Morgunblaðið - 14.08.1988, Síða 23

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. ÁGÚST 1988
forystumaður í þjóðmálum þurfti
Ólafur Thors að hafa samband við
mikinn fjölda manna og margir leit-
uðu til hans bæði innanbæjarmenn
og fólk utan af landi. Hann notaði
tímann vel og bauð mönnum, sem
hann þurfti að eiga viðræður við
að borða heima hjá sér og sat fjöl-
skyldan sjaldan ein til borðs. Hann
hafði þann sið að vinna mikið heima
hjá sér í Garðastrætinu, þótt hann
hefði skrifstofu annars staðar, svo
sem t.d. í Stjómarráðinu. Þetta jók
á gestagang á heimili þeirra, eins
og nærri má geta.
Ingibjörg tók á móti þessu fólki
með Ólafí og deildi geði við það.
Hún mat mikils og hélt uppi
íslenzkri gestrisni á heimili sínu en
hafði andúð á bruðli og sýndar-
mennsku. Heimilishaldið einkennd-
ist af hófsemi og hagsýni húsmóð-
urinnar. Henni var í blóð borin
skynsamleg meðferð allra verð-
mæta. Ekki var þetta þó einvörð-
ungu efnahagslegt atriði í huga
hennar. Það var líka siðferðilegt
eftii, grundvallað á heiðarleika og
virðingu fyrir öðmm. Til þess að
geta veitt hjálparhönd þurfti að-
gæzlu í eigin ranni. Og það er víst
og áreiðanlegt að fátt fólk í þessum
bæ var fúsara en þau hjónin að
leggja náunga sínum lið.
Auðvitað var þessi ráðdeild Ingi-
bjargar bömum hennar holl lexía
og gott fordæmi. En starfsfólk á
heimilinu kynntist þessari reglu-
semi líka og lærði að fara vel með
efni og áhöld. Kona, sem lengi vann
á heimili þeirra Ólafs, svaraði því
til, er henni var hælt fyrir góða
forstöðu á heimili: „Ja, þetta er nú
minnst mér að þakka. Ég lærði
þetta af henni frú Ingibjörgu
Thors." Sjálfsagt hefur það verið
fullmikil hæverska, en sýnir hvert
álit starfsfólk hafði á húsmóður-
inni. Hún vann sjálf mest á heimili
sínu, kunni að stjóma og kenna
öðmm verkin.
Þau Ingibjörg og Ólafur eignuð-
• ust fímm böm. Fmmburðinn, Thor
Jensen, misstu þau á fímmta aldurs-
ári hans. Þau sem upp komust em
Marta, ekkja Péturs Benediktsson-
ar bankasljóra, Thor, forsljóri ís-
lenskra aðalverktaka, kvæntur
Stefaníu Bjamadóttur, Ingibjörg,
sem gift var Þorsteini Gíslasyni
verkfræðingi, og Margrét, sem gift
var Þorsteini Jónssyni flugmanni.
Við systkinin á Hólavöllum vor-
um heimagangar í Garðastrætinu.
Var reyndar skammt á milli bæja.
Varð bemskuvinátta okkar og
bama Ingibjargar og Ólafs að ævi-
löngu bræðralagi. Við voram alltaf
velkomin og fundum að við vomm
meðal vina. Því skal nú kveðja og
þakka. Þakka tiygglyndi, holl ráð
og hvatningu. Allt það góða göfug-
lyndi sem okkur var þar alltaf sýnt.
íslenzka þjóðin á þessum hjónum
skuld að gjalda. Hún verður bezt
greidd með því að við siglum í kjöl-
far brautryðjendanna. Eflum með
okkur hófsemi, áræði og víðsýni,
sem megi fleyta okkur jrfír þá boða
sem nú blasa við. Gemm við það
mun framtíð lands og lýðs borgið.
Árið 1949 ritaði Ólafur Thors
grein um móður sína í bókina „Móð-
ir mín“. Ég vil ljúka þessum fátæk-
legu þönkum með því að vitna hér
til orða Ólafs um foreldra sína. Þau
eiga nefnilega ekki síður við um
sjálfan hann og Ingibjörgu.
„Þau kynntust ung og unnust
hugástum upp frá því. Unnu hvort
að sfnu og unnu saman. Áttu lang-
an dag og skiluðu miklu dagsverki.
Hún treysti guði og manninum
sfnum.
Hann átti aldrei neitt jafn dýr-
mætt því trausti."
Ásgeir Pétursson
Frú Ingibjörg Thors var kona,
sem ekki hafði sig mikið í frammi
utan heimilis síns, en þó nóg til
þess, að öll þjóð hennar leit upp til
hennar með mikilli virðingu sem
einnar fremstu hefðarkonu lands-
ins.
Ingibjörg Thors, þegar hún var 24 ára ára. Þessi mynd var á vegg
við skrifborð Ólafs Thors meðan hann lifði.
fullkomið hjá ömmu, allur matur
góður, smákökumar bestar í heimi,
röð og regla alls staðar, hvergi
óreiða. Þetta var einn af homstein-
um tilvemnnar og svona átti hann
að vera. En þegar ég lít til baka
núna verður mér ljóst, að amma
hefur tekið húsmóðurstarfið sem
prófesjón. Ekkert var tilviljun háð
í hennar heimilisrekstri. Allir þættir
hans vom unnir af viti og smekk.
Mér virtist amma heldur alvarleg
á þeim ámm, hún var kjölfestan í
Garðastræti og hafði miklum skyld-
um að gegna á erilsömu heimili og
utan heimilisins. Síðan hef ég
kynnst henni betur og veit að þetta
stillilega yfírborð faldi einstakan
húmor, og eftir að skyldunum lauk
komst prakkarinn upp á yfirborðið.
Hún var alin upp á heimili sem var
svo glaðvært að menn komu þar
við til þess að hlæja á leið heim til
sín. Hún var næstyngst og í miklu
uppáhaldi hjá stómm og stríðnum
systkinahópi, en lét það ekki tmfla
sig. Hún skírði fressinn sinn Jór-
unni og læðuna Franz, og bað pabba
sinn um 5 aura til að kaupa fyrir
sígarettur þegar hún var 7 ára.
Þegar hún hafði reykt nægju sína
setti hún afganginn af pakkanum
og eldspýtumar upp á hillu og hugði
sér gott til glóðarinnar þegar hún
kom heim úr skólanum daginn eft-
ir. Þar sátu þá systur hennar um
tvítugt í reykjarkófí og þrátt fyrir
mikið skvaldur hafa mótmælin
komist til skila því Lára hrópaði
það sem síðan er orðtæki í fjölskyld-
Hún var falleg kona og hlýleg í
viðmóti, hæglát og stillt í skapi,
ræðin og skemmtileg á góðum
stundum, en þó aldrei margorð úr
hófí.
Ingibjörg var dóttir Indriða Ein-
arssonar og frú Mörtu, dóttur Pét-
urs Guðjohnsens, og átti þannig
æsku sína og uppvöxt í glaðvæmm
hópi foreldra og margra systkina,
þar sem leiklist, bókmenntir og tón-
list vom i hávegum hafðar. Hún
varð því snemma bókelsk og sólgin
í hvers konar fróðleik og menntun.
Hún hélt alla ævi uppteknum hætti
um að nota sem flestar tómstundir
til lestrar góðra bóka.
Þegar ég spurði hana nfræða,
hvað hún væri að lesa um þessar
mundir, sagðist hún vera að lesa
enn að nýju kvæði Stefáns G. Stef-
ánssonar.
Ingibjörg giftist tvítug ólafi
Thors og þá áttu þau framundan
hálfrar aldar hjónaband, unz Ólafur
lézt I árslok 1964.
Svo má virðast sem þeir menn,
sem veljast til mestrar forystu í
lífsbaráttu og stjómmálum þjóðar
sinnar, eigi öðmm fremur mikið
undir þvf komið, að farsællega
takizt um einkalff þeirra.
Ólafur Thors var mikill ham-
ingjumaður að eðlisfari, ég hef
aldrei þekkt hans líka að björtu
glaðlyndi, góðvild og stórbrotnum
drengskap, né heldur burðarþoli,
þegar mest reyndi á við efnahagsleg
skakkaföll og örðugan þjóðarhag.
En við alla þá hamingju, sem Ólafí
Thors var í bijóst borin, bættist svo
indælt heimilislff í ástrfkri sambúð
við mikilhæfa konu og böm þeirra
vel af guði gerð.
Eitt sinn á yngri áram Ólafs
Thors sagðist honum frá á þessa
leið: Ekki hafði ég aldur til að hafa
minnstu hugmynd um, hver gæfa
mér var að hlotnast, þegar við Ingi-
björg, lítt komin af bamsaldri, tók-
um að fella hugi hvort til annars
og láta okkur dreyma um, að við
ættum eftir að eigast.
Hér verður engu við bætt sem
varpi skærari birtu á þann hug sem
Ólafur Thors bar til konu sinnar á
langri ævi.
Kristján Albertsson
Þegar ég var lítil var amma stilli-
leg, með stóra hvíta svuntu og ekk-
ert sérstaklega gefin fyrir böm.
Ingibjörg Thors á unglingsárum.
Hún réð yfír heimi á mörgum hæð-
um í Garðastræti, sem byrjaði í
skrftnu ferhymdu þakherbergi með
gluggum allt um kring og endaði í
kálgarði á neðsta stalli garðsins í
Suðurgötubrekkunni. Böm ferðuð-
ust á afturendanum niður gljáandi
stigana milli hæða sem hver hafði
sitt andrúmsloft, kontórinn hans
afa með góðu vindlalyktinni og sól-
fylltu svefnherbergin á annarri hæð
og alvarlegri stofumar niðri. Kjall-
arinn með þvottahúsi og taumllum
og einhverjum rangölum af geymsl-
um þar ostar stóðu í röðum og biðu
þess að komast til nokkurs þroska
svo þeir yrðu eins góðir og danskir
ostar. Og það urðu þeir og vora
borðaðir á ristuðu brauði uppi í eld-
húsi og dmkkið te með. Manni
fannst það sjálfsagt að allt væri
unni: Guð minn góður, við emm að
reykja sígarettur bamsins!
Eftir að þau höfðu stofnað eigin
heimili héldu systkinin áfram að
hittast á hverjum degi heima I
Tjamargötu 3. Þá var litla rauða
húsið gult með grænu þaki og stóð
inni í myndarlegum garði. Þótt
húsið virtist lítið, var það eitt af
þeim sem alltaf rúma einn ( viðbót
og við kringlótt kaffiborð komast
margir. Kliðurinn af samtalinu
heyrðist niður að hliði enda skipst
á misjöfnum skoðunum um málefni
þessa heims og annars.
Eitt af aðaleinkennum þessa
heimilis var tónlistin. Marta María,
móðir ömmu, var alin upp við tón-
list, dóttir Péturs Guðjohnsens org-
anista. Elsta systir hennar, Lára,
var kostuð til náms og kenndi 14
systkinum sínum það sem hún
lærði. Tungumál, handmenntir, tón-
fræði og einnig að spila á píanó og
gítar. Það er undarlegt til þess að
hugsa á okkar tímum, að þessir
miklu tónlistamnnendur skuli aldrei
hafa fengið tækifæri til að heyra
hljómsveit spila. Þau þekktu samt
tónbókmenntimar og kynntust
hljómsveitarverkum með því að
spila þau á gítar, orgel eða fiórhent
á píanó, en heyrðu þau aldrei öðm-
vísi.
Systkinin í Tjamargötu sungu
margraddað við gítarleik tnóður
sinnar og lærðu mörg að spila lista-
vel á hljóðfæri. Einar Viðar var
góður píanóleikari og mikill söng-
maður. Hann lærði söng í Kaup-
mannahöfn hjá Ara Jónssyni ópem-
söngvara. Lára, systir ömmu, var
líka píanisti, hún æfði sig enn á
hveijum degi og spilaði Bach á
níraeðisaldri. Amma lærði hjá Jóni
Norðmann og spilaði alla tíð meðan
heilsan leyfði, sérstaklega Chopin,
Schumann og Bach. Á seinni árum
gladdist hún yfír að hafa lifað nógu
lengi til þess að kynnast drengjun-
um sínum, eins og hún kallaði þá
Prokofíev og Shostakovitsj.
Heimilið í Tjamargötu 3 var
menningarheimili. Auk tónlistar-
innar vom bókmenntir, stjómmál
og heimspeki daglegt brauð á þeim
bæ, og bömin minntust þess að það
var alltaf rætt við þau og spuming-
um beint til þeirra eins og hinna
fullorðnu. Þegar þess er spurt hvaða
menntun þau systkinin hafa hlotið,
finnst mér veigamesti þáttur svars-
ins hljóti að vera: Þau vora alin upp
í Ijamargötu 3.
Ámma mín naut þess veganestis
sem hún fékk í föðurgarði. Ekki
síst þann aldarfjórðung sem hún
var ekkja og þann áratug sem hún
var bundin hjólastól og háð um-
hyggju annarra. Hún var alltaf að
lesa og mennta sig, og mundi það
sem hún las. Það var gaman að
læra af henni þvi hún fræddi mann
með samræðum, en aldrei með ein-
ræðum. Hún var fyndin og
skemmtileg og gat verið einstak-
lega hnyttin f mannlýsingum og til-
svömm. Henni hefur þó vart verið
ljóst á hvaða hátt hún kenndi manni
mest. Það var með því fordæmi sem
hún gaf. Hún kvartaði aldrei og
ætlaðist ekki til neins af öðmm.
Hún tók manni alltaf fagnandi,
spurði aldrei hveiju það sætti að
maður hefði ekki komið fyrr eða
hvenær maður kæmi næst. Fyrir
vikið var svo auðvelt að heimsækja
hana og ég fór þangað sjálfrar mín
vegna en ekki af skyldurækni við
hana. Ég fór alltaf ríkari og rólegri
af hennar fundi. Þótt þessi síðustu
ár hafi orðið henni löng vil ég þakka
forsjóninni fyrir að hafa fengið að
kynnast Ingibjörgu dóttur Indriða
og Mörtu, ömmu minni góðu.
Guðrún Pétursdóttir
Frú Ingibjörg Thors er látin.
Lokið er ævi merkrar konu. Konu
sem samhliða húsmóðurstarfí sfnu
stóð við hlið eiginmanns síns Ólafs
Thors, fyrrv. forsætisráðherra og
formanns Sjálfstæðisflokksins, en
hann var um hálfrar aldar skeið í
fylkingarbijósti f fslensku þjóðlífi.
Ingibjörg Thors var af góðu bergi
brotin. Fædd f Reylq'avík 21. ágúst
1894 næst yngst átta bama þeirra
hjóna Mörtu Maríu Pétursdóttur,
alþm. Guðjohnsen, og Indriða Ein-
arssonar, rithöfundar og alþm. Hún
ólst upp á miklu menningarheimili
og naut þeirrar menntunar, sem þá
tíðkaðist hjá ungum stúlkum.
Árið 1915 giftist Ingibjörg Ólafí
Thors, einum sona hins mikla at-
hafnamanns Thors Jensen og konu
hans, Margrétar Þorbjargar Krist-
jánsdóttur. Það var ekki tjaldað til
einnar nætur með hjónabandi þeirra
Ingibjargar og Ólafs. Hann var einn
af framkvæmdastjómm Kveldúlfs,
fyrirtækis föður sins, og áður en
mörg ár vora liðin höfðu stjóm-
málastörfin hlaðist á hann og hann
SJÁ NÆSTU SÍÐU