Morgunblaðið - 16.03.1991, Page 42

42
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. MARZ 1991
Jón Gunnarsson
á Þverá — Minning
Kveðja til afa á Þverá
„Guð leiði þig, en likni mér
sem lengur má ei fylgja þér,
en ég vil fá þér engla vörð.
Mín innsta hjarta bænargjörð.“
(Sálmur Karl Gerok, „Svanhvít")
Við þökkum afa okkar fyrir allt.
Guð ieiði hann.
Bjössi og Ásdís írena.
8144 er farinn úr loftinu. Við
náum ekki sambandi við hann á hefð-
bundnum tíðnibylgjum. Það er tákn-
rœnt að við fengum fréttir af láti
hans í gegnum talstöð. Okkur setti
hljóða, þarna var höggvið skarð sem
ekki verður fyllt. Kynni okkar hófust
í talstöð, en þróuðust í að vera vin-
átta og tryggð, sem ég mun búa að
alla mína ævi. Jón Gunnarsson (Jón
bóndi) eins og hann var ávallt nefnd-
ur í okkar hópi, var einstæður mað-
ur, stórhuga og víðsýnn, enda vel
heima í öllu sem snerti tækni og
hagnýt vísindi. Hann var völundar-
smiður og útsjónarsemi hans var með
ólíkindum. Alltaf fann hann bestu
og hagkvæmustu leiðina til að út-
færa verkið sem átti að framkvæma.
Margar kvöld- og næturstundir átt-
um við saman í talstöðinni og töluð-
um um heimsmálin, eða bara daginn
og veginn, en mér eru minnisstæðar
stundirnar, sem ég átti með þeim
hjónum á heimili þeirra á Þverá.
Sama var hvenær komið var, alltaf
var tekið á móti okkur af sömu hlýju
og vináttu, sem þeim hjónum var
einum lagið. Það eru forréttindi að
hafa kynnst manni, eins og Jóni
Gunnarssyni, og hafa átt hann sem
vin og leiðbeinanda.
Ég votta konu hans og tryggum
lífsförunaut Kristínu Þorleifsdóttur,
samúð mína svo og fjölskyldunni
allri.
Gunnar Borg
Jón Gunnarsson bóndi á Þverá er
látinn. Eftirminnilegur persónuleiki
óvænt horfinn af okkar sjónarsviði.
Söknuður leitar á hugann við tilhugs-
unina um autt sæti hans á heimili
þeirra Kristínar Þorleifsdóttur konu
hans og fjölskyldunnar á Þverá.
Við síðustu samfundi okkar á
heimili þeirra síðastliðið sumar var
rætt um væntanlegt sjötugsafmæli
Jóns í ágúst á komandi sumri, er
mundi verða tilefni fjölmenns fjöl-
skyldumóts með börnum þeirra
hjóna, fjölskyldum þeirra, systkinum
og stórum vinahópi. En þeim tíma-
mótum náði Jón ekki. Hann lést á
sínu kæra heimili að Þverá þann 6.
mars. Þó hafði heilsufar hans ekki
bent til svo skjótra umskipta. En ef
til vill er best að kveðja þennan heim
með sem stystum fyrirvara.
Þessum fáu kveðjuorðum er ekki
ætlað að rekja náið æviferil og ættir
Jóns Gunnarssonar enda múnu aðrir
kunnugri verða til þess. Efst í huga
er okkur að þakka persónuleg kynni
og liðnar samverustundir með þeim
þjónum í rúman hálfan annan ára-
tug.
Þegar leiðir okkar lágu fyrst sam-
an hafði Jón náð þeim aldri að bestu
starfsár hans voru að mestu að baki.
Auðsætt var að þar var mikill starfs-
maður á ferð og ævistarfið fjölþætt
og stórt í sniðum, unnið af hugviti
og dugnaði. Hann var fæddur 8.
ágúst 1921 að Kirkjubóli í Valþjófs-
dal við Önundarfjörð en ólst upp að
Hofi í Dýrafirði í stórum systkina-
hópi hjá foreldrum sínum, Gunnari
Guðmundssyni og Guðmundu Jóns-
dóttur. En hún dvelur nú aldurhnigin
á Þingeyri. Stórbrotið landslag Vest-
fjarða er líklegt að móta skapgerð
og starfsvilja hraustra og tápmikilla
unglinga og bar Jón það með sér.
Fyrstu starfsárin voru þar, síðan í
Reykjavík þar sem þau Kristín reistu
sér heimili ung að árum. Á þeim
árum vann Jón við bifreiðaakstur og
tók m.a. þátt í stofnun Samvinnufé-
lagsins Hreyfils. Eftir fárra ára bú-
setu í Reykjavík tók líf þeirra hjóna
nýja stefnu, þau fluttust að Þverá í
Eyjahreppi, æskuheimili Kristínar
þar sem foreldrar hennar, Þorleifur
Sigurðsson og Halldóra Ásgeirsdóttir
Minning:
Rósa Stefáns-
dóttir á Reykjum
Fædd 18. september 1938
Dáin 10. mars 1991
Mælihnjúkur himinhái var hulinn
bak við ský á sunnudaginn var, dag-
inn, sem hún Rósa á Reykjum háði
sitt lokastríð. Það er autt rúm á fal-
lega heimilinu þeirra Indriða og
frændur og sveitungar drúpa höfði
með honum í mikilli sorg.
Þóra Rósa hét hún fullu nafni og
munu þær hafa verið fleiri skagfirsku
stúlkurnar, sem báru nafn maddömu
Þóru Rósu Sigurðardóttur, sem
missti mann sinn ung og barnlaus á
Miklabæ á iiðinni öld. En Rósa á
Reykjum var hún ætíð kölluð, enda
hafði hún verið þar húsfreyja í meir
en 20 ár. Foreldrar hennar voru Stef-
án Rósantsson og kona hans, Helga
Guðmundsdóttir, sem byijuðu bú-
skap á Ytri-Mælifellsá á Efribyggð,
en fengu brátt ábúðina á Gilhaga á
Fremribyggð. Var það um það leyti
sem Rósa fæddist, en hún var í heim-
inn borin 18. september 1938. Hún
er því fædd og uppatin í Lýtings-
staðahreppi og var Gilhagi hennar
andans óðal, enda er þar skjóllegt
og heimafallegt. Systkinahópurinn
varð stór og hýrlegur og heimilið
griðastaður gleði og góðrar menntar.
Þeim systkinum var gefín tónlistar-
gáfa í vöggugjöf, sem og ljóðhneigð,
og var þeim margt til lista lagt, sem
kallað er. Ýmiss konar veikindi og
áföll steðjuðu að fjölskyldunni eins
og alls staðar var og er enn og var
Rósa ung húsmóðir í Gilhaga í veik-
indum móður sinnar. En viðbrugðið,
hve hlýlegt hið bókvísa heimiii Hélgu
í Gilhaga var og garðurinn hennar
fallegur, þegar gróðurinn kom undan
snjónum miiíi brekku og bæjarhúsa
á nýja bæjarstæðinu, sem þau Stefán
völdu sér, þegar þau byggðu upp á
daiabænum sínum. Mikill tegunda-
Qöldi var í Gilhagagarði og unun að
skoða hann eins og síðar garðinn við
nýja húsið þeirra Rósu og Indriða
Jóhannessonar á Reykjum í Tungu-
sveit.
Sérstaklega skal minnst skjól-
stæðinga Gilhagafjölskyldunnar,
Pálu systur Stefáns, er þar var jafn-
an áufúsugestur eiris og svo margir
fleiri, og Rósants sonar hennar, en
hann átti löngum sitt annað heimiii
í Gilhaga og loks að öllu, er hann
öryrkirm yar orðinn einn fyrir norðan.
Rósa átti heima í Gilhaga, uns hún
fluttist að Reykjum, en vann töluvert
út í frá, m.a. með Maríu á Ljósal-
andi við mötuneyti Steinsstaðaskóla.
Tveggja vetra skóladvöl átti hún hjá
Ingibjörgu Jóhannsdóttur á Löngu-
mýri 1957-59 og kenndi síðar vél-
pijón þar á húsmæðraskólanum.
Rósa var listfeng og frábærlega hög
á hönd og svo var líka svo mikil-
svert, hve glatt hún gerði í kringum
sig, þessi félagslynda, söngelska
stúlka. Flyt ég sérstakar kveðjur
Ingibjargar skólastjóra og þakkir til
Rósu, en hún minnist hennar sem
afbragðs annarra nemenda og elsku-
legrar vinkonu.
Kynni okkar Rósu tókust vorið
1972, þegar við hjónin fluttum að
Mælifelli ásamt börnum okkar. Þá
voru þau Indriði að reisa sér vandað
hús suður frá staðnum á Reykjum.
Á undra skömmum tíma stóð þar
búið og prýtt heimiii ötullar húsmóð-
ur, þótt alltaf stundaði hún útistörfín
einnig mað bónda sínum. Og ekki
leið á löngu, þar til plönturnar, sem
hún sótti heim í Gilhaga, tóku að
lifna og vaxa við hinn nýbyggða bæ.
Grænmetisgarðurinn var og þroska-
vænlegur og natni hennar mikil þar
sem annars staðar. Þá var hún dýra-
vinur og mátu málleysingjarnir hinar
hlýju hendur.
Reykjakirkja var endurvígð vorið
1976. Átti sóknin Rósu að um
mannahald við endurbygginguna og
svo jafnan síðan við umönnun kirkju-
hússins, en fallegir munir sem altar-
isdúkurinn, er hún saumaði, minna
á hagleik hennar og smekkvísi. Þá
sungu þau Indriði bæði í kirkjukór
Mælifellsprestakalls á áralöngu bili.
Þátttaka Rósu í hvers konar menn-
ingar- og líknannálum- var mikil og
einlæg. Getið skal þar kvenfélagsins,
starfa hennar innan þess, fundarsetu
og skemmtanahalds; því ef lesa átti
upp, var hún alltaf beðin fyrst af
öllum, síðast nú í vetur, er Kvenfélag
Lýtingsstaðahrepps heimsótti
Sjúkrahús Skagfirðinga.
Þá er ótalinn stór þáttur í starf-
sævi Rósu á Reykjum, en það er starf
húsvarðar félagsheimilisins Árgarðs.
Þar var hún sú, sem allir treystu á,
miðpunktur heimilishaldsins, og
snyrtimennska hennar og alúð við
störfín urðu til þess, að góð um-
gengni þykir þar sjálfsögð. Öilum
hlutum var vel borgið í höndum Rósu
og ekki aðeins hlutum, heldur og
ekki síður samferðamönnunum,
hvort heidur voru böm í sumardvöl,
skyld og óskyld, eða veikir með henni
á sjúkrahúsum. Hlýja hennar vermdi
og gleðin gladdi, meðan þess var
nokkur kostur.
Það var erfítt að skilja við Rósu
og Indriða, er við fluttum frá Mæli-
felli. Auðvitað var gist á Reykjum
síðustu nóttina, er allt var orðið tómt.
Rósa á Reykjum og Helga í Gilhaga
glöddu góðvini í fjarlægð með bréf-
unum sínum mörgu og fagurlega
skrifuðu.
Þungbær veikindin lögðust loks
yfír eins og skýin á Mælifellshnjúkinn
_á sunnudaginn var. Morguninn eftir
var albjart um fjöll og dali. Þau tákn
vom skrifuð. Guð blessi okkur öllum
minningarnar.
Guðrún L. Ásgeirsdóttir,
Prestbakka
Þegar dauðinn kallar, veit enginn
hver næstur er. Góður granni er
horfmn, ófyllt stendur skarðið eftir.
Þau Rósa og Indriði á Reykjum
voru nágrannar mínir um 15 ára
skeið og ljúfar minningar frá þeirra
söngelska og gestrisna heimili hóp-
uðust fram i hugann þegar ég frétti
af andláti Rósu. Oft hitti ég þau líka
í glæsilegu félagsheimili Lýtinga,
Árgarði, en þar voru þau lengi hús-
verðir og sköpuðu þar notalegri
heimilisblæ en ég hef kynnst í sam-
bærilegum húsum.
Rósa undi best þar sem söngurinn
ómaði, hún söng altröddina á kirkju-
loftinu í Reykjakirkju, tók þátt í glað-
yærum kvöldum með Heilsubótar-
höfðu búið og bjuggu raunar enn um
sinn ásamt þeim.
Eitt af fyrstu verkefnunum sem
Jón tók sér fyrir hendur á Þverá var
að reisa vatnsrafstöð fyrir heimilið
og er hún enn virk.
Með búskapnum á Þverá stundaði
Jón ýmiss konar sjálfstæða vinnu,
byggði m.a. vatnsrafstöðvar fýrir
heimili í sveitum víða um land, vann
að vélaviðgerðum en stærstu verk-
efnin munu hafa verið við lagningu
vega og önnur stór verk sem hann
tók að sér og vann að með eigin
kórnum í Árgarði, á heimili þeirra
Indriða æfði fyrsta húsnefnd Árgarðs
fjórradda söng ásamt mökum og
skemmti sveitungunum með kórsöng
á Þorrablótinu. Þetta framtak varð
til þess að næstu húsnefndir töldu
sér skylt að hafa frumkvæði um sam-
komuhald í húsinu.
Gestkvæmt var á Reykjum enda
hlýlega tekið móti gestum. Við Stairi
sonur minn nutum þess að stutt var
milli bæja. Þegar ég var kvöldum
saman á söngæfíngum, rölti hann
þangað útéftir og fann þar traust
athvarf. Húsráðendur gáfu sér tíma
til að grípa í spil við lítinn stubb eða
rabba um heiminn og héraðið.
Byggðin á Reykjum og Stemsstöð-
um teygir sig með Svartárbökkum,
horfír mót vestri en hefur Blönduhl- -
íðarfjöll að bakhjarli. í þau hvítnaði
fyrst á haustin þó hlýtt væri við lau-
garnar í byggð. Goðdalakistan naut
sín best við himinroða skammdegis-
morgna en Mælifellshnjúkurinn átti
vordaginn í sunnanþey. Þetta voru
góðir nágrannar ásamt þeim er sam-
an sungu á dimmum vetrarkvöldum.
Þáttur þeirra Rósu og Indriða í þess-
um hiýju minningum er stór. Þær
er Ijúft að rifja upp og þakka. í dag
er Rósa borin til nioldar í Reyk-
jakirkjugarði eftir hart sjúkdómsstríð
er leiddi hana til dauða. Drottinn
blessi henni heimkomuna. Indriða
sendi ég hlýjar samúðarkveðjur.
Heiðmar Jónsson
vinnutækjum. Varð hann því oft að
vera fjarri heimili sínu. Ef til vill
hefur það átt sinn þátt í að hann
vildi helst ekki að heiman fara
síðustu árin. En Kristín kona hans
var með líf og sál við búskapinn og
heimilið ásamt börnum þeirra. Þau
eignuðust sjö böm og varð heimilið
mannmargt og traust fjölskyldu-
heimili, opið vinum og vandamönn-
um.
Fyrir fáeinum árum ókum við með
þeim hjónunum vestur í Dali um
Heydalaveg, en þann veg hafði Jón
á sínum tíma lagt með stórvirkum
vinnuvélum sem hann sjálfur átti og
stýrði ásamt sonum sinum. Auðvelt
var að hrífast af ákafa hans og
starfsgleði þegar hann lýsti vinnunni
við þennan áfanga í vegagerð, sem
reyndist hin þarfasta fýrir samgöng-
ur í þessu svæði.
Fyrir allmörgum árum attum vio
samleið með þeim hjónum til útlanda
og minnumst þeirrar samfylgdar með
ánægju. Jón var eins og honum var
lagið fullur áhuga á því sem fyrir
augu bar. Umræðuefni skorti ekki í
návist hans, fjölmörg málefni voru
honum hugleikinn allt frá þjóðmálum
til tækninýjunga.
Á síðustu árurn lagði Jón stund á
fjarskiptatækni, setti upp fullkominn
fjarskiptabúnað á heimilinu og tók
þátt í samskiptum radíó-áhuga-
manna víðsvegar um heim. Skemmti-
legar stundir áttum við hjónin í bæki-
stöð hans þar sem hann hafði mót-
töku- og senditæki, sem veittu hon-
um fróðleik og ánægju. Á síðasta
sumri nutum við þess að sitja með
þeim hjónunum í heimilishlýjunni á
Þverá og fylgjast með nýjum fréttum
beint frá erlendum sjónvarpsstöðv-
um, sem Jón hafði af hugviti og
hagleik leitt inn á heimilið. Ekki kom
okkur til hugar, þegar við kvöddum
þau hjón eftir góðar móttökur þessa
sumardaga, að við værum að kveðja
Jón í síðasta sinn. En vegna þess
hvað hann var orðinn heimakær á
Þverá, var hann sjaldnar á ferð hjá
okkur í Reykjavík. Söknuðum við
þess. Hressandi andblær fylgdi hon-
um, einlægni og glaðværð þegar
hann kom á heimili okkar.
Jón Gunnarsson var af stórum
ættstofni kominn og samheldnum.
Má í því sambandi nefnda fjölskyldu-
og ættarmót, sem haldið var á
Hvanneyri fyrir fáum árum, þar sem
munu hafa komið saman nær sex
hundruð manns; Jón átti einnig stór-
an fjölskylduhóp barna og bama-
barna, sem öll eru í nánum tengslum
við heimilið á Þverá. Hann á því að
baki fijótt og farsælt lífsstarf og
stóran og efnilegan hóp afkomenda
og fjölskyldufólks. En fáir komast
hjá áföllum og sársauka í lífinu. Það
reyndi Jón einnig á lífsferli sínum,
en um það var hann ekki margorður
í daglegri umgengni.
Með þakklæti fyrir samleið og
ógleymanlegar stundir með ijölskyld-
unni á Þverá, kveðjum við Einar nú
Jón Gunnarsson. Einlægar samúðar-
kveðjur sendum við Kristínu eigin-
konu hans, börnum þeirra og fjöl-
skyldunni allri. Einnig aldraðri móð-
ur hans á Þingeyri.
Þuríður Árnadóttir
Passíublóm —
Passiflora caerulea
BI6m vikunnar
Umsjón: Ágústa Björnsdóttir
197. þáttur
Blómið sem fjallað er um í þess-
um þætti, Passíublóm, stundum
nefnt Píslarblóm, á að baki sér
helgisögn sem lifað hefur um lang-
an aldur og felst í því að einstakir
hlutar blómsins eru taldir tákna
píslarsögu Krists. Blómið er mjög
fagurt og sérkennilegt. Bikar- og
krónublöð þess eru 10 að tölu og
eiga að tákna lærisveinana, að und-
anskildum Júdasi sem sveik Jesú
og Pétri sem afneitaði honum. Þétt,
fagurlit hjákróna sem er innan í
þessu sérstæða blómi á að vera
þyrnikórónan, frævan táknar kross-
inn, þrír stílar naglana og fræflam-
ir fímm að tölu sár frelsarams. Sé
blómaliturinn hvítur á hann að
tákna sakleysi frelsarans en blá
blómin eiga að hafa þegið lit af
kyrtli Maríu guðsmóður. Ef enn
nánar er farið út í þessi stórmerki
eiga hin handskiptu blöð að tákna
hendur kvalaranna en klifurþræð-
irnir svipuna. Af jurt þessari, sem
heimkynni á í Mið-Ameríku, Bras-
ilíu og víðar um suðlæg lönd og
álfur, era til fjölmargar tegundir
og ræktunarafbrigði en helgisögnin
er bundin við Passiflora caeralea.
Passíublómið er fljótvaxin sólelsk
klifuijurt sem helst þarf að vera í
suðurglugga. Gróðurskáli er kjörinn
staður fyrir hana. Sprotarnir geta
orðið æði langir og gott er að gera
ráðstafanir til þess að hemja vöxt-