Morgunblaðið - 20.08.1978, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 20.08.1978, Blaðsíða 5
MO.RGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 20. ÁGÚST 1978 33 Skotfæravagninn, sem sf>rakk. Sprengjubrotum og drasli rignir yfir nærstadda. SlökkviliðsbifreiA komin á vettvang og sést hvar verið er að slökkva eld í byggingunni til vinstri. Myndi Magnús Sigurðsson. lífið í borginni að færast örlítið í eðlilegra horf. Strætisvagnar tóku að sjást á nokkrum stöðum í borginni en engir sporvagnar enn. Ókyrrðin var samt mikil áfram og almennur ótti ríkjandi. Almenningur var, einnig harmi lostinn vegna meðferðarinnar á leiðtogum sínum. Enginn vissi raunar, hvað orðið hafði um Alexander Dubcek eða aðra leiðtoga. Fréttir voru hvarvetna á kreiki um, að Rússar hefðu þegar tekið helztu þeirra af lífi. Loks ofbauð öllum, að einn kommún- istaflokkur gæti beitt annan ofbeldi. Sú frámunalega staðreynd blasti við öllum, að starfsemi kommúnistaflokks landsins var bönnuð, blöð hans gefin út með leynd og starfsemi hans fór fram með leynd neðanjarðar alveg eins og á tímum nazista. Munurinn var bara sá, að nú voru það Sovétríkin og fleiri kommúnistaríki, sem tekið höfðu við hlutverki nazista Andspyrnan skipulögð Það var eitt helsta verk Rússa fyrsta dag innrásarinnar í Prag að ná öllum fjölmiðlunartækjum á sitt vald. Frjáls hugsun og tjáning skyldi kæfð strax á fyrsta degi. Annaö átti hins vegar eftir að koma á daginn. Þegar morguninn eftir tóku tékknesku blöðin að koma út með leynd. Starfsemi þeirra var svo vel skipulögð, að það féll ekki einn einasti dagur úr útgáfu þeirra. Það voru blöðin, útvarp og sjónvarp, sem allt var rekið með leynd er áttu eftir að stappa svo stálinu í þjóðina næstu daga, að hún snerist öll sem einn maður gegn ofbeld- inu. Þá áttu blöð, útvarp og sjónvarp hvað mestan þátt í því að skipuleggja þá andstöðu aðgerðarleysisins sem eftir fyrsta dag innrásarinnar setti framar öðru svip sinn á andspyrnuna gegn hernáminu. I stað ögrana var skorað á fólk að hafa engin samskipti við rússnesku hermennina, leggja þeim ekki lið á neinn hátt, láta þá ekki hafa neinar vistir, gefa þeim engar upplýsingar en sýna þeim aðeins þögla fyrirlitningu. Viðhorf fólks kom ekki hvað sízt fram í sæg af veggspjöldum og tilkynningum, sem hengd voru eða límd á húsveggi. Hvarvetna sáust myndir af Svoboda, forseta landsins og flokksforingjanum Dubcek og áskoranir um stuðning við þá. Þá mátti sjá sæg af veggspjöldum, þar sem hæðst var að Rússum og skorað á þá að fara l.eim. Víða mátti sjá stjörnuna, merki Rauða hersins, málaða með hakakrossi innan í. Á öðrum spjöldum var öllum þeim, sem voguðu sér að eiga nokkra samvinnu við innrásarherinn, hótað hefndum og sagt, að þeir kölluðu yfir sig eilífa svívirðu sem föðuriands- svikarar. Hakakross inni í rauðri stjiirnu. merki Itauða hersins. Eitt af mörgum veggspjiildum. - . sem hengd voru upp í Prag og sýndu hug horgarbúa í garð innrás- arhersins. Myndina tók Magnús Sig- urðsson. I útsendingum hins leynilega sjónvarps og útvarps komu fram stöðugar hvatning- ar til almennings um að hvika hvergi frá stuðningi við leiðtoga landsins. Stöðugt varð að skipta um rásir og bvlgjulengdir, því að hernámsliðið geröi allt sem unnt var til þess að trufla þossar útsendingar. Engu að síður tókst aö halda áfram útsendingum þessara stofnana að mestu viðstöðulaust einkurn þó útvarpsins. Utvarpsstöðvarnar „F'rjáls Prag“, „Frjáls Bradislava“, „Frjáls Plzen" og margar aðrar léku ættjarðarlög eftir tónskáldin Dvorák og Smetana á milli fréttatilkynn- inga og áskorana. Þessum útvarpsstöðv- um var yfirleitt komið fyrir í bílum, sem stöðugt fluttu sig úr stað, svo að hernámsliðið gæti ekki miðað þær uppi. Starfslið blaðanna hvarf á fyrsta dégi hernámsins „undir jörðina" og þaðan var útgáfu blaðanna haldið áfram viðstöðu- laust. Blöðin skýrðu ýtarlega frá því sem gerðist á hverjum degi jafnt í Prag sem annars staðar í landinu. Nöfn þeirra, sem áttu að hafa gengið til samstarfs við hernámsliðið voru birt og almenningur beðinn að forðast þá sem föðurlandssvik- ara. Og þrátt fyrir alvöru þessara daga var óspart hæðst að hernámsliðinu og hernámsríkjunum. Auðvelt er að gera sér í hugarlund, hvílík áhrif þetta allt hafði til þess að stappa stálinu í fólk. Árangurinn kom líka fljótt í ljós. Enginn vildi ganga til samstarfs við hernámsliðið fyrir utan örfáa menn, sem í senn voru svo fyrirlitnir og áhrifalausir á meðal þjóðarinnar, að Rússar treystu sér ekki þá þegar til þess að koma á fót nýrri stjórn skipaðri leppum sínum. Frelsisstefnan upprætt með öllu Þegar ég lít til baka, finnst mér sem atburðir þessara daga í Prag hafi engu glatað af óhugnaði sínum og slíka atburði myndi ég ekki vilja upplifa að nýju. Það var að vísu mjög mikils virði fyrir mig sem blaðamann að vera viðstaddur þennan hildarleik. En ógnaratburðir af þessu tagi kunna að vera svo skelfilegir, að þeir ofbjóði hverjum manni, ekki hvað sízt friðsömum Islendingi, sem aldrei áður hafði séð nútíma vígvélar og morðtól að verki. Þá hefur það valdið mér sem mörgum öðrum sárum vonbrigðum, að ekkert er nú eftir af þeirri frelsisstefnu, sem Alexander Dubcek og samherjar hans innleiddu með slíkum glæsibrag í landi sínu árið 1968. Uppreisnin í Ungverja- landi 1956 var að vísu einnig kæfð í blóði, en afleiðingar hennar urðu samt þær, að dregið var úr ógnarstjórninni þar í landi að því marki, að þar hefur síðan að sögn kunnugra verið hvað skást ástand í allri Austur-Evrópu. í Tékkóslóvakíu héfur þróunin orðið á annan veg. Þeir afturhaldsmenn, sem við völdum tóku á eftir Dubcek og samherj- um hans, gerðu það að sínu fyrsta verki að innleiða að nýju ógnarstjórn með skerðingu á ölium þeim mannréttindum, sem við íslendingar teljum jafn sjálfsögð og eðlileg eins og andrúmsloftið, sem við öndum að okkur. Sú hnípna þjóð, sem hvarvetna blasti við mér, þegar ég yfirgaf Tékkóslóvakíu í ágústlok 1968, býr enn heilum áratug síðar við þau vandamál óleyst, sem frelsisstefnunni var ætlað að leysa og öllum voru augljós. Það vald, sem kæfði frelsisstefnuna í þann mund, sem árangur hennar var sem óðast að koma fram, er alls ráðandi í Tékkóslóvak- íu enn þann dag í dag. Verzlun Til sölu fataverzlun. Lítill lager. Góöir greiösluskil- málar. Tilboö merkt: „Verzlun — 3560“, send- ist Mbl. fyrir 25. ágúst. AUGLÝSINGASÍMINN ER: . 22480 jmorpunblAbib 3 DAGAR Mánudag ★ Ensk föt með vesti .★ Frakkar ★ Stakar buxur ★ Skyrtur ★ Peysur ★ Náttföt o.m.fl. GJAFVERÐ 3 DAGAR1 Þriðjudag — Miðvikudag HERRADEILD

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.