Morgunblaðið - 30.12.1988, Blaðsíða 14

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 30. DESEMBER 1988
14
I heimsókn hjá Vatnsveitunni á Jaðri
2000 tonna
vatnstankur gæti
tæmst á korteri
sveit hefur látið taka af sér mynd-
band á þessum slóðum, hljómsveitin
Geiri Sæm.
Heimsóknin var nú á enda, á leið
okkar að rammgerðu hliði Vatns-
veitunnar, lá leiðin fram hjá sjálfum
Gvendarbrunnum, sem heita í höf-
uðið á Guðmundi góða, sem vígði
þá. Brunnamir sjálfír em tjam-
arkríli sem lítið ber á. Þegar að
hliðinu er komið ber enn og aftur
fyrir augu girðing sú sem Vatns-
veitan hefur reist umhverfis vatns-
bólin. Hún er afar rammgerð og
að sama skapi áberandi. Svo áber-
andi, að styrr hefur staðið út af
henni. Náttúmvemdarsinnar
reyndu t.d. að stöðva girðing-
arsmíðina með lögbanni er hitinn í
kolunum var hvað mestur. Girðing-
in væri ófögur og stingi í stúf við
undurfallegt umhverfið í friðlandi
Heiðmerkur. Vatnsveitan sagði
hagsmuni manna mikilvægari,
vatnsbólin yrði að vemda fyrir utan-
aðkomandi ágangi, því þau væm
viðkvæmari en orð fá lýst. Sættir
tókust í málinu og eftir stendur
girðingin, ljót en trygg.
Leiðsögumaður okkar sagði deiluna
Skammt austan ystu íbuðarhverfa Reykjavíkur í Árbænum er Jað-
ar. Hann er stórt afgirt svæði á Heiðmerkurfriðlandinu, lokað óvið-
komandi, enda eru þama vatnsból Stór-Reykjavíkursvæðisins og
Jaðar veradarsvæði undir umsjá Vatnsveitunnar. Skammt undan eru
einnig vatnsból á Myllulækjarsvæðinu svokallaða og allt er þetta
lokað og læst óviðkomandi aðilum. Þaraa eru miklir undirheimar,
allt að tíu metrum undir hrauninu sem gengið er á. Þar getur mað-
ur gengið niður stiga innan um sljóraborð og leiðslur og horft á
jarðvatnið í því umhverfi sem það dregur nafii sitt af, sem sagt ofan
í jörðinni. Vatnið er aðeins 3 til 4 gráðu heitt og lofthitinn ögn
hærri. Það geta því verið mikil viðbrigði að ganga þaraa niður eða
koma út aftur, allt eftir hver lofthitinn er úti. Morgunblaðinu gafst
kostur á að skoða sig um í þessum iðrum jarðar í haust og útkom-
una er hér að sjá í myndverkum ljósmyndarans Árna Sæbergs.
Ónafhgreindur leiðsögumaður fór með okkur um neðanjarðarsalina
og lýsti því sem fyrir augu bar.
Fyrsti viðkomustaður var gamla
barnaheimilið á Jaðri, en þar heldur
Vatnsveitan til nú orðið. Leiðsögu-
maður okkar slóst þar með í förina
og var svo haldið að fyrstu dælu-
stöðinni sem reist var á þessum
slóðum. Það fyrsta sem slær mann
er hvað þessar dælustöðvar láta lítið
yfir sér, þær eru utan frá séð vart
annað en dyr utan á hól, svona eins
og álfabústöðum er lýst í þjóðsög-
um, án þess þó að þar sé getið
nákvæmlega hvernig hurðabúnað-
urinn hjá álfunum lítur út. Þegar
inn og umfram allt niður er komið,
heldur skyldleikinn milli „raun-
veruleikans“ og álfasagna áfram,
því að þar getur að líta skrýtið sam-
bland umhverfis. Þarna eru mann-
virki, túrbínur, leiðslur og stjórn-
tæki, stigar úr ryðfríu stáli. En
þama eru líka dularfullir undir-
heimahellar með hyldjúpu tindrandi
og tæru jarðvatni sem er aðkomið
af enn meira dýpi.
Frá einum neðanjarðarhellinum
liggur leiðin svo að öðmm, við
kíkjum næst á einn geymslutan-
kanna sem þarna eru. Það er annar
á Myllulækjarsvæðinu og svo
nokkrir á Stór-Reykjavíkursvæð-
inu. „Hér eru að jafnaði 2000 tonn
af vatni og stanslaust flæði til neyt-
enda. Það er eins gott, þvi það
tæki Reykvíkinga aðeins 15 mínút-
ur að tæma tankinn. Neyslan er
um 1000 lítrar á sekúndu, enda
margir vaskar í henni Reykjavík,“
segir leiðsögumaður okkur.
Enn er litast um. Næst komum við
að stórri hurð og glerveggjum utan
í hól, göngum inn fyrir. Þarna gat
að líta víðáttumikla hellasali, hijúf-
ir og stallóttir hraunveggir, en gólf-
ið steypt og víða leiðslur með gólf-
um og veggjum. í miðjum salnum
gat að líta í rökkrinu lítið glerhús,
uppljómað að innan og hlaðið
stjórntækjum og tölvubúnaði.
Skrýtin tilfinning að líta slíkar vörð-
ur tölvu- og geimaldar í jafn forn-
eskjulegu umhverfi. Á sama tíma
og manni fyndist ekkert undarlegt
að sjá menn ganga þarna um gólf
í geimferðabúningum, orkar um-
hverfið þannig á mann að uppryfj-
ast tröllasenan í Pétri Gaut, er tröll-
in sátu á alla vegu á stöllum í hell-
isveggjunum og biðu þess að brúð-
kaup Péturs og prinsessu þeirra
hæfist. Einhveijum þykir þessir
hugrenningar kannski nokkuð yfir-
drifnir og má það að nokkru leyti
til sanns vegar færa, en satt best
að segja eru undirheimar Vatns-
veitunnar á Jaðri bæði stórbrotnir,
áhrifaríkir og jafn framt dularfullir.
Það er eins og þar búi sitthvað
fleira en augað nemur.
En Ýmsir hafa séð möguleika þarna
til listsköpunar, þannig var leikrit
Matthíasar Johannessens, Glerbrot,
kvikmyndað þama að stórum hluta
og að minnsta kosti ein rokkhljóm-
Þetta eru sjálfir Gvendarbrunnamir og lætur heldur lítið yfir þeim.
Jarðvatnið í sínu rétta umhverfi, ofan
í jörðinni.
Óeðlilegra að rekast á tröll en menn í svona
tvískiptu umhverfi?
frá síðasta sumri heldur kjánalega,
því allir hlytu að vera sammála um
að vatnsbólin yrðu að vera örugg,
enda urðu fullar sættir ofan á.
Hann sagði okkur að víðast hvar
erlendis væri vatnsbóla gætt af
vopnuðum hermönnum, þannig að
deila á borð við þá sem stóð um
girðinguna þætti eflaust brosleg úti
í heimi. Hann sagði okkur t.d. frá
því, að fyrir örfáum árum þá hefðu
tveir starfsmenn Vatnsveitunnar á
Jaðri þurft að fara þangað að kvöld-
lagi, en vinnudegi var lokið og
mannlaust þar upp frá. Er upp eft-