Morgunblaðið - 11.03.1979, Síða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. MARZ 1979
U.þ.b. 60 milljón eintök af bókum Hergés hafa selst um víða veröld. Þar af eru f jórar fimmtu hlutar Tinnabækur,
hver bók gefin út í u.þ.b. tveim milljónum eintaka á 27 tungumálum. Astríkur nær IV2 milljón og Lukku-Láki
hálfri. Má segja að miðað við sölu skipi Hergé svipaðan sess meðal Frakka og höfundar á borð við Jules Vernes,
Zola, Mauriac og Camus.
Tinni er höfundi sínum óþrjótandi tekjulind. Þótt höfundarlaun séu stærsti tekjuliðurinn greiða fjölmargir
framleiðendur fyrir réttinn til að nota Tinnanafnið á vörur sínar, svo sem fatnað, bréfsefni og leikföng og
Tinnamyndir eru prentaðar á matvælaumbúðir og fleira í von um aukna sölu.
Tinni er alls staðar: í bókaher-
berginu eða uppi á háalofti,
geymdur í hugskoti fólks með
hjarta. Hann á alls staðar heima.
Örlítill titringúr fer um milljónir
manna þegar þeir sjá eða heyra
töfraorðið Tinni.
Fáar teiknimyndahetjur hafa
hlotið meiri vinsældir né meiri
fyrirlitningu. I sumum löndum
verður hann að sæta ritskoðun.
Mörgúm finnst óþarflega mikið
látið með þessa teiknimyndahetju.
I þeirra augum eru teiknimyndir
auðveldar og ómerkilegar bók-
menntir, ef bókmenntir skyldi
kalla. Öðrum finnst þær bein
ógnun við menninguna. En hafi
teiknimyndir unnið sig í álit í
Evrópu, jafnvel hlotið virðingar-
heitið „nýja listin", er það fyrst og
fremst Hergé að þakka. En Hergé
brosir feimnu byrjendabrosi á
skrifstofunni sinni í Brússel. Hann
fer hjá sér við allt þetta þakklæti.
Hann langar miklu fremur til að
þakka öllum þeim sem hafa lesið
Tinnabækurnar, fylgst með Tinna
á ferðum hans í 50 ár og tekið
ástfóstri við hann. Hann tilkynnir
okkur umbúðalaust að hann sé
með dálítið á prjónunum.
„Nýr Tinni er í uppsiglingu,"
segir hann rólega með kímnis-
glampa í augum. Þótt hann sé 71
árs að aldri er áhuginn sá sami og
fyrr.
skóli. Við lærðum að virða gefin
loforð, við kynntumst vistfræði í
útilegunum löngu áður en þetta
orð varð á hvers manns vörum,"
segir Hergé.
— Þessi skátaandi er mjög
áberandi í fyrstu teiknimynda-
seríum þínum en sumum finnst
nóg um það sem þeir kalla kyn-
þáttahatur, fasisma og nýlendu-
stefnu.
„Já, ég veit að mér hefur verið
legið á hálsi fyrir þetta. Ég veit að
ég skopstældi stjórnarfar í ýmsum
löndum og einfaldaði mjög allar
manngerðir, en á þeim tíma var ég
bara 20 ára. Ég hafði ákveðnar
skoðanir á mönnum og málefnum,
mér fannst ég tala sama mál og
lesendur mínir. Uppeldi mitt,
kristileg menntun og skátastarfið
hafði mótað skoðanir mínar. í
mínum augum var lífið ákaflega
einfalt. Ekki má gleyma að ég
sendi Tinna til Sovét-Rússlands
árið 1929 og morðið á rússakeisara
og fjölskyldu hans hafði fengið
mikið á fólk almennt í konungs-
ríkinu Belgíu. Auk þess vann ég á
þessum tíma fyrir kaþólskt blað,
sem var mjög hægri sinnað og
fjöldi fólks áleit bolsévismann
hina hræðilegustu ógnun. í dag
eru viðhorfin auðvitað breytt. Fólk
er betur upplýst um allt sem er að
gerast í heiminum auk þess sem ég
er ekki lengur 20 ára. Árið 1929
hafði ég varla komið út fyrir
Brússel."
— Hefurðu sætt gagnrýni fyrir
aðrar Tinnabækur?
„Já, margar. I stríðinu birti
belgíska dagblaðið „Le Soir“
teiknimyndir úr Tinnabókinni
Veldissproti Ottokars sem hafði
komið út 1938.
Þar kalla ég einræðisherra
Bordúríu Musstler, sem er sam-
dráttur úr Mússolíni og Hitler.
Ritstjórinn vildi að ég breytti
nafninu, því að auðvitað var
einræðisherrann ekkert gæðablóð,
en ég lét mig hvergi."
Pólitísk
átök
— Af hverju léstu Tinna lenda
svona oft í brennipunkti pólitískra
átaka?
„Hann var fréttamaður! Árið
1929 var lítið vitað um Sovétríkin
og í mínum augum er pólitík meira
en lítið atriði í lífinu. Mínar
pólitísku skoðanir koma oft fram í
gerðum Tinna eins og t.d. í Bláa
Lótusblóminu, sem kom út 1934.
Þrem árum áður hafði Japan lagt
Mansjúríu undir sig. Ég tók
afstöðu gegn Japönum því að ég
var andvígur því að þjóðir legðu
undir sig lönd annarra þjóða. í
Veldissprota Ottokars er ég gagn-
rýndur fýrir nafnið Musstler, enda
var larid okkar hernumið, en hve
margir gera sér nú grein fyrir því
að þegar ég læt Tinna bjarga
Syldavíu undan yfirráðum
Bordúra er hann að vinna gegn
innlimunarstefnu Þjóðverja. í
bókinni í landi Svartagulls,
hindrar hann með naumindum að
heimsstyrjöld brjótist út. Bókin
kom út 1950 þegar kalda stríðið
stóð sem hæst.“
— Er það ekki Régis
Debray-málið sem kemur fram í
bókinni um Tinna og Picaróana?
„I byrjun. Seinna verða stjórn-
málin eins konar bakgrunnur. Ég
verð að viðurkenna að í dag eru
hlutirnir ekki eins einfaldir og
mér fannst þeir vera fyrir 40—50
árum. Það er ekki af vonsvikni
heldur hefur mér lærst ýmislegt á
löngum tíma. T.d. held ég nú að
vald sé mannskemmandi."
— Hvað með kynþáttahatrið?
„Lifandins ósköp hefur mér
verið hallmælt fyrir kynþátta-
hatur.
Finnst þér ég vera kynþátta-
hatari?"
— Vinátta Tinna og Tchang,
litla kínverjans, vekur aðdáun, en
mér finnst votta fyrir fyrir-
litningu á svertingjum í sumum
bóka þinna.
„Við verðum að líta á það mál í
ljósi þess tíma sem sagan er
skrifuð á. Auk þess held ég að
flestir séu svolitlir kynþáttahatar-
ar án þess að vita af því.“
— Myndir þú flokka það undir
kynþáttahatur sem stafar af
fáfræði?
„Getur verið. Skýrasta dæmið
hjá mér er í bókinni Tinni í Kongó.
Fyrir þá bók fékk ég bæði
skammir fyrir að líta niður á
svertingjana og vera hlynntur
nýlendukúgun. Ég á að hafa lýst
Kongóbúum sem ómenntuðum
hálfvitum. En slíkur var tíðarand-
inn. Þannig hugsaði fólk. Enginn
Afmælisrabb við höfundinn
Hergé og helnta söguhetjan hans. Bækur hans
eru sums staðar ritskoðaðar.
„Ef mér þætti ekki lengur
gaman að Tinna myndi ég henda
blýantinum í ruslakörfuna. Þó að
ég hafi verið önnum kafinn við
ýmis önnur störf hefur þessi hug-
mynd setið í kollinum á mér.
Gerjast þar hægt og rólega.
Þannig vinn ég. Geymi
hugmyndirnar lengi og velti þeim
fyrir mér. Svo hefst ég handa einn
góðan veðurdag. Þessi nýi Tinni á
að vera nær okkur í tíma og rúmi.
Kannski hefur aldurinn þessi áhrif
á mig. Tinni ferðast ekki oftar til
fjarlægra landa. Hann á að takast
á við hversdagsleikann.
Frístunda-
málari
Hergé hefur ekkert á móti því að
skipta stöku sinnum á blýanti og
pensli, teikniblokk og lérefti.
Honum finnst gaman að mála í
frístundum, og dáist að mönnum
eins og Andy Warhol, Vasarely
Berrocal og Maury. Árið 1929 átti
hann þó fátt sameiginlegt með
þessum mönnum. Þá sendi hann
ungling nokkurn með hundinn
sinn til Rússlands.
Þá var það sem Norbert Wallez,
ritstjóri dagblaðsins „Tuttugasta
Öldin“ í Brússel, vantaði teikni-
myndir í auícablað, sem hann gaf
út og ætlaði æskunni. Georg Rémy
lét tilleiðast, tók aftur upp
dulnefnið Hergé (upphafsstafir
hans lesnir aftur á bak) og skapaði
Tinna, einskonar stóra bróður
Totorsy sem var hetjan í teikni-
myndum um skátadreng.
— Þá var ekki til siðs að tala
niðurlægjandi um skátana.
„Skátahreyfingin var mjög góður
hneykslaðist þegar Tinni í Kongó
kom út árið 1930. Enginn! Það
þýðir ekki að dæma gerðir fyrri
tíma eftir tíðaranda og gildismati
nútímans. Og ég veit ekki betur en
allir Belgar hafi farið glaðbeittir á
Nýlendusýninguna miklu, og leikið
í nýlenduhappdrættinu. Eitt er
víst að Kongóbúar þeir sem ég lýsi
í Tinni í Kongó og bjuggu í
skógunum töluðu enga prófessora-
frönsku. Ég læt þá tala háfgerða
barnafrönsku. Ég hélt kannski að
þeir töluðu þannig. Auk þess
geturðu séð, ef þú lest bókina vel,
að allir skúrkarnir eru hvítir.
Nú eru aðrir tímar. Kongó er
sjálfstætt ríki og heitir Zaire. Ég
flýtti mér að breyta nokkrum
samtölum til að verða ekki
sakaður um langrækni. Og veistu
bara hvað? Tinni í Kongó birtist
sem myndasaga í dagblaði í Zaire
að ósk íbúanna, við feiknalegar
vinsældir. Það var óþarfi af mér
að breyta nokkru."
— Samt breyttir þú nafni
bankastjórans í Dularfulla stjarn-
an, sem reynir með svikum að
bregða fæti fyrir leiðangur Tinna.
Hann hét gyðinganafninu
Blumenstein.
Gyðingarnir
„Dularfulla stjarnan kom út
1941. Ég valdi ekki nafið
Blumenstein af kynþáttaástæðum
heldur sem tákn. Bankar og
peningar höfðu að mínu áliti eins
og svo margra annarra, sömu
merkingu og orðið Gyðingur.
Ég viðurkenni að sá hugsunar-
háttur er ákaflega einfeldnislegur.
Svo kom stríðið. Gyðingar voru