Morgunblaðið - 17.07.1983, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 17.07.1983, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. JÚLÍ 1983 ItttfgmiMfiMfr Utgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf. Arvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö- alstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift- argjald 230 kr. á mánuöi innanlands. I lausasölu 18 kr. eintakiö. Samkomulag í Madrid Aþremur sviðum ræðast að- ilar frá austri og vestri við um takmörkun ákveðinna vopnategunda. í áratug hafa staðið yfir viðræður milli Varsjárbandalagslanda og Atlantshafsbandalagsríkja um samdrátt venjulegs herafla í Evrópu. Síðan í nóvember 1981 hafa fulltrúar Bandaríkjanna og Sovétríkjanna ræðst við um niðurskurð Evrópueldflaug- anna, sem Sovétmenn einir ráða yfir. Frá því í sumarbyrjun 1982 hafa Bandaríkjamenn og Sov- étmenn ræðst við um fækkun langdrægra kjarnorkueldflauga. Ógjörlegt er á þessari stundu að segja fyrir um árangurinn af þessum afvopnunarviðræðum. Hitt er ljóst að í þeim öllum stefna vestrænar þjóðir að sömu markmiðum: draga úr eyðingar- mætti vígtóla, minnka spennu milli þjóða, lækka útgjöld til hermála og treysta forsendur fyrir heimsfriði með minni víg- búnaði en nú er fyrir hendi. Tæpu ári eftir að sovéski her- inn réðst inn í Afganistan, eða í nóvember 1980, settust fulltrúar 35 ríkja frá Evrópu og Norður- Ameríku á rökstóla í Madrid til að ræða öryggi og samvinnu í Evrópu í samræmi við ákvæði í lokaskjalinu um það efni sem undirritað var af leiðtogum þátttökuríkjanna við hátíðlega athöfn í Helsinki 1975. Síðan hafa fundir verið haldnir í Madrid af og til. Þaðan bárust þær fréttir í gær að samkomu- lag hefði náðst. Málamiðlun náðist á ráðstefnunni sem bygg- ist meðal annars á því að enn verði efnt til nýrra ráðstefna innan ramma Helsinki-sam- þykktarinnar, annars vegar um öryggismál og hins vegar um mannleg samskipti. Þetta þykir ef til vill ekki merkilegt í sjálfu sér en markar þó tímamót því að aðilar frá austri og vestri hafa ekki samið sín á milli síðan sumarið 1979 þegar SALT-2- samkomulagið var undirritað, sem að vísu hefur aldrei verið staðfest. Undirritun skjalsins í Hels- inki var hápunktur slökunar- skeiðsins í samskiptum austurs og vesturs. Efnislega voru síður en svo allir sammála um gildi skjalsins, en formleg staðfesting þess þótti miklum tíðindum sæta. Sovétmenn sáu þann ávinning helstan að yfirráð þeirra í Austur-Evrópu voru í raun skjalfest en af vestrænni hálfu töldu menn að tekist hefði að fá Kremlverja til að gangast undir skuldbindingar um mann- úðlegri stjórnarhætti. Því miður er reynslan sú að lítið hefur far- ið fyrir mannúðinni fyrir austan tjald og þeir ofurhugar í komm- únistaríkjunum, sem krafist hafa mannréttinda á grundvelli Helsinki-skjalsins, eru í fangels- um, á geðveikrahælum eða hafa verið reknir úr landi. í Madrid fór svo að Sovét- menn einangruðust í andstöð- unni við málamiðlun en sáu sér að lokum þann kost vænstan að gefa eftir og ganga að tillögum sem gistiríkið, Spánn, lagði fram og byggjast að verulegu leyti á hugmyndum hlutlausra ríkja. Menn spyrja nú, hvort samkomulag í Madrid muni hafa áhrif á samskipti austurs og vesturs á öðrum sviðum, til dæmis í afvopnunarviðræðunum í Genf. Þessari spurningu er ekki unnt að svara og þeir sem segjast vera raunsæjastir í mati á hegðan Kremlverja telja, að þeir séu að mynda svikalogn og undirbúa stórkostlega áróðurs- herferð á Vesturlöndum síðustu mánuðina áður en hafist verður handa við að koma bandarískum kjarnorkueldflaugum fyrir í Vestur-Evrópuríkjum til mót- vægis við sovésku SS-20-eld- flaugarnar. Samkomulag í Madrid verður undirritað af utanríkisráðherrum þátttöku- ríkjanna á lokafundi sem ráð- gerður er í september, en strax eru byrjaðar vangaveltur um að kannski skapi Madrid-sam- komulagið þær aðstæður að Ronald Reagan og Júrí Andro- pov geti hist. Staðan í viðræðunum um niðurskurð Evrópueldflauganna er skýr. Þar er beðið eftir því að Sovétmenn sýni lit. Þeir gerðu það ekki áður en samningalot- unni lauk nú í vikunni. Tíminn sem þar er til stefnu styttist óðfluga, því að fyrir áramót verður fyrstu bandarísku flaug- unum komið fyrir. „Andinn frá Madrid" á vonandi eftir að hafa þau áhrif í Genf, að Sovétmenn sýni sveigjanleika og hætti að krefjast einhliða yfirburða. Ekkert pukur Afyrstu vikunum í utanrík- isráðuneytinu hefur Geir Hallgrímsson staðið þannig að málum, að enginn þarf að vera í vafa um hvað efst er á baugi þegar rætt er um einstakar framkvæmdir sem miða að því að treysta öryggi þjóðarinnar með endurnýjun á tækjabúnaði varnarliðsins. Nýjasta dæmið um þetta eru skýr svör ráðherr- ans við spurningum Ragnars Arnalds um ratsjárstöðvarnar. Hreinskilni utanríkisráðherra er í góðu samræmi við stefnu Sjálfstæðisflokksins sem jafnan hefur viljað að einstakir þættir varnarmálanna séu ræddir opinberlega en ekki farið með þá sem feimnismál. Það liggur fyrir að mest er pukrast með öryggismálin þegar Alþýðubandalagið á aðild að ríkisstjórn. Tvöfeldni alþýðu- bandalagsmanna varðandi allt er snertir varnir íslensku þjóð- arinnar lýsir sér best í því að utan ríkisstjórnar láta þeir eins og þeir hafi verið á annarri plánetu á meðan þeir sátu í stjórn. Alþýðubandalagið átti sæti í ríkisstjórn þegar Kefla- víkurflugvöllur var lengdur, þegar AWACS-vélarnar komu til Islands, þegar sú bókun var gerð um flugstöðina sem vísað var til í nýlegum orðsendinga- skiptum, þegar fullkomnari kaf- bátaleitarvélar komu til lands- ins, þegar fullkomnari orrustu- þotur komu til landsins, þegar hafist var handa um flugskýla- smíði og hönnuð olíustöð í Helguvík. En með allt þetta var pukrast á hinn vandræðalegasta hátt og töku ákvarðana háttað í samræmi við það. ??????????????????????????????????????????????????????????????????? Rey kj a víkur br éf ??????????????? Fimmtungur þjódar flyzt úr landi Sjónvarpið endursýndi fyrir skemmstu svipmyndir af Vestur- íslendingum, sem Ólafur Ragn- arsson bókaútgefandi vann fyrir það á sínum tíma. Það var bæði fróðlegt og skemmtilegt að sjá og heyra þessa frændur okkar; af- komendur fólks sem flutti bú- ferlum frá íslandi á síðari hluta 19. aldar. Það var sér í lagi ánægjulegt að kynnast því, hve vel hið íslenzka þjóðarbrot í Vestur- heimi hefur varðveitt tungu og siði mæðra og feðra sinna og hve vel því hefur vegnað í nýjum heimkynnum. Þessir sjónvarpsþættir hljóta þó að kalla fram ýmsar spurn- ingar í hugum þeirra er heyrðu þá og sáu. Horfum eilítið um öxl í þjóðar- sögunni. Um miðbik 19. aldar vóru ís- lendingar aðeins sextíu þúsund talsins. Talið er að milli 10—15 þúsund fslendingar hafi flutzt til Vesturheims á siðari hluta þeirrar aldar. Hvað var það sem dró fimmtung þjóðarinnar frá heima- landi út í óvissu fjarlægrar heims- álfu — á tímum þegar slíkir flutn- ingar vóru meira fyrirtæki en nú- tímafólk á auðvelt með að gera sér grein fyrir? Þegar gluggað er í heimildir um fólksfjölda á íslandi verður fyrst fyrir manntal Árna Magnússonar og Páls Vídalín frá 1703. Þá vóru Laugardagur 16. julí Islendingar rúmlega 50 þúsund talsins. Næst þegar manntal er tekið, nálægt sextíu árum síðar, 1762, hefur landsmönnum fækkað um 5.500 (Stórabóla), eru tæplega 45 þúsund talsins. Neðst kemst íbúatalan 1785 en þá eru íslend- ingar aðeins 40.623 talsins. Enginn getur í dag fullyrt, hve íslendingar vóru margir við lok landnáms. í heimildarriti áætl- anadeildar Framkvæmdastofn- unar, „Mannfjöldi, mannafli og tekjur" (júlí 1981) segir: „Talið er að landsmenn hafi verið allt að 70—80 þúsund frá landnámi og fram á 17. öld, en ekki er um það vitað með neinni vissu." Síðan seg- ir: „Ljóst er, að það sem hefur ráð- ið mestu um framvindu mann- fjölgunar á fyrri öldum, auk fæð- ingartíðni, er annars vegar veð- urfar og hinsvegar drepsóttir og afleiðingar eldgosa og jarð- skjálfta." Vitað er um drepsóttir, er logðu stóran hluta þjóðarinnar að velli, og eldgos, er eyddu heilar byggðir. En e.t.v. hafa kuldaskeið, þegar meðalhiti lækkaði um 1 til 2 stig, verið hinu forna bændaþjóð- félagi erfiðastur ljár í þúfu. í byrjun 20. aldar eru íslend- ingar 78.470 talsins, eða litlu fleiri en í lok landnáms. Það segir sína sögu. Þá heldur tæknin innreið sína; atvinnuhættir taka stökk- breytingum; auðlindir lands og lagar eru gjörnýttar; og íbúatala landsins margfaldast. Við erum í dag vel yfir 230 þúsund talsins og verðum, ef að líkum lætur, 270—280 þúsund áður en ný öld rennur upp. ?????????????? Jardhitinn, Islands hvíta gull Líklegt er að land okkar hafi ekki borið mikið meira en 50—80 þúsund manns, miðað við veður- far, atvinnuhætti og verklag fyrri alda. Tæknin og vélvæðingin gerðu okkur hinsvegar kleift að ná þeim verðmætum út úr landkost- um til sjávar og sveita, sem dugað hafa 230.000 manns til velmegun- ar. Spurningin er hinsvegar sú, hvort við höfum ekki gengið lengra en góðu hófi gegnir á höf- uðstól þessara auðlinda, fiski- stofna og gróðurmoldar. Alla vega er tímabært að staldra við og ákvarða hyggileg nýtingarmörk, sem miðist við ræktun fremur en rányrkju, hámarksnýtingu án þess að ganga á höfuðstól. Og huga að nýjum viðbótarstoðum undir at- vinnu og efnahag þjóðarinnar. Langt er síðan við hófum að nýta þriðju auðlindina, orkuna í fallvötnum og jarðhita landsins. Við höfum notað jarðhita lengi, fyrst og fremst til húshitunar, og nú njóta 70—75% þjóðarinnar varmahitunar. Ekki er talið hag- kvæmt að leiða jarðvarma til miklu fleiri byggða en nú er gert í þessum tilgangi. Við höfum einnig lengi nýtt jarðhita til ylræktar. Nú spanna gróðurhús meira en 150.000 fermetra. Fullnægir þessi framleiðsla innlendum markaði mestpart. Umtalsverð aukning hlýtur því að byggjast á útflutn- ingi. Loks hafa sundstaðir lengi notað jarðhita. Jarðvarmi hefur verið nýttur um nokkurt árabil til fiskræktar. Líkur benda til að á þeim vett- vangi séu miklir framtíðarmögu- leikar. Framtakssamir einstakl- ingar hafa þegar unnið þrekvirki á þessu sviði, sem vísa veginn. Fleiri nýtingarmöguleikar jarð- varmans koma vel til greina. Nefna má fiskimjölsverksmiðjur, en þær þurfa gufu til suðu, mjöl- þurrkunar og soðkjarnavinnslu. Ennfremur hraðþurrkun á heyi og graskögglagerð. Þá hefur verið rætt um jarðgufu á frystivélar í frystihúsum, svo ótrúlega sem það annars kann að hljóma. Loks má nefna raforkuvinnslu, sem gott dæmi er um í Svartsengi á Suður- nesjum. Á Orkuþingi 1981 vóru og rædd- ir ýmsir nýiðnaðarmöguleikar, sem tengjast frekari nýtingu jarðhitans, hins hvíta gulls, svo sem framleiðsla á þungu vatni, sykri úr melassa, súráli, salt- vinnsla (sem komin er á veg), magnesíumklóríð, magnesíum úr sjó, pappír, móþurrkun, etanól úr trjákenndum efnum o.fl. Sjálfsagt er að kanna vel og vandlega þá möguleika, sem lík- legir eru til að skila góðum arði í tengslum við frekari nýtingu jarð- varma; sem og efla hvers konar rannsóknarstarf, sem aðrar þjóðir leggja miklu meiri áherzlu á og fjármuni í en við. Breyta verdur vatnsorku í útflutnings- verdmæti Afkoma okkar og efnahagslegt sjálfstæði hvíla á þeim afrakstri sem atvinnuvegirnir skila í nettó- hagnaði, það er tekjum umfram tilkostnað. Þingvellir. Tveir af undirstöðuatvinnuveg- um okkar, sjávarútvegur — sem er lang gjöfulastur — og landbúnað- ur eru víða komnir að nýtingar- mörkum. Fiskistofnar eru flestir fullnýttir og búvörumarkaður sýnist mettaður. Sumir halda því jafnvel fram að gagnsömustu fiskistofnarnir séu ofnýttir og að skattborgurum séu bundnir óþarfa baggar í meðgjöf með framleiðslu búvöru, umfram inn- lenda eftirspurn, ofan í útlend- inga. Þriðja meginauðlind okkar, orkan í fallvötnum og jarðvarma

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.