Morgunblaðið - 27.06.1984, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 27.06.1984, Blaðsíða 4
44 MORGUNBLADIÐ, MIDVIKUDAGUR 27. JÚNf 1984 „...einlögog einn sið íí Prédikun, flutt í Þingyallakirkju 17. júní — eftir séra Heimi Steinsson Texti: 1. Mós. 12:7. í dag höldum við Islendingar hátíð af tvennu tilefni: Sunnudag- ur er runninn yfir landið og þar með Þrenningarhátíð, dagur helg- aður heilagri þrenningu, Guði, föður, syni og heilogum anda. Jafnframt er þjóðhátiðardagur, 17. júní, og raunar í þeim skilningi sérlegur þjóðhátíðardagur, að liðnir eru réttir fjórir tugir ára frá því að lýst var stofnun lýðveld- is hér að Þingvöllum við öxará, en nýrri klukku hringt í turni Þing- vallakirkju jafnharðan, klukk- unni, sem hljómar hér í dag, lýð- veldisklukkunni, sem sumir nefna, fslandsklukkunni endurborinni. Við megum jafnvel una eina ör- skotsstund við þá tilhugsun, að at- höfn þessi átti sér stað klukkan tvö síðdegis. Þannig varð lýðveldið íslenzka fertugt í þeirri andrá sem við komum saman til tíða hér í kirkjunni nú, á þessu regnþunga hásumardægri. Spyrja má, hversu það hið tví- þætta tilefni, sem hér um ræðir, verði saman tengt í hugum manna? Er ástæða til að ætla, að Þrenningarhátíð og þjóðhátíðar- dagur eigi í nokkrum skilningi samleið? Er ekki rétt, að menn minnist heilagrar þrenningar án skírskotunar til merkisviðburða í þjóðarsogu, en hafi í huga afmæli lýðveldisins óáreittir af þrenning- arlærdómi kirkjunnar og öðrum átrúnaðarþáttum hennar? Víst gæti svarið við síðast- greindri spurningu verið jákvætt. Algengast mun, að títtnefnd til- efnin tvenn séu höfð til umræðu hvort í sínu lagi. Þar með er ekki sagt, að sú aðgreining sé nauð- synleg og þaðan af síður, að hún sé æskileg. Litið um öxl Hér eru bæði stund og staður til að líta um öxl og rifja upp þjóðar- sögu, þótt í fáum orðum verði. Hugurinn reikar til horfinna kynslóða, ekki um fjóra áratugi einungis, heldur um aldir, nær tíu aldir raunar. Þar með getum við einnig að skaðlausu litið ör- skotsspöl fram á veginn: Að sex- tán árum liðnum minnumst við þúsund ára afmælis kristnitök- unnar, er fram fór hér að Lög- bergi. Engum getum skal að því leitt, hvernig það minni verður heilagt haldið. Hitt er víst, að kristnitakan varð einn örlagarík- asti atburðurinn í sögu þessarar þjóðar, hvort heldur til hennar er litið af sérkristnum ellegar af al- mennum sjónarhóli. Kristnitakan hafði í för með sér menningar- byltingu á íslandi. í kjölfar henn- ar urðum við sú þjóð bóka og æðri mennta, sem við höfum reynt að vera æ síðan. Segja má, að sá veruleiki samfélags og menningar, sem blasað hefur við á íslandi um nærfellt þúsund ára skeið, liti dagsins Ijós, hér á Þingvöllum, þegar Þorgeir kvað upp úrskurð sinn. Tilvera landsmanna fram að þeirri stundu er eins konar að- dragandi þjóðarsögu: Landnám fer þar fyrir, en síðan sá víðfrægi timi ýmiss konar ókyrrleika, sem gengur undir nafninu „söguöld" og rómaður er í miðaldabókmenntum okkar, en einkenndist i raun af takmörkuðu öryggi, sem beztu menn í sífellu reyndu að auka og tryggja, þó án viðhlítandi árangurs. Kristnitakan er hins vegar að sinu leyti upphaf þeirrar svonefndu „friðaraldar", sem ent- ist á annað hundrað ár og nægði til að leggja grundvöll þjóðmenn- ingar, er stóð af sér róstur Sturl- ungaaldar, vaxandi íhlutun og sið- ar ýtrustu harðdrægni erlends valds, og dugað hefur Islendingum allt fram til okkar daga. Kristnitakan: Forsenda þjóðríkis Hér er stórri sögu hreyft í stuttu máli. En þvi nefni ég kristnitökuna á þessum afmælis- degi lýðveldisins og á Þrenningar- hátíð, að saga kristnitökunnar geymir orð og hugtök, sem e.t.v. eru nær þvi að vera hugmynda- legur kjarni og forsenda þjóðríkis á íslandi en flest annað, er sagt Heimir Steinsson „Saga kristnitökunnar geymir orð og hugtök, sem e.t.v. eru nær því að vera hugmyndalegur kjarni og forsenda þjóð- ríkis á Islandi en flest annað, er sagt hefur ver- ið og skráð; en jafn- framt hefur sú saga þrenningarlærdóminn að þungamiðju, sem stígur fram alsköpuð í leikslok." hefur verið og skráð; en jafnframt hefur sú saga þrenningarlærdóm- inn að þungamiðju, sem stígur fram alsköpuð í leikslok. Svo segir í Njáls sögu, að þegar kristnum mönnum og heiðnum laust saman á Þingvöllum árið eitt þúsund, þá „varð svo mikið óhljóð að Lögbergi, að enginn nam ann- ars mál". Þegar sú saga gerðist, var hið forna íslenzka lýðveldi sjö- tíu ára gamalt. Þann tfma allan höfðu menn leitazt við að halda uppi allsherjarríki i þessu landi. Árangur viðleitninnar hafði löng- um verið tvísýnn og nú var svo komið, að öllu virtist stefnt í vísan voða sakir ágreinings um lífsskoð- anir, átrúnað eða „sið", eins og forfeður okkar nefndu þessi efni. Hinir andstæðu hópar gengust svo hart í gegn, að „hvorir sögðust úr lögum við aðra", eins og Kristni saga kemst að orði. f raun hafði hið forna lýðveldi liðazt í sundur, klofnað i tvennt. Á íslandi voru tvö ríki og þau voru hvort öðru svo fjandsamleg, að „stórnær hafði, að þeir mundu berjast" þá þegar, er hér voru saman komnir, á griða- stað alþjóðar. Sá höfðingi, er úr- slitum réð um lausn vandans, spáði, að hér af „mundu gerast bardagar og ófriður og mundi það ryðja til landauðnar". Ur þessum öngum leystust ís- lendingar með atburðum, sem hverju barni a.m.k. til skamms tíma hafa verið kunnir. Ræða Þorgeirs Ljósvetningagoða við það tækifæri verður ekki rakin hér, en víst mun hún mega teljast örlaga- rikasta ávarp, sem flutt hefur ver- ið á fslandi. Kjarna ræðunnar er að finna í Kristni sögu, þar sem Þorgeir mælist til, „að vér höfum allir ein lög og einn sið". En nánar er innihaldið rakið i Njáls sögu, þar sem Þorgeir segir það „upphaf laga vorra, að menn skulu allir ve- ra kristnir hér á landi og trúa á einn guð, föður, son og anda helg- an". Hér er í raun lagður grundvöll- ur að hugmyndafræði þjóðrikis. Jafnframt er því slegið föstu, að sá grundvöllur sé kristinn siður. Og kjarni kristins siðar er á lofti hafður, — trúin á heilaga þrenn- ingu, — til marks um það, hvert nú stefni. Ein lög skulu ríkja í landi, ein lög, en ekki tvenn eða fleiri. Hér er einungis eitt ríki, en ekki tvö ríki eða mörg, hvert öðru fjand- samlegt. Og einn sið skal hafa, einn átrúnað og eitt atferli við Hornvík og nágrenni — eftir Gísla Hjartarson Athygli ferðamanna tók að beinast að Hornströndum fyrir allmörgum árum og er nú svo komið að skípulagðar ferðir þangað njóta æ meiri vinsælda. Óneitanlega er meira öryggi í því að ferðast með staðkunnug- um fararstjóra um þessar slóðir, margs er að gæta, t.d. er algengt að verða að sæta sjávarföllum þegar gengið er með sjó fram og þokan getur orðið niðdimm á einu andartaki. Hin óspillta náttúra á Horn- ströndum vekur strax athygli ferðamannsins. Þar hefur ekki verið búið í hartnær fjörutiu ár og þar af leiðandi ekki verið um neinn ágang bi'fjár af neinu tagi að ræða. Landið er þvi óðum að ná sér og iikist nú enn meir þvi Áslódum Ferðafélags íslands Áð í HafnarskarAi. Áð í Hvannadal. óspillta landi sem við tókum við er landnám hófst. Hornvík er vík á milli tveggja stærstu fuglabjarga Iandsins, Hornbjargs og Hælavikurbjargs. f björgunum verpa milljónir svartfugla og aðrar tegundir sjó- fugla. Mikið er um refi á svæð- inu og eru þeir óvenju spakir — svo spakir að dæmi eru um að ferðafólk hafi gefið þeim mat úr lófa sínum. Engin vélknúin farartæki á landi eru á svæðinu og mun því ekki vélarhljóð spilla þeirri frið- sæld sem ferðalangar á Horn- ströndum sækjast eftir. Gönguleiðir frá tjaldstað í Hornvík eru ekki erfiðar, en hafa verður í huga að gönguferð- ir á fjöll og fjallaskörð hefjast við sjávarmál. í þessum dagsferðum frá tjaldstað er víða hægt að fara, t.d. til Hlöðuvíkur, á Hælavík- urbjarg og skoðuð hin sérstæða náttúra i Hvannadal. Gengið á Hornbjargsbrúnir og Kálfatinda (534 m). Einn dagur fer enn- fremur til þess að skoða Látra- vík og Hornbjargsvita. Á fjall- garðinum milli Jökulfjarða og Hornvíkur er fallegt útsýni yfir Jökulfirði, Hornvik og vestur yf- ir Djúp. Margar fleiri leiðir er hægt að fara í dagsferðir frá tjaldstað í Hornvík. Eins og áður er sagt hefjast allar gönguferðir við sjávarmál, en yfirleitt er gengið í 300—400 m hæð og er það hægur vandi fyrir alla. Þarna er land víða votlent og hefur oft komið sér vel að hafa góð göngustígvél, þótt gönguskór séu við hæfi líka. Gbli Hjartarson er fararstjóri hjá FÍ. Kilfatindur. fp 'i*& " ' lá. -»-:" — *

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.