Morgunblaðið - 05.05.1984, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 05.05.1984, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 5. MAÍ1984 MATTHIAS JOHANNESSEN; Gætum tungunnar i Eirikur Rognvaldsson, cand. mag. og kennari í málvísindum við Háskóla ís- lands, sendir mér kveðju Sigurðar Kon- ráðssonar og sína í Morgunblaðinu og er hún svar við gagnrýni minni á grein Sig- urðar, sem hann skrifaði um þingsálykt- unartillogu um framburðarkennslu í ís- lenzku og málvöndun, sem nú liggur fyrir Alþingi Islendinga. Ástæðan til þess ég svaraði grein Sigurðar var sú, að ég taldi, að hann hefði gert mér upp skoðanir og fjallað á óvísindalegan hátt um greinar- gerð fyrrnefndrar þingsályktunartillögu, sem hann kvaðst ekki hafa lesið. Grein Eiríks Rögnvaldssonar er vörn fyrir vin og virði ég það að sjálfsögðu. En honum hætt- ir einnig til að hlaupa útundan sér og sést ekki alls kostar fyrir í málflutningi sínum. Fyrirsögn greinarinnar er t.a.m. jafn út- jöskuð aulafyndni og hún er ófrumleg: Er þetta hægt, Matthías? En ég svara Eiríki vegna þess ég tel hann hafi að mestu fjall- að málefnalega um grein mína, en hef þó engan áhuga á því að rífast við hann né aðra um þróun íslenzkrar tungu. Mér hef- ur gengið það eitt til að vekja menn til umhugsunar um stöðu íslenzkunnar nú á dögum og reyna að rétta henni hjálpar- hönd, ef svo mætti segja, í baráttunni við þá, sem að henni vega sýknt og heilagt, bæði í fjölmiðlum og annars staðar. Eiríkur Rögnvaldsson segist með grein sinni vilja svara „ósanngjúrnum árásum" mínum á Sigurð Konráðsson og vil ég fyrst af öllu leiðrétta þessi ummæli. Ég tel mig ekki hafa gert neina árás, hvað þá ósanngjarna, á Sigurð Konráðsson. Ég veitti honum áminningu fyrir vinnubrögð, sem ég tel vísindamanni ekki sæmandi. Það var allt og sumt. Hann hafði, eins og ég benti á, mikilvægt mál í flimtingum og hártogaði orð mín og annarra. A þetta reyndi ég að benda og ræddi við hann af þunga, eins og efni stóðu til. Ég tel, að gagnrýni mín hafi verið málefnaleg, enda ekki ástæða til annars. En ég gat ekki konungað Sigurð fyrir grein hans. Eiríkur Rognvaldsson vegur því miður ( sama knérunn og Sigurður og reynir að snúa út úr orðum minum með þvf m.a. að ymta að því í framhjáhlaupi, að ég telji Morgunblaðið ekki nógu trausta heimild vegna þess Sigurður hafi í málflutningi sinum einungis stuðzt við frétt í blaðinu, en látið hjá líða að kynna sér greinargerð þingsályktunarinnar, sem hann fjallaði um. Ég bjóst svo sem við þessum viðbrögð- um, þegar ég lét greinina frá mér fara, en sagði þó við sjálfan mig Við skulum sjá, hvort þeir hafi, þrátt fyrir allt, þroska til að standast þessa freistingu, Sigurður og samskoðunarmenn hans. Eiríkur Rögn- valdsson stóðst hana ekki. Og nú neyðist ég víst til að lýsa þvf yfir, þótt öllum ætti að vera ljóst, að eitt er frétt f dagblaði, en annað greinargerð, sem fyllti tvær heilar sfður í Morgunblaðinu, ef birt væri. Þótt Morgunblaðið sé gott fréttablað, held ég fast við þá fullyrðingu mína, að það hafi verið óvisindalegt af Sigurði Konráðssyni að skrifa um greinargerð, sem hann hafði ekki lesið, enda spruttu honum fæturnir. Honum var engin vorkunn, og raunar í lófa lagið, að kynna sér þingsályktunina ásamt greinargerð, því að hann var hér á landi og kom sjálfur með grein sfna á rit- stjórnarskrifstofu Morgunblaðsins skömmu áður en hún var birt, enda þótt hann dagsetti hana, af einhverjum ástæð- um í Noregi 10. apríl sl. En um þetta ræði ég ekki frekar. Úr því yrði einungis óupp- byggilegt karp. Staða íslenzkrar tungu er mikilvægara málefni en svo, að ég láti leiða mig út f þras, þegar framtíð hennar er annars vegar. En á hitt vil ég benda, að ég sagði Sig- urður og samskoðunarmenn hans, þvf að hér virðist um samræmdar aðgerðir að ræða og þeir félagar hafi átt húsþing við lið sitt. II Það er rétt hjá Eiríki Rögnvaldssyni, að ég telji, að (slendingar geti lesið forn- bókmenntir sinar, en Norðmenn verði að snúa bókmenntum frá sama tíma á nú- tímanorsku til að skilja þær. Ég sagði, að íslendingum væri engin vorkunn að heyra Geisla, sem var ortur á íslenzku, eða forna tungu Vestur-Noregs, og fluttur f Niðar- óssdómkirkju á frummálinu, svo að allir viðstaddir skildu mál Einars prests Skúla- sonar auðveldlega, ekki síður en fólk hér á landi. Eirikur birtir með grein sinni ljósrit af nokkrum erindum úr Geisla, væntan- lega til að sýna fram á, að nútimaislend- ingum sé tungumál Einars prests ill- skiljanlegt; segir samt í grein sinni: „Auð- vitað gengi mönnum eitthvað betur ef kvæðið væri „þýtt" á nútimastafsetningu, en ýmislegt held ég þó að færi fyrir ofan garð og neðan hjá ólærðum eftir sem áð- ur." Þetta er áreiðanlega rétt hjá Eiriki. En af hverju birtir hann ekki ljóðið með nútímastafsetningu, heldur með fyrndri og næsta óskiljanlegri stafsetningu? Þannig á vfst að koma hoggi á mig, en það geigar. En hér er samt um nýstárlegan útúrsnún- ing að ræða og illt til þess að vita, að vfsindamaður skuli gripa til slfks örþrifa- ráðs i málflutningi sinum. Það er svona álíka gáfulegt og ef íslendinga sögurnar væru prentaðar stafréttar upp úr handrit- um, með bðndum og skammstöfunum, handa almenningi. Ég er hræddur um, að þá læsu þær fáir. Sigurður Konráðsson gerði i grein sinni aðför að Fornritafélaginu vegna stafsetn- ingar á útgáfum þess og kallaði ritháttinn „yfirborðslega „gerviforníslensku"", en svo kemur Eirikur Rognvaldsson honum til aðstoðar og birtir brot úr Geisla með úr- eltri og tilbúinni stafsetningu fornri(!) Á rúmri viku hef ég verið við tvær jarð- arfarir, þar sem sungin voru erindi Kol- beins Tumasonar frá öndverðri 13. öld: Heyr, himna smiður/ hvers skáldið bið- ur... (Andlátsorð). Þessar þrjár visur runhendar hefðu sómt sér vel í Niðaróss- dómkirkju um daga Kolbeins, eins og ekk- ert er sjálfsagðara en syngja þær við jarðarfarir á fslandi nú á dögum. Vonandi verður það ávallt svo. (Sjá meðfylgjandi sálmaskrá frá nýafstaðinni jarðarför.) En nú skal ég bæta um og birta upphafs- erindi Geisla með nútimastafsetningu: Eins má orð og bænir, alisráðandi hins snjalla, vel er fróður sá er getur góða guðsþrenning, mér kenna. Göfugt ljós boðar Geisli, gunnöflugur miskunnar, ágætan býð ég ítrum ólafí brag sólar. Ljóðið fjallar um Ólaf konung helga, þjóðardýrling Norðmanna. Ég fullyrði, að engum íslendingi sé vorkunn að heyra þetta ljóð, en það orð notaði ég vegna þess íslendingar töluðu um að heyra bók, enda voru bækur oft lesnar upphátt til forna. 1 Hákonar sögu gamla eftir Sturlu Þórðar- son segir að Hákon konungur hafi látið lesa fornrit upphátt fyrir sig á banasæng- inni, þ.á m. Sverris sögu. En hvernig skyldi Norðmönnum nú um stundir ganga að heyra fyrrnefnt erindi? Þeir skilja auðvit- að hvorki upp né niður i því frekar en Sverris sögu. Það hefðum við íslendingar ekki heldur gert, ef við hefðum ekki spyrnt við fótum og varðveitt tungu okkar. ís- lendingar geta lesið Geisla — og auðveld- lega með skýringum og nútímastafsetn- ingu — en Norðmenn verða að lesa hann í þýðingu. Fyrsta erindið er svohljóðandi í merkri þýðingu norska skáldsins Knuts 0degárds: Mátte kvad og bener allmakts drott meg læra, nádig Guds tri-eining mannen visdom gjever; vitnar Ijos um strálen send or miskunn-soli, hegsong syng eg Olav. Þetta er nýnorska eða landsmál, sem stendur islenzkunni mun nær en rikismál- ið, sem Sigurður Konráðsson sagði i grein sinni, að væri norska, eins og sú tunga sem ávallt hefði verið töluð i Noregi. Löng er leiðin frá Geisla Einars Skúlasonar til þýðingar Knuts 0degárds, en lengri hefði hún orðið, ef Knut hefði þýtt ljóðið á ríkis- mál, sem er svo nálægt dönsku, að Dönum er engin vorkunn að lesa það á prenti, þó að þeir skilji ekki stakt orð í þeirri norsku, sem töluð var í Vestur-Noregi á dögum Einars prests Skúlasonar. Og sízt af öllu yrði okkur eftirsókn í því að lenda í þeim hrikalegu átökum, sem orðið hafa í Noregi vegna þess norsk tunga varð viðskila við norrænan uppruna sinn, sem við höfum haldið dauðahaldi í, á hverju sem gengið hefur. 1 úrvalinu Islands þúsund ár, fornöldin, sem Einar Ól. Sveinsson prófessor gaf út, velur próf. Einar eitt erindi úr Geisla og er svohljóðandi: Nú skulum göfgan geisla guðs hallar vér allir, ítr þann er Óláfr heitir, alstyrkan vel dýrka; þjoð veit hann und heiða hríðblásnum sal víða (menn nemi mál sem ek inni mín) jarteignum skína. Úrvalið kom út hjá Helgafelli 1947 og ekki hefði Einar ólafur valið úr ljóði, sem hann hefði talið nútimafólki íslenzku óskiljanlegt með öllu, enda segir hann i formála, að hann hafi haft nútímann f huga, þegar hann valdi f safnið. En Geisli er harður úndir tönn með köflum — og erum við Eirfkur Rögnvaldsson sammála um það. Einar Skúlason flutti Norðmönn- um þessa dróttkvæðu drápu um Ólaf kon- ung eftir mioja 12. öld. Nú er tunga hennar einkaeign í.slendinga og kjörgripur þeirra. Vonandi varðveita þeir ávallt þennan fjár- sjóð. Þingsályktunartillagan er hvatning i þeirri baráttu og á annað skilið en hún sé höfð í flimtingum. Forsetakjör í El Salvador 6. maí: rw Sigurlíkur Duarte hafa farið vaxandi Síðari umferð forsetakosninganna í El Salvador fer fram sunnudaginn 6. maí. Flestir halfast að því að úrslit séu þegar ráoin, að José Napoleon Duarte frambjóðandi flokks kristilegra demó- krata verði kjörinn forseti. Margir höfðu óttast að til bloð- ugra átaka drægi f landinu f kring- um fyrri umferð kosninganna og einkum þó að skæruliðar vinstri- manna mundu reyna að hindra framgang þeirra með ofbeldisverk- um. Til átaka kom, en engan veginn af þvf tagi sem menn höfðu átt von á. Eins hafa menn búist víð því að mjög ófriðlegt yrði í El Salvador fram að 6. maí, en þær spár hafa heldur ekki ræst. Allt útlit er því fyrir að úrslitakjör um forseta landsins geti farið fram eftir settum reglum og án verulegs ofbeldis. Fyrri umferð kosninganna lauk sem kunnugt er með því, að enginn frambjoðenda, sem voru átta að tölu, fékk hreinan meirihluta at- kvæða. Samkvæmt kosningareglum þar f landi verður þvf að kjósa á ný á Otti við nýja hrinu ódæðisverka reyndist ástæðulaus milli þeirra tveggja sem flest at- kvæði hlutu. Sá sem mest fylgi fékk var José Napoleon Duarte, 58 ára, sem kristilegir demókratar buðu fram, en hann er jafnframt sá fram- bjóðandi sem Bandarikjamenn, sem hafa mikil áhrif í El Salvador, hafa mesta velþóknun á. Hann fékk 43 prósent atkvæða. Aðalkeppinautur Duarte var Rob- erto D'Aubuisson hinn fertugi frambjóðandi Þjóðlega lýðveldis- flokksins (ARENA-flokksins), sem er eindreginn andkommúnisti og grunur hefur leikið á að hafi eða hafi haft einhver tengsl við hinar illræmdu „dauðasveitir hægri- manna". D'Aubuisson hlaut 29 pró- sent atkvæða. Þriðji í röðinni var Francisco Guerrero, sem Þjóðarsáttaflokkur- inn bauð fram. Hann fékk 19 pró- sent atkvæða. í síðari umferðinni skiptir að sjálfsogðu máli hvorn frambjóðandann, Duarte eða D'Aubuisson, stuðningsmenn Guerrero kjósa. Margir höfðu búist við því að Guerrero lýsti yfir stuðn- ingi við D'Aubuisson, enda hafði honum verið boðið ráðherraembætti í stjórn hans, en endirinn varð sá að hann ákvað að styðja hvorugan frambjóðandann. Fréttaskýrendur segja að hann hafi óttast aö stuðn- ingur við D'Aubuisson mundi leiða til þess að ARENA-flokkurinn „gleypti" sinn eigin flokk. Yfirlýst hlutíeysi Guerreros mun að öllum likindum koma Duarte vel, en í síð- ustu kosningunum vantaði hann að- eins 7 prósent atkvæða til að ná kjöri í fyrstu umferð. Önnur ástæða fyrir því að búist er við sigri Duarte er sú að foringjar hersins í landinu virðast ætla að veita honum stuðning, þar eð þeir telja að skilningur D'Aubuisson á átökunum í landinu sé svo einfeldn- Kcppinautarnir José Napoleon Duarte og Roberto D'Aubuission (tv.). ingslegur að voði blasi við nái hann völdum. Herforingjarnir gera sér líka grein fyrir þvf að sigur D'Aubu- isson kynni að binda enda á efna- hagslegan og hernaðarlegan stuðn- ing Bandarfkjamanna, en leiðtogi ARENA-flokksins er ekki f miklum hávegum hafður á Bandaríkjaþingi. Margir þingmenn líta á hann sem ótíndan glæpamann. Ringulreið í fyrri umferð Eins og marga lesendur rekur væntanlega minni til bárust fregnir af úrslitum fyrri umferðar forseta- kosninganna 25. mars sl. mjog seint. Ástæðan var sú að kosningarnar voru illa skipulagðar og þær 7 millj- ónir dollara sem Bandaríkjamenna veittu til að tryggja að þær færu lýðræðislega fram voru ekki notaðar á mjög skynsamlegan hátt. Þvert gegn heilræðum Bandarfkjamann ákváðu kosningayfirvðld að beita kostnaðarsamri tölvutækni, en f landi þar sem 40% manna eru ólæs- ir og óskrifandi verður að telja að

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.