii Gústaf Jóhannesson. 12.15 Dagskráin. Tónleikar. 12.25 Veðurfregnir og fréttir. Tónleikar. 13.10 „Af rauðagulli eru strengirnir snúnir" Dagskrá um forn danskvæði og stef, tekin saman af Vésteini Ólasyni. Flytjendur með honumi A rnar Jónsson, Guðrún Ásmundsdóttir, Hjalti Rögnvaldsson og Mar- grét Helga Jóhannsdóttir. 14.00 óperukynningi „Predikarinn" (Der Evangelimann) eftir Wilhelm Kiehzl. Flytjenduri Anneliese Rothenberger, Marga Höfíg- en, Nicoiai Gedda, Franz Crass og fleiri mcð St. Wolfgang barnakórnum, kór og hljómsveit óperunnar í Miincheni Robert Heger stjórnar. — Guðmundur Jónsson kynnir. 15.00 Dagskrárstjóri í klukkustund Guðrún Halldórsdóttir skólastjóri ræður dag- skránni. 16.00 Sónglö'g eftir Hallgrím Helgason ólafur Þorsteinn Jónsson syngur við undirleik höfund- ar. 16.20 í Páfagarði Ingibjörg Þorbergs segir frá heimsókn sinni f Vatíkanið (Áður útv. 1962). 17.05 Barnatímii Þórir S. Guð- bergsson stjórnar. Staldrað við í forskóladeild Mýrarhúsaskóla á Sel- tjarnarnesi. Fimm ungling- ar úr Langholtsskóla flytja stuttar hugleiðingar um páskahátíðina. Rúna Gisla- dóttir les frumsamda sögui Sögulegir atburðir. Séra Arngrimur Jónsson flytur páskahugvekju. 18.05 Gestur í útvarpssal JUrgen Uhde leikur píanó- verk eftir Bach, Schubert og Janácek. 18.45 Veðurfregnir. Dagskrá kvöldsins. 19.00 Fréttir. 19.30 Messa í Görðum Hákon Guðmundsson fyrr- um yfirborgardómari segir frá stuttri dvöl á Grænlandi í fyrra. 20.00 Sinfóníhljómsveit ís- lands leikur í útvarpssal sinfóníu nr. 103 f Es-dúr eftir Josep Haydn. Stjórn- andi. Páll P. Pálsson. 20.30 Útvarpssagani „Pílagrímurinn" eftir Pár Lagerkvist Gunnar Stefánsson les þýðingu sína (11). 21.05 Samleiktir i útvarpssal Pétur Þorvaldsson og Gísli Magnússon leika á selló og pianó sónötu op. 5 nr. 2 i g-moll eftir Beethoven. 21.30 Samskipti presta og almennings Andrea bórðardóttir og Gisli Helgason ræða við séra Sigurð Hauk Guðjónsson, séra Guðmund Óskar ólafs- son og Jón Ragnarsson guðfræðinema. 22.10 Einleikur í útvarpssali Unnur Sveinbjörnsdóttir leikur sónötu fyrir einleiks- víólu op. 25 nr. 1 eftir Paul Hindemith. 22.00 Veðurfregnir. Fréttir af Skíðamóti ísiands. 22.45 Kvöldtónleikar Paradísarþátturinn úr óratóriunni „Friður á jörðu" eftir Björgvin Guðmundsson við Ijóðaflokk Guðmundar Guðmundssonar. 23.30 Fréttir. Dagskrárlok. AftNUDUGUR 27. marz Annar páskadagur 8.00 Morgunandakt. Séra Pétur Sigurgeirsson vígslu bisk ii p flytur ritn- ingarorð og bæn. 8.10 Fréttir. 8.15 Veðurfregn- ir. Tónleikari Sænskar lúðrasveitir leika. 8.35 Morguntónleikar. 9.30 Veiztu svarið? Jónas Jónasson stjórnar spurningaþætti (lokaþátt- ur). Dómarii Ólafur Hans- son. 10.10 Veðurfregnir. 10.25 Fréttir. 10.30 Morguntónleikar, — frh. 11.00 Messa i Frfkirkjunni. Presturi Séra Þorsteinn Björnsson. Organieikarii Sigurður ísólfsson. 12.15 Dagskráin. Tónleikar. 12.25 Veðurfregnir og fréttir. Tilkynningar. Tónleikar. 13.20 Að eiga vangefið barn. Jóhann Guðmundsson lækn- ir flytur hádegiserindi, hið siðasta í erindaflokki um málefni vangefinna. 14.00 Gamlar lummur og nýj- ar. Svavar Gests rabbar um lögin á lummuplötu Gunn- ars Þórðarsonar og tekur tali söngvara, hijóðfæraleik- ara, textahöfunda og laga- smiði, sem komu við sögu þegar lögin komu fyrst fram. 15.20 Leikrit. „Frakkinn", gömul saga eftir Nikolaj Gogol. Max Gundermann bjó til útvarpsflutnings (Síðast útv. í okt. 1970). Þýðandi og leikstjórii Lárus Pálsson. Persónur og leikendur. A.A. Baschmats/ Þorsteinn Ö. Stephensen, Lögreglustjóri/ Valdemar Helgason, Hans hágöfgi/ Haraldur Björns- son, Ekkja/ Arndís Björns- dóttir, Ostasali/ Lárus Páls- son, Skrifstofumenn/ Jón Sigurbjörnsson, Steindór Hjörleifsson og Baldvin Halldórsson, Þulur/ Karl Guðmundsson. Aðrir leik- endun Benedikt Árnason, Klemenz Jónsson, Knútur R. Magnússon og Helgi Skúla- son. Hljóðfæraleikarari Vil- hjálmur Guðjónsson og Jóhannes Eggertsson. 16.15 Veðurfregnir. Fréttir. 16.25 Úr sjóði minninganna. Endurtekið viðtal Gísla Kristjánssonar ritstjóra við Gunnlaug Gíslason fyrrum bónda á Sökku i Svarfaðar- dal. (Áður utv. í jan. 1976). 17.00 Barnatímit Jónína. H. Jónsdóttir stjórnar. Árni Sigur jónsson segir f rá stofn- anda KFUM, séra Friðriki Friðrikssyni. Heimsótt fjol skylda í Garðabæ, Halldór Vilhelmsson, Áslaug Bjö'rg ólafsdóttir og dætur þeirra tvær, Hildigunnur og Marta sem taka lagið. Rætt við Hildi Þóru Hallbjörnsdóttur sveitarstjóra KFUK í Garða- bæ. Halla Margrét Jóhannes- dóttir (12 ára) les frásögu. 17.50 Harmonikulög. Tilkynningar. 18.45 Veðurfregnir. Dagskrá kvöldsins. 19.00 Fréttir. Fréttaauki. Til- kynningar. 19.35 „Elskaðu mig..." Fimmti og siðasti dagskrár- þáttur um ástir i ýmsum myndum. 20.00 Kórsb'nguri Karlakórinn Fóstbræður syngur á sam- söng i Háskólabiói 20. þ.m.t — fyrri hluti söngskrár. Söngstjórii Jónas Ingi- mundarson. Einsöngvarari Hákon Oddgeirsson ' og Hjalti Guðmundsson. Píanó- leikarii Lára Rafnsdóttir. 20.35 „Grynningar hjartans eða King Kong á íslandi". smásaga eftir Vagn Lund- bye. Ingibjörg Sverrisdóttir þýddi. Karl Guðmundsson leikari les. 21.20 Kínverskir listamenn i útvarpssal. Arnþór 'Helga- son kynnir. 21.50 Góð eru grösin. Þáttur um grasalækningar i umsjá Sigmars B. Hauksson- ar. Rætt við Ástu Erlings- dóttur grasalækni og Vil- hjálm Skúlason prófessor. 23.30 Veðurfregnir. Fréttir. 22.50 Danslög. M.a. leikur hljómsveit Hauks Morthens íslenzk dans- og dægurlög í hálfa klukkustund. (23.55 Fréttir). 01.00 Dagskrárlok.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.