Morgunblaðið - 12.09.1991, Blaðsíða 29

Morgunblaðið - 12.09.1991, Blaðsíða 29
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. SEPTEMBER 1991 2S í Evrópu: Lerinn istjórnir vissutímum og TO-ríkja vél sem var heldur fullkomnari en vélar óvinarins. Nú á þetta ekki að- eins við um flugvélar. Ef vopn skrið- drekanna okkar eru langdrægari en andstæðinganna, nákvæmari og hægt að beita þeim með skemmri fyrirvara, þá er hægt að ná yfirhönd- inni í landbardögum. Við þurfum þess vegna að vera á varðbergi og fullvissa okkur um að tæknibúnaður okkar verði ekki úreltur. En á sparn- aðartímum getum við ekki skipt um búnað og fengið það allra nýjasta með nokkurra ára millibili. Við verð- um því að íhuga vandlega í hvert sinn hvað við þurfum nauðsyhlega að endurnýja og hvað er enn hægt að nýta. í Persaflóastríðinu notuðum við, auk Tomahawk-flauga og ann- ars hátæknibúnaðar, meira að segja F-4 könnunarflugvélar sem hannað- ar voru fyrir 30 árum." - Hefur verið tekin ákvörðun um að eyða skammdrægum kjarnavopnum NATO í Evrópu? „Nei en ég minni á að við höfum lýst yfir því að þegar samningur um fækkun í hefðbundnum herjum verði í höfn myndum við reyna að semja um skammdrægu vopnin. í Lund- únayfirlýsingunni segir að við séum reiðubúnir að eyða alveg stórskota- vopnum sem gerð eru fyrir kjarna- hleðslur og vildum ræða um aðrar tegundir af skammdrægum kjarna- vopnum við Sovétmenn. Ég styð ein- dregið þessa stefnu af því að ég er sannfærður um að við getum fækkað kjarnavopnunum vegna breyttra að- stæðna í heiminum. Ég álít að við- ræður um þessi mál muni hefjast mjög fljótlega og takast muni að semja um gagnkvæma fækkun. Við þurfum þó að ráða áfram yfir nokkr- um birgðum slíkra yopna af því að í varnarstefnu okkar er gert ráð fyr- ir að við getum gripið til þeirra í neyðartilvikum. Á leiðtogafundinum í Róm er ætlunin að ræða með hvaða hætti skuli bregðast við gerbreyttum aðstæðum í heiminum og þá hyggj- um við einnig gaumgæfílega að því hvernig við getum sýnt mesta ráð- Morgunblaðið/Kristján G. Arngrímsson John Galvin, yfirmaður alls herafla Atlantshafsbandalagsins í Evrópu. deild, hvaða búnað og mannafla við getum látið nægja til að viðhalda traustum vörnum." Aðgerðir utan varnarsvæðisins - Gæti NATO fyrirvaralítið eða fyr- irvaralaust tekið að sér að verja land- amæri nýfrjálsra landa í Austur-Evr- ópu, t.d. Ungverjalands eða Eystra- saltsríkjanna? „Spurningin um varnir landa eða svæða sem eru utan skilgreinds varnarsvæðis NATO er ávallt að koma upp í umræðum bandalagsríkj- anna. Fram til þessa hefur bandalag- ið látið nægja að taka afstöðu til þessa vanda í hvert sinn sem það hefur reynst nauðsynlegt. Þá hefur verið ákveðið hvort aðgerðir yrðu í nafni NATO eða annars aðila. Það hefur enn ekki komið til þess að bandalagið sjálft hafi gripið til að- gerða utan varnarsvæðisins, það hefur látið eitt eða fleiri aðildarríki um að leysa málin með því að senda herlið á vettvang. Þetta gerðist í Persaflóastríðinu. Þetta er afskap- lega erfitt mál viðureignar, kannski finnst á því lausn en ég treysti mér ekki til að fullyrða neitt um það. Sovésku hersveitirnar í Eystrasaltsríkjunum: Brottflutningur bíði til ársins 1995 Riga. Reuter. TALAVS Jundzis, formaður varnarmálanefndar lettneska þingsins, skýrði blaðamönnum í gær frá fundi sínum með Jevgeny Shapos- hnikov, varnarmálaráðherra Sovétríkjanna, í Moskvu í fyrradag þar sem ráðherrann hefði sagt að Sovétmenn væru ekki reiðubúnir til að hefja brottflutning Rauða hersins frá Eystrasaltsríkjunum fyrr en eftir árið 1994. Ivars Godmanis, forsætisráðherra Lettlands, sagðist hafa tjáð Shapos- hnikov að Rauða hernum bæri að koma sér á brott sem allra fyrst. „Hersveitir Sovétríkjanna eru okkur óviðkomandi, þetta er utanaðkom- andi her," sagði Godmanis. í landinu eru um 80.000 hermenn og sveitir Rauða hersins í Eistlandi og Litháen munu vera fjölmennari. Jundzis sagði að Shaposhnikov hefði sagt að ekki yrði hægt að kalla sveitirnar heim fyrr en lokið væri heimkvaðningu sovéskra sveita frá Mið-Evrópu, eða eftir 1994. Hefði hann borið því við að fyrr yrði ekki fyrir hendi húsnæði til að hýsa sveit- irnar. Sagt er að skortur á húsnæði fyrír hermenn sem kallaðir hafa ver- ið frá Varsjárbandalagsríkjunum fyrrverandi hafi valdið mikilli gremju innan hersins. Lettneskir embættismenn hafa sagt að ásættanlegt væri að brott- flutningur sovéskra hersveita frá Eystrasaltsríkjunum tæki ekki lengri tíma en 1-2 ár. Jundzis sagði að Shaposhnikov hefði samþykkt að leysa eistneska, lettneska og litháíska hermenn und- an herþjónustu, að því tilskyldu að þeir væru af bergi upprunalegu þjóða Eystrasaltsríkjanna brotnir. Her- menn sem ættu rætur að rekja ann- að yrðu ekki leystir undan her- skyldu, t.d. ekki þeir sem teldust pólskir eða rússneskir. að uppruna. Af 11.000 liðsmönnum Rauða hers- ins sem fæddir eru í Lettlandi eru aðeins 4.000 af lettnesku bergi brotnir. „Við gerum engan greinar- mun á þessum hermönnum. Þeir eru allir hugsanlegir þegnar í okkar landi," sagði Jundzis. Mér finnst líklegra að áfram verði látið nægja að taka afstöðu í hvert einstakt skipti sem rætt er um mögu- leika á slíkum aðgerðum." - Oft er rætt um að mesta hættan í öryggismálum Evrópu verði fram- vegis spennuástand innanlands í ákveðnum ríkjum, deilur þjóðabrota sem gætu breiðst út yfir landamær- in. Hvaða hlutverki gegnir bandalag- ið nú í sambandi við ástandið í Júgó- slavíu? „Stefnan varðandi Júgóslavíu hef- ur verið sú að láta Evrópubandalag- ið reyna að finna lausn á mesta vand- anum í Júgóslavíu. Enn sem komið er hefur árangurinn ekki verið mik- ill en þetta er sú leið sem var valin og við verðum að bíða og sjá hvað gerist." - Ymsir benda á hættuna á því að vegna upplausnar Sovétríkjanna gætu geðbilaðir harðstjórar í þriðja heiminum komist yfir kjarnavopn úr sovéska forðabúrinu. Treystir NATO því að hægt verði að hindra þróun af þessu tagi með alþjóðlegum að- gerðum? „Bandalagið verður að setja traust sitt á samninginn um bann við út- breiðslu kjarnavopna. Árangurinn af þeim samningi hefur verið tak- markaður en ég tel að reynt verði að bæta þar úr og sennilega verður lögð enn meiri áhersla á að fram- fylgja honum í framtíðinni og tak- marka útbreiðslu hættulegustu vopnanna." Kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd - Umræða er aftur hafín um kjarn- orkuvopnalaus Norðurlönd. Hvað viltu segja um þá hugmynd? „Atlantshafsbandalagið er and- vígt hugmyndinni vegna þess að með þessu yrði bandalaginu gert erfitt um vik við að framkvæma sam- þykkta stefnu þess í kjarnorkumál- um. Kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd myndu setja skorður við þeirri stefnu." - Norðursvæði bandalagsins er nú stjórnað frá Kolsaas í Noregi og nær yfir Noreg, Danmörku og Slésvík- Holtsetaland, yfirmaðurinn er Breti. Nú vilja Þjóðveijar breyta skipulag- inu, við lítinn fögnuð Norðmanna. Þjóðverjar vilja að allt Þýskaland verði undir stjórn þýsks yfírmanns og stjórnsvæði hans nái e.t.v einnig yfir Danmörku. Hvað viltu segja um þessa málaleitan Þjóðverja? „Við erum sem stendur að ræða hvernig stjórnsvæðin skuli vera í framtíðinni eftir að aðstæður hafa breyst svo mjög. Herliðið verður fá- mennara, einnig yfirstjórnin, við munum byggja meira á hreyfanleika en við höfum gert áður. Það eru að sjálfsögðu mismunandi skoðanir á þessúm málum og finna þarf viðun- andi lausn. Ákvarðanir í NATO eru aldrei teknar með atkvæðagreiðslu heldur samkomulagi allra aðildar- ríkja. Þetta hefur tekist undanfarna fjóra áratugi þótt oft hafi það reynst erfitt, oft verið tekist á og svo mun verða áfram. En ég tel að þegar við komum saman í Róm í nóvember verði búið að fínna lausn, komin fram tillaga að nýju skipulagi sem verði komið á, h'klega á sjö árum." Sovéskir nemendur - Þú hyggst á næstunni flytja fyrir- lestur á fundi í Harvard-háskóla með nokkrum tugum háttsettra liðsfor- ingja frá sovéthernum en þeir vilja m.a. kynna sér hlutverk herja í lýð- ræðisríki. Hvað ætlarðu að segja við þá? „Það verður fjallað um fjölmargt en ef til vill verður mikilvægast að ég reyni að skýra þeim frá reynslu minni sem hermaður í lýðræðislönd- um. Mikilvægast er að ríkisvaldið ráði yfir her sem er nógu öflugur og hefur nægilega kunnáttu til að verja landið en er jafnframt undir fullkomnum aga og hlýðir undan- tekningalaust rétt kjörnum forystu- mönnum ríkisins. Skilyrði þessa er að samskiptin milli stjórnmálafor- ystunnar og yfirmanna hersins séu afar góð, þeim séu ávallt haldið við og ræktuð dag hvern. Ég nefni sem dæmi að ég hef komið rúmlega þús- und ábendingum stjórnmálamanna á framfæri hjá bandalaginu undan- farna þrjá mánuði og læt aldrei hjá líða að taka þær til umfjöllunar. Þetta er eitt af mikilvægustu atrið- unum í starfi NATO sem ég ætla að segja þeim frá. Ég ætla einnig að útskýra fyrir þeim hvernig ég vinn að því að koma sjónarmiðum mínum og annarra yfirmanna í herj- unum á framfæri við stjórhmála- mennina, hvernig ég fæst við út- gjöldin sem alltaf eru svo mikilvægt atriði og stundum erfitt. í stuttu máli, ég ætla að segja þeim frá sam- skiptum þar sem ein grundvallar- regla ríkir og hún er sú að hershöfð- ingjar ráðskast ekki með ríkisstjórn- ir. Hershöfðingjar annast ekki ör- yggismál ríkisins. Við framkvæmum aðeins stefnuna í öryggis- og varnar- málum, erum verkfæri stjórnmála- leiðtoganna í þeim efnum, en ábyrgð- in á öryggi ríkisins er, þegar öllu er á botninn hvolft, ávallt á herðum þeirra." - Er eitthvað sem Sovétmenn ættu að varast sérstaklega þegar þeir læra af lýðræðisríkjunum? Einn af forverum þínum í starfi hjá NATO, Eisenhower, ræddi um ægivald sam- eiginlegra hagsmuna yfirmanna hersins og vopnaframleiðenda .. _ „Ég tel að Eisenhower hafi bent á mjög mikilvægt mál með þessum orðum sínum. Hann lagði með þeim áherslu á að varnar- og öryggismál- in ættu að vera í höndum stjórnmála- leiðtoganna. I lýðræðislandi eru þeir kjörnir af þjóðinni. Þetta merkir að þjóðin, kjósendurnir eiga að taka sjálfir afstöðu til varnarmálanna en ekki bara láta yfirmenn hersiris um allt sem þau snertir. Stjórnmála- mennirnir eru meðal annars kjörnir til að fást við þessi mál og almenn- ingur vill vita hvernig stjórnmála- menn rækja þessi störf. Eru öryggis- málin í lagi á þessum sviptingatím- um, getum við komist af með minna fé til þessara mála? Þessum spurn- ingum þarf að svara og ég hygg að Eisenhower hafi haft þessi atriði í huga. Er hann mælti þessi orð var heimsstyrjöldinni síðari lokið fyrir nokkru, stríði sem kostaði okkur gíf- urlegt fé auk mannslífa. Eftir stríð var nauðsynlegt að fækka mjög í fastahernum, draga saman seglin. I rauninni var ástandið um miðbik sjötta áratugarins af svipuðum toga og það sem við munum standa and- spænis um miðjan þennan áratug gangi allt að óskum." Viðtal: Kristján Jónsson. Reuter Gorbatsjov hittir fulltrúa Norðurlanda Míkhaíl Gorbatsjov Sovétforseti bauð í gær fulltrúa Norðurlanda, sem sitja mannréttindafund Ráðstefnunnar um öryggi og samvinnu í Evrópu (ROSE) er nú stendur yfir í Moskvu, til fundar við sig í Kreml. Myndin var tekin við upphaf fundarins. Sovétforsetinn situr vinstra megin við borðið en lengst til hægri er Þröstur Ólafs- son, aðstoðarmaður utanríkisráðherra, sem er fulltrúi Islands á mannréttindafundinum.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.