Morgunblaðið - 20.03.1982, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 20.03.1982, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 20. MARZ 1982 Rekstur SVR, Ikarus og framtíðin eftir Svein Björnsson, verkfrœding A fundi borgarstjórn- ar Reykjavíkur 18. mars flutti Sveinn Björnsson, varaborgarfulltrúi sjálfstæðismanna, eftir- farandi ræðu um mál- efni Strætisvagna Reykjavíkur 1974 til 1982: Þegar líður að lokum kjörtíma- bils, verður að teljast eðlilegt að líta um öxl og sjá hvað áunnist hefur og einnig að glöggva sig á því hvaða verkefni bíða næsta kjörtímabils. Sérstaklega er þetta forvitnilegt og ég vil segja nauðsynlegt nú, þegar borgarbúar hafa í fyrsta skipti fengið að kynnast forystu vinstri manna. Ekki síst á þetta við um þjónustu almennings- vagna. Ástæðan er sú, að fyrir síð- ustu kosningar var ekki annað að heyra en að SVR yrði sérstakt gæluverkefni þeirra alþýðubanda- lagsmanna sem tóku að sér stjórn- arforystu í fyrirtækinu. Tíðni ferða skyldi aukin til muna, upp- hituð og upplýst biðskýli reist vítt og breitt um borgina og þjónustan bætt á allan hátt. Var svo að heyra að nú ættu strætisvagnafar- þegar eins konar byltingu í vænd- um. Kru þeir ómældir dálkmetr- arnir sem Þjóðviljinn hefur birt um málefni SVR á kjörtímabilinu, venjulega myndskreytta. Um þennan áhuga er ekkert nema gott að segja. Ég mun e.t.v. víkja síðar að nokkrum fróðleikskornum sem þar hefur mátt sjá um þróun mála hjá SVR. Ég hef haft allnáin kynni af þessu fyrirtæki síðustu átta árin, sem stjórnarmaður. Þótt eitt og annað hafi áunnist á þessum ár- um, er því ekki að neita, að um langan aldur hefur verið á bratt- ann að sækja með rekstur SVR. Aukin þjónusta Eftir því sem borgin hefur stækkað, hefur þurft að færa út leiðakerfið að sama skapi. Eknir km á ári eru nú um 4 millj. eða um 307f fleiri en fyrir 20 árum og er heildarlengd leiðakerfisins nú orð- in um 233 km. Nú væri þetta í góðu lagi ef farþegum hefði fjölg- að að sama skapi og tekjur skv. því. En því er ekki að heilsa. Með vaxandi velmegun hefur einka- bílaeign Reykvíkinga stóraukist. T.d. var fjöldi íbúa um hverja fólksbifreið kominn niður í 2,6 ár- ið 1980 en hafði verið 10,2 tuttugu árum áður. Lætur nærri að einn af hverjum þremur farþegum SVR hafi á þessu tímabili flust yfir í einkabíl og er þá ekki tekið tillit til fólksfjölgunar í Reykjavík, sem var 11 — 12 þús. manns á sama tíma. Því er á þetta minnst, að stund- um cr i gagnrýnistón hneykslast á því, að SVR sé rekið með botn- lausu tapi og sennilega sé bara slæmum rekstri um að kenna. Er þá ekki alltaf heldur munað eftir að vísitölufjölskyldan sem býr í Reykjavík notar þessa þjónustu hliðstætt því sem á við um hita- og rafmagnsveitur og hafa far- gjöld því oft verið í hrópandi ósamræmi við rekstrarútgjöld sem flest eru mjög verðbólgunæm. Auk þess hefur ríkisvaldið íþyngt rckstrinum með þungaskatti á ingsgjöld af vögnum, varahlutum og rekstrarvörum ótalin. Er þetta háttalag í algjörri mótsögn við það sem ríkisvaldiö gerir í flestum löndum öðrum, þar sem yfirleitt er allt annar skilningur á eðli og ávinningi almenningsvagnanna í þéttbýli og reynt er að hlúa að þeim á allan hátt. Ætlar íslend- ingum seint að lærast sú lexía. „Allt rætt og ekkert framkvæmt" En svo aftur sé vikið að afreka- skrá núverandi meirihluta, væri e.t.v. rétt að víkja fyrst lítið eitt að síðasta kjörtímabili, þ.e.a.s. 1974-'78. Til að stikla á stóru voru 15 nýir vagnar teknir í notkun. Byggð voru 45 biðskýli. Til að auka ör- yggi og bæta þjónustu var fjar- skiptatækjum komið fyrir í vögn- áðurnefndu grein, birtist hún í Þjóðviljanum eins og ég gat um áður, 16.júlí 1980. Mín vegna gæti hún hafa birst 16. mars 1982. Yfir- skriftin og efnið gæti að mestu staðið óbreytt. Kaup á vógnum En það var þetta með vagna- kaupin. Sú saga er í stórum drátt- um þekkt, þótt ekki væri vanþörf á að skrá hana. Ég er stoltur yfir því að hafa af hálfu sjálfstæð- ismanna átt þátt í því, að ákveðið var að taka tilboði sem miðaðist við að byggt yrði yfir vagnagrind- ur hérlendis. I vissum skilningi var þarna verið að endurreisa gamla iðngrein, því að 2 af hverj- um 3 vögnum, sem fyrir voru, höfðu verið yfirbyggðir hér. Var drjúgur hluti tilboðsupphæðar Nýju bílasmiðjunnar hf., sem fékk þetta verkefni, innlendur kostnað- ur. Virða ber sérstaklega þátt al- þýðuflokksmanna í þessu máli, því að án atfylgis þeirra hefði stefna okkar í vagnakaupamálunum ekki náð fram að ganga. Hef ég aðeins eina athugasemd við framgöngu þeirra í málinu, en það var þegar þeir létu tilleiðast í Borgarráði í apríl 1980 að samþykkja kaup á 3 tilraunavögnum. Er hér um sömu vagnana að ræða og fulltrúi vagn- stjóra í stjórn SVR flutti tillögu um á stjórnarfundi í gær (17. Sveinn Björnsson Greinargerð: Ákvörðun sú, sem stendur fyrir dyrum um val vagna til endurnýj- unar á núverandi vagnakosti, mun hafa langvarandi afleiðingar fyrir alla sem hlut eiga að máli. Er það eindregið álit okkar að undir eng- um kringumstæðum, megi slaka á gæðakröfum frá því sem verið hef- ur þegar skal kaupa nýja vagna, Frá Hlemmi. unum, sem eru í sambandi við stjórnstöð umferðar og verkstæði. Aningarstaður var byggður á Hlemmi og aðstaða til muna bætt við Lækjartorg. Þá var frambúð- arskrifstofuhúsnæði og mötuneyti tekið í notkun á efri hæð verk- stæðishúss á Kirkjusandi og unnið að frágangi lóðar svo nokkuð sé nefnt af framkvæmdum kjörtíma- bilsins. Á núverandi kjörtímabili hafa til þessa verið teknir í notkun 15 nýir vagnar. Eru 12 þeirra yfir- byggðir hérlendis á Volvo-undir- vagna, en 3 hafa verið keyptir full- búnir frá Ungverjalandi, af Ik- arus-gerð. ÖIl er sagan um að- draganda og málsmeðferð þessara vagnakaupa ævintýri líkust. Ef ekki væri að þakka snotra, rauða biðskýlinu fyrir neðan Landspítal- ann, er hætt við að vagnakaupa- ævintýrið hefði alfarið og ein- göngu sett svip sinn á þessi fjögur ár í sögu SVR. Fyrri helmingur þeirrar sögu, þ.e. fram á sumar 1980, var allskilmerkilega rakinn í Þjóðviljanum 16. júlí það ár. Greinarhöfundurinn er vagnstjóri hjá SVR, Magnús H. Skarphéð- insson, sem upplýsir að hann hafi kosið Alþýðubandalagið í síðustu sveitarstjórnarkosningum. Yfir- skrift greinarinnar er: ,,Allt rætt og ekkert í framkvæmd". Rifjar hann þar upp orð og efndir varð- andi ferðatíðni, biðskýli, fargjöld m rekstur SVR. *»¦ hina mars) að skyldu seldir, þar sem þeir hentuðu ekki rekstri fyrir- tækisins. Mun þessi afstaða mjög útbreidd meðal vagnstjóranna 130, sem aka á hinum 14 leiðum víðs vegar um borgina enda þótt þeir hafi að sjálfsögðu ekki allir haft tækifæri til að vinna á þess- um farartækjum. Samþykkt vagnstjóra Reynsla og þekking þessara manna hlýtur að vega ákaflega þungt, þegar um vagnakaup er að ræða og langar mig því að rifja upp afstöðu þeirra, sem fram kom í tillögu ásamt greinargerð á fundi 2. apríl 1980 þegar ákvörðun í vagnakaupamálunum stóð fyrir dyrum. Stóðu langflestir vagn- stjóranna og verkstæðismanna að tillögunni. Tel ég hana almennt stefnumarkandi og vil því birta hana hér: „Fundur vagnstjóra og verk- stæðismanna SVR, haldinn í mötuneyti SVR að Kirkjusandi miðvikudaginn 2. apríl 1980, sam- þykkir eftirfarandi tillögu varð- andi vagnakaupamál fyrirtækis- ins, sem nú eru á döfinni: Við teljum að hagsmunir far- þega, vagnstjóra og verkstæð- ismanna og að ógleymdu fyrirtæk- inu sjálfu, verði best borgið með því að tekið verði tilboði Nýju bílaverksmiðjunnar hf. í smíði yfirbyggingar og jafnframt tilboði Volvo í undirvagna. enda eru vagnar SVR nú 5—12 ára gamlir og þess að vænta að endur- bætur og tæknilegar nýjungar ha- fi komið fram síðustu ár. Af skýrslu sendinefndar Borg- arráðs, sem vagnstjórar áttu því miður ekki fulltrúa í, verður ekki annað séð en að búnaður ung- versku vagnanna, sem í boði eru, sé mörg ár á eftir tímanum og af lakari gæðum en útboðslýsingin tekur mið af. Skal af gefnu tilefni tekið fram, að við treystum fylli- lega umsögn og niðurstöðum sendinefndarinnar sem reynt hef- ur verið að gera tortryggilega. Varast bera að láta lágt tilboðs- verð aifarið ráða ákvörðun eins og hér um ræðir, enda ending, við- gerðatíðni og rekstrarkostnaður sem skiptir meginmáli frá fjár- hagslegu sjónarmiði. Með vaxandi einkabifreiðaeign hefur hlutur almenningsvagna í þéttbýli farið hlutfallslega minnk- andi í mannflutningum. Líkur eru nú á að með hækkandi orkuverði muni þessi þróun snúast við. í þessu sambandi mun skipta sköp- um að almenningsvagninn verði þægilegur og aðlaðandi fyrir hinn almenna borgara, þ.e. mjúkur í akstri, hljóðlátur, uppstig ekki of hátt, sæti þægileg og innréttingar og frágangur í háum gæðaflokki. Fyrir vagnstjórana skiptir höf- uðmáli öryggisbúnaðurinn og þægindi, þ.m.t. stýriseiginleikar, gírskipting, bremsuvirkni og gangöryggi. í trausti þess að borgaryfirvöld vilji í ákvörðun sinni um vagna- kaup koma til móts við óskir vagn- stjóra og viðgerðarmanna SVR er ofangreind tillaga flutt. Er það sannfæring okkar að með fram- kvæmd hennar sá hagsmunum Reykvíkinga best borgið." Ikarus dýrari í sjálfu sér þarf litlu við þetta að bæta. Margir hafa látið blekkj- ast eða misstigið sig á því að Ik- arus-vagnar yrðu svo ódýrir, sparnaður yrði á bilinu 400—500 millj. kr. eða um 32% miðað við kaup á 20 Volvo-vögnum yfir- byggðum hér (2ja ára gamlar töl- ur). I reynd er langt frá því að þetta dæmi komi svona út. Skv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér og miðast við afhendingu vagna af báðum gerðum í des. 1981, er mismunurinn, þegar tillit hefur verið tekið til flutningsgetu, þ.e. 87 farþegar í Volvo á móti 68 í Ikarus, orðinn minni en 12%. Er þá ekki tekið tillit til afskrifta og vaxta. Sýnist mér að árskostnaður vegna afskrifta og vaxta gæti hæglega orðið Ikarus óhagstæður um 10%, ef reiknað væri annars vegar með 15 ára endingu Volvo- vagnanna en 7 ára endingu Ikar- us-vagnanna (og 25% vöxtum). Væri þá hinn margrómaði verð- munur að engu orðinn. Inn í þetta dæmi þyrfti einnig að taka bilana- tíðni og viðgerðarkostnað, ráðstaf- anir sem gera þarf þegar flutn- ingsgeta lítilla vagna hrekkur ekki til á annatímum o.s.frv. Vissulega gleðst ég yfir því að þessi mál skuli hafa þróast í rétta átt og samstaða hefur náðst um að halda áfram yfirbyggingum hér- lendis hjá íslensku fyrirtæki, sem borgar ásamt starfsmönnum sín- um skatta og skyldur, m.a. til borgarinnar, sem það er að skipta við. Vissulega væri ástæða til að hafa þess orð fleiri og víkja að ýmsum fleiri þáttum í starfsemi SVR. Miðað við krófur í öðrum löndum hygg ég, að þjónusta fyrir- tækisins svo ekki sé minnst á lágu fargjöldin standi í raun talsvert framar en annars staðar gerist og sé Reykvíkingum til sóma, hvað sem niðurrifs- og úrtölumenn kunna að segja. Ég tel ennfremur að engum rósum sé stolið frá vinstri meirihlutanum þótt Reykvíkingar þakki okkur sjálf- stæðismönnum það sem vel hefur verið gert í málefnum SVR. Framtíðarverkefni Það sem ég vildi sjá á næsta kjörtímabili væri áframhaldandi uppbygging vagnakosts, þar með hugsanlega kaup á liðvögnum til notkunar á fjölförnum langleið- um. Þá vildi ég einnig sjá að nýtt leiðakerfi yrði tekiö í notkun í síð- asta lagi vorið 1983. í því sam- bandi þyrfti að koma til sérstök samgöngumiðstöð í „Mjóddinni" til betri tengingar Breiðholts- hverfanna við aðra borgarhluta og öfugt. Einnig mundi ég vilja láta reyna á það til fulls, hvort unnt sé og tímabært að samræma að ein- hverju eða óilu leyti leiðakerfi fyrir hófuðborgarsvæðið án þess að Reykvíkingar þyrftu að bera hitann og þungann af slíkri sam- ræmingu eins og margir virðast óttast. Halda þarf áfram því verki að finna hagkvæma lausn varðandi bioskýli. Þá vildi ég einnig sjá ákvörðun- arvald í fargjaldamálum alfarið í höndum borgaryfirvalda, þunga- skatt afnuminn og sömuleiðis að- flutningsgjóldin, sem ég hef áður minnst á. Við sjáum að af mörgu er að taka og margt fleira mætti tína til. Ég læt hér staðar numið, en vona að þeir, sem veljast til stjórnarstarfa í SVR næsta kjör- tímabil, beri gæfu til að vinna saman að heill þeirra borgarbúa, sem nota þjónustu SVR. Þegar öllu er á botninn hvolft, snertir rekstur SVR ekki bara þessi 40 þús. sem daglega stíga upp í vagn- ana heldur okkur borgarbúa aíla með tölu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.