Morgunblaðið - 06.10.1985, Blaðsíða 24

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUtiAGUR 6. OKTÓBER1985
24
m
Rætt við níræðan
verkamann úr Reykjavík
Ólaf Þorkelsson:
Maður á að
gera kröfur
til sjálfs sín
en ekki
annarra
Þess vegna hef ég aldrei tekið
þátt í kröfugöngum 1. maí
VERKAMAÐUR, sem aldrei hefur
tekið þátt í kröfugöngu á hátíðis-
degi verkalýðsins 1. maí, af þeirri
ástæðu einni, að honum finnst
réttara að gera kröfur til sjálfs sín
en annarra, er áreiðanlega vand-
fundinn í kröfugerðarþjóðfélagi
nútímans. Þessi er þó ein af lífs-
skoðunum hins níræða öldungs,
ólafs Þorkelssonar, núverandi
heimilismanns að Blesastöðum á
Skeiðum. ólafur fæddist í tómt-
húsarkoti á Kjalarnesi árið 1895
og var settur í hendur hreppstjóra
á fyrstu ævidögum. Hann þvældist
siðan á milli bæja fyrstu ár ævinn-
ar og varð matvinnungur 11 ára
gamall. Skólagangan varði í hálfan
mánuð hjá farkennara á árinu
eftir fermingu. Þar lærði hann
skrift og reikning en lestur nam
hann áður í eigin skóla. Þrátt fyrir
stutta skólagöngu mætti margur
menntamaðurinn vera hreykinn
af næmi sem hans fyrir íslensku
máli og er Ólafi tamara að tjá hug
sinn og tilfinningar í bundnu máli
en óbundnu. Starfsöm ævi er ein-
kenni kynslóðar Ólafs. Hann er
þar engin undantekning og eru
vinnustaðirnir orðnir margir og
starfsgreinar ekki síður fjölbreytt-
ar. ólafur unir glaður við sitt í
ellinni og segist engu kvíða, enda
sé hann kvittur og skuldlaus við
alla nema Guð sinn. Það eina sem
honum finnst ama að í nútíma-
þjóðfélaginu er að á skorti í ráð-
deildarsemi ungs fólks.
Ólafur er vel ern og þrátt fyrir
háan aldur man hann ótrúlega vel
allt aftur til frumbernsku. Er við
höfum komið okkur vel fyrir í sól-
stofu við innganginn á heimilið að
Blesastöðum hóf Ólafur frásögn
af uppruna sínum og æsku.
„Eg fæddist 9. júlí árið 1895 í
tómthúsarkoti að Nesi á Kjalar-
nesi. Foreldrar mínir voru Þorkell
Ásmundsson, ættaður af Kjalar-
nesi og Guðrún Jónsdóttir. Við
systkinin urðum átta, ég var sá
fimmti í röðinni. Ég vildi víst ekki
móðurbrjóstið og var því sendur
strax á fyrstu dögum lífsins til
hreppstjórans á Móum á Kjalar-
nesi þar sem ég var fyrstu tvö
æviárin. Foreldrar mínir fluttu
síðar að Ártúni á Saurbæjarströnd
á Kjalarnesi og var ég þar stuttan
tíma tveggja ára, en þaðan var
króginn sendur vegna fátæktar að
Saltvík á Kjalarnesi. Að Móum fór
ég á ný fimm ára og þar var ég
síðan fram undir tíunda aldursár-
ið. Stráklingurinn fór þá heim til
föðurhúsa og kynntist ég þá fyrst
systkinum mínum. Sú vist entist
varla árið því þá var ég sendur að
Hvammsvík í Kjós til hjóna sem
áttu fyrir einn krakka. Ellefu ára
var ég fluttur að Morastöðum í
Kjós þaðan sem ég fermdist 14 ára.
í þeirri vist var ekki gefið með
mér svo það má segja að þar hafi
ég eiginlega fyrst farið að vinna
fyrir mér.
Morgunbl»ði6/RAX
.Kvittur og skuldlaus við alla nema Guö minn,‘
segir Olafur Þorkelsson.
Lœrði sjálfur að lesa
Ég man að ég kunni vel við mig
að Morastöðum, sérstaklega var
mér vel til húsbóndans, en ég finn
enn óbragð, þegar ég minnist orða
húsfreyju, sem hún lét falla þegar
ég fermdist, um að gott væri að
skólaskylda skyldi þá ekki lög-
boðin, þannig að ekki hefði þurft
að senda mig í skóla. Eftir ferm-
ingu fór ég til foreldra minna að
Ártúni og þau veittu mér það að
fá að ganga í hálfan mánuð í skóla
þar sem ég lærði að skrifa og
reikna, en ég hafði sjálfur lært að
lesa. Þetta var eina skólaganga
mín á ævinni fyrir utan skóla lífs-
ins. Skólavistin var að Hjarðarnesi
á Kjalarnesi þar sem umferðar-
kennarinn Jón Einarsson kenndi
mér og fleiri börnum í sveitinni.
Mér er minnisstætt að í Hjarðar-
nesi bjó þá fátækur bóndi en börn
hans voru fluggáfuð. Sonur hans
einn þuldi 8-10 blaðsíður utan-
bókar fyrir kennarann í hverjum
tíma. Hann hafði ekki undan að
kenna honum. Þetta fólk er allt
löngu horfið.
Síðan fór ég að heiman til
Reykjavíkur þá um það bil 15 ára.
Ég ætlaði að stunda eyrina en það
gekk eitthvað brösótt. Ég var svo
heppinn að lenda hjá góðum hjón-
um. Hann var keyrslumaður, Ein-
ar Brynjólfsson, kona hans var
Þórunn Hansdóttir, ættuð úr Kjós-
inni. Þegar ég kom til þeirra hafði
ég verið á flækingi í Reykjavík um
tíma. Ég var þá grálúsugur og
Þórunn sagði þegar hún þvoði mér.
að ef ég yrði ekki lúsarlaus eftir
vikuna þá yrði ég að fara. Þórunn
var góð kona og mikil húsmóðir. Ég
losnaði við lúsina og hef aldrei
komist í tæri við þann ófögnuð
síðan. Þann vetur vann ég með
Einari, keyrði annan hestvagn
hans með fisk og fleira fyrir Reyk-
víkinga. Þá höfðu margir atvinnu
af því að vaska fisk og breiða.
Á Sœgúl frá Duus
ísexvikur
Síðan ætlaði ég að fara upp á
Kjalarnes á ný, en einhvern veginn
kom til mála að ég færi á skútu
og ég réði mig á skútuna Sægúl
frá Duus í Reykjavík. Þá var ég á
17. ári. Við lögðum frá landi að
vori og vorum úti í sex vikur. Af
þessum vikum lá ég þrjár í sjó-
veiki, alveg sem dauður maður. Ég
man að skipstjórinn sagðist aldrei
skyldu fara með mig í land og á
land fékk ég ekki að fara, þó svo
við færum með ströndum á Vest-
fjöðrum og sæktum vatn til lands.
Eg var í koju með öðrum og hélt
að þar myndi ég deyja, ekkert kom
frá mér nema gallið og ég kúgaðist
og kúgaðist. lsak nokkur af Sel-
tjarnarnesi barg þarna lífi mínu,
að því er mér fannst þá. Það var
hann sem kom ofan í mig fyrsta
bitanum eftir þrjár vikur. Upp úr
því fór ég að hressast og var hinn
hraustasti það sem eftir var af
túrnum. Þá fór ég að draga eins
og ég mögulega gat og ég man að
það voru fimm eða sex úr áhöfn-
inni með minni afla en ég, þegar
við lönduðum, en samtals komu
12 þúsund fiskar úr sjó í ferðinni.
Ég hafði sáralítið upp úr túrnum,
enda hálfdrættingur, en ég man
enn markið mitt á fiskinum. Það
var þverskurður rétt ofan við
aðalsporð. Skipstjóri á Sægúl í
þessari ferð var Benjamín Gísla-
son og eftir að sjóveikinni lauk
fékk ég að gera allt sem aðrir sjó-
Ennþá heggur heljans skarð Hert var í eldsmiðju stuðlanna stál,
ung var þjóðarbráin. ■ á steðjanum hljómbrigðin sungu.
Fellur hregg um frónskan garð Fljúgandi gáfur ogferskasta mál,
forsetinn er dáinn. semflutt var á íslenska tungu.