Morgunblaðið - 16.03.1991, Qupperneq 1

80 SIÐUR B/LESBOK
STOFNAÐ 1913
63. tbl. 79. árg.
LAUGARDAGUR 16. MARZ 1991 Prentsmiðja Morgunblaðsins
J o vir J úgóslavíu-
forseti segir af sér
Moskvu. Reuter.
BORISAV Jovir
forseti Júgóslav-
íu sagði af sér í
gærkvöldi og
skömmu síðar
var tilkynnt að
við starfi hans
tæki Stipe Mesic
varaforseti. Jov-
ir sagði að ríkja-
Borisav Jovir sambandið væri
að liðast í sundur
og borgarastyijöld væri yfirvof-
andi.
Jovir er kommúnisti og serbi og
kemur afsögn hans í kjölfar harðra
mótmæla stjórnarandstæðinga.
Mistókst honum í gær að fá forsæt-
isráðið til að samþykkja tillögu yfir-
manna hersins um að gripið yrði
til sérstakra neyðarráðstafana
vegna ástandsins í landinu.
Jovir var fremstur meðal sjö
jafningja í forsætisráðinu sem fer
með sameiginlega yfirstjórn júgó-
slavneska ríkjasambandsins, en það
mynda sex lýðveldi og tvö sjálf-
stjórnarhéruð. Mesic er fulltrúi
Króatíu í ráðinu og er ekki komm-
únisti.
Helmingur skulda Pól-
verja felldur niður
Varsjá, París. Reuter.
PÓLVERJAR fögnuðu í gær
þeirri ákvörðun ríkja, sem aðild
eiga að svonefndum Parísar-
klúbbi, að afskrifa helming er-
lendra skulda þeirra við þessi
ríki. I yfirlýsingu franska fjár-
málaráðuneytisins sagði, að sú
ákvörðun væri nauðsynleg ef
Pólveijar ættu að eiga möguleika
á því að taka upp markaðsbú-
skap. Hún væri jafnframt hvatn-
ing til þeirra um að gera allar
þær hörðu ráðstafanir í efna-
hagsmálum sem Alþjóðagjaldeyr-
issjóðurinn hefði lagt til.
Erlendar skuldir Pólveija nema
48,5 milljörðum dollara, jafnvirði
2.765 milljarða ÍSK, en þar af
skulda þeir Parísarklúbbnum 33,3
milljarða dollara. Ákvörðun ríkjanna
16 felst í því að 30% skuldanna eru
felld niður strax og 20% að þremur
árum liðnum. Því til viðbótar var
ákveðið að 10% lánanna verði sett
í sjóð í pólskum banka og peningarn-
ir notaðir til fjárfestinga í Póllandi,
einkum á sviði umhverfisverndar og
til uppbyggingar fjarskiptakerfa.
Jafnframt ákváðu ríkin að lækka
vaxtagreiðslur Pólverja af lánunum
um 80% næstu þrjú árin. Að sögn
Jaceks Kozlowskis, talsmanns
pólsku stjórnarinnar, jafngildir það
ásamt því sem skuldir eru felldar
niður að greiðslur af erlendum lánum
lækki um nánast 80% næstu þrjú
árin.
Upp með hendur
Reuter
Israelskur landamæralögreglumaður gætir Palestínuaraba sem handteknir voru í austurhluta Jerúsalem í
gær eftir að ráðist var á lögreglumann þar í borg í gær.
Míkhaíl Gorbatjsov um fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu Sovétríkjanna:
Með jáyrði tryggjum við
friðinn um alla framtíð
Moskvu. Reuter.
MÍKHAÍL Gorbatsjov, forseti
Sovétríkjanna, skoraði í gær á
Sovétmenn að fjölmenna á kjör-
staði á morgun, sunnudag, og
greiða atkvæði með tillögu stjórn-
valda um nýjan sambandssátt-
mála Sovétríkjanna. Með því móti
gætu Sovétmenn komið í veg fyr-
ir að þeir þyrftu nokkurn tíma
að þola stríð. Borís Jeltsín, for-
seti Rússlands, ávarpaði einnig
kjósendur í gær og þótti gæta
sáttatóns í ræðu hans. Hann hvatti
menn þó óbeinlínis til þess að
hafna tillögu Sovétstjórnarinnar.
Á atkvæðaseðlinum sem kjósend-
ur fá í hendur í fyrstu þjóðarat-
kvæðagreiðslu Sovétríkjanna er
spurt þessarar spurningar: „Telur
þú nauðsynlegt að viðhalda sam-
bandi sovéskra sósíalískra lýðvelda
sem endurnýjuðu ríkjasambandi
jafnrrétthárra, fullvalda lýðvelda þar
sem öllum þjóðum og þjóðarbrotum
verða tryggð mannréttindi og
frelsi?" Gorbatsjov kom fram í sov-
éska sjónvarpinu í gær og hvatti
kjósendur til að mæta á kjörstað og
svara spurningunni játandi. Hann
sagði að þannig opnuðust nýir mögu-
leikar til þess að halda umbótunum
áfram í Sovétfíkjunum. „Jáyrði okk-
ar tryggir að aldrei aftur muni stríð
geisa á landi okkar sem hefur mátt
reyna slíkt nógu oft.“
James Baker eftir fjögurra stunda fund með Míkhaíl Gorbatsjov:
A
Agreiningur í afvopnunarmálum óleystur
Moskvu. Reuter.
JAMES Baker, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, sagði á blaða-
mannafundi í Moskvu í gærkvöldi að ekki hefði tekist að leysa
ágreining risaveldanna um tvenna afvopnunarsamninga á fjög-
urra stunda fundi þeirra Míkhaíls Gorbatsjovs Sovétforseta í
gær. Heldur hefði ekki orðið samkomulag um hvenær efnt skyldi
til leiðtogafundar risaveldanna sem fyrirhugaður var í Moskvu í
febrúar en frestað var vegna Persaflóastríðsins og ofbeldisað-
gerða Rauða hersins í Eystrasaltsríkjunum.
Alexander Bessmertnykh, ut-
anríkisráðherra Sovétríkjanna,
sagði að Sovétmenn hefðu komið
með nýjar tillögur í gær til lausn-
ar deilunni um samninginn um
fækkun hefðbundinna vopna í
Evrópu (CFE), en útskýrði þær
ekki nánar. Samningurinn var
undirritaður í París í nóvember sl.
en sovéski herinn, sem komist
hefur til nýrra áhrifa í sovéska
stjórnkerfinu undanfarna mánuði,
hefur reynt að fá þtjú bryndreka-
fylki undanskilin ákvæðum samn-
ingsins. Baker sagði að ágreining-
ur risaveldanna væri óútkljáður
en Bandaríkjamenn hafa meðal
annars hótað að ljúka ekki gerð
samkomulags um stórfelldan nið-
urskurð langdrægra kjarnorku-
vopna (START) fyrr en deilan um
hefðbundnu vopnin hefur verið
leyst.
Baker átti viðræður við Bessm-
ertnykh í gærmorgun • og eftir
fundinn sögðust þeir í stórum
dráttum sammála um hvernig
stuðlað skyldi að friði í Miðatistur-
löndum í kjölfar Persaflóastríðs-
ins. Sovéski ráðherrann varaði
Bandaríkjamenn við því að vinna
að falli Saddams Husseins íraks-
forseta með því að fara til hjálpar
íröskum uppreisnarmönnum en
Baker sakaði Saddam um að hafa
brotið gegn ákvæðum samkomu-
lags um vopnahlé í Persaflóastríð-
inu með því að beita herþyrlum
gegn uppreisnarmönnum. Banda-
rískar hersveitir voru með liðs-
flutninga í gær á svæðum sem
bandamenn lögðu undir sig í suð-
urhluta Iraks og varð það til þess
að vangaveltur um nýjar hernaða-
raðgerðir gegn írak fóru af stað.
Baker sagði eftir fundinn með
Gorbatsjov að hann teldi að Sovét-
leiðtoganum hefði miðað áfram í
tilraunum til að leysa ágreining
Sovétstjórnarinnar og Eystra-
saltsríkjanna þriggja, Eistlands,
Lettlands og Litháens. Sagðist
Baker hafa komið þeirri skoðun
Bandaríkjastjórnar á framfæri við
Gorbatsjov að tilraunir Sovét-
manna til þess að koma á fijálsu
markaðskerfi virtust komnar í
strand.
Jeltsín hafði farið þess á leit við
sovéska sjónvarpið að hann fengi
að halda hálftíma tölu um kosning-
arnar í gær. Á síðustu stundu fékk
hann það svar að hann fengi tíu
mínútur og ekki meira. Ákvað Jelts-
ín þá að ávarpa kjósendur í rúss-
neska útvarpinu. Hann tók undir
gagnrýni sem hefur verið hávær á
orðalag spurningarinnar. Það gæfi
beinlínis til kynna að ríkjasambandið
yrði áfram sósíalískt. Með þessu
væru valdhafar í raun að fá kjósend-
ur til að styðja gamla kerfið. Heiðar-
legra hefði verið að gefa fólki sem
vill viðhalda Sovétríkjunum kost á
að velja milli sósíalisma og annarrar
stjórnskipunar.
Jeltsín sagði einnig að með því
að gjalda jákvæði við spurningunni
á atkvæðaseðlinum létu kjósendur í
ljósi vilja til að viðhalda nýlenduveld-
inu Sovétríkjunum. Ef þjóðarat-
kvæðagreiðslan, sem Gorbatsjov og
Sovétstjórnin hefur lagt gífurlega
áherslu á, mistækist, þá væru það
skýr skilaboð frá landsmönnum um
að stefnubreytingar væri þörf við
stjórnun landsins.
Loks má geta þess að stjórnvöld
í sex lýðveldum af fimmtán ætla
alls ekki að taka þátt í að skipu-
leggja kosninguna. I Eystrasaltsríkj-
unum hafa þegar farið fram kosn-
ingar sem leiddu í ljós vilja almenn-
ings til sjálfstæðis og í Georgíu,
Armeníu og Moldovu vilja þjóðern-
issinnuð stjórnvöld heldur ekki taka
þátt. í þessum löndum ætlar Sovét-
herinn og flokkar sem styðja Moskv-
ustjómina að sjá um framkvæmdina.