Morgunblaðið - 12.09.1991, Blaðsíða 21

Morgunblaðið - 12.09.1991, Blaðsíða 21
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. SEPTEMBER 1991 21 Joseph A. Schumpeter var hægri hönd Samuelsons við samsuðu til- gátunnar, sem m.a. liggur að baki nýaldarhugsun prófessors Hayeks, sem áður var getið. I tímamótaverki sínu „Theory of Economic Development", sem kom út á þýzku árið 1911, hafði Schump- eter sjálfur sett fram hugmyndir um tengsl peningahugsunar á eignahlið og tekjuhlið. Er bókin kom út á ensku 1934 lýsti Schumpeter þær hugmyndir ófullnægjandi en lét síðan þar við sitja. Um verðtryggingu fjárskuldbindinga íslenzkir peningahagfræðingar virðast kunna nákvæmlega engin skil á „Correspondence Principle" Samuelsons, þótt tilgátan sé einnig undirrót kennisetninga seðlabanka- manna um gildi verðtryggingar fjár- skuldbindinga við nútímaaðstæður í hinu íslenzka hagkerfi. Sem slík á tilgátan rætur að rekja til Ricardos og Marx, sem litu á alla peninga sem jafngildi fram- leiðsluverðmæta — nýsköpun pen- inga án tengsla við samtíma og samsvarandi aukningu raunverð- mæta spilaði enga rullu í Das Kapi- tal og bíður enn viðurkenningar í Seðlabanka íslands. „Hvað gengur manninum til með þessari vitleysu," sagði Keynes er Winston Churchill, þáverandi fjár- málaráðherra Breta, hneppti brezka hágkerfið í langvarandi kreppu upp úr 1920 með fyrirfram dauða- dæmdri tilraun til að endurvekja það gullgildi, sem pundið hafði fyrir 1914. Með Ólafslögum 1979 voru mis- tök Churchills endurtekin hér á Fróni af nákvæmlega sömu ástæð- um og ráðið höfðu gerðum hins fyrr- nefnda — í báðum tilfellum var gengið til móts við hagsmuni fj'ár- magnseigenda, sem hagnast höfðu á undanfarandi seðlaprentun og vildu gulltryggja hag sinn. í grein sinni gengur prófessor Ólafur út frá hliðstæðum forsend- um, þótt síðustu leifar rauntrygg- ingar pappírspeninga á alþjóðavett- vangi hafi horfið með afnámi gull- tengsla bandaríkjadals árið 1971 — hugvitsmenn í íslenzka stjórnkerf- inu kusu hins vegar að snúa klukk- unni til baka. Eins og fyrri daginn í Bretlandi á fjármálaráðherratíð Churchills, þá hafa afleiðingarnar orðið hrikalegar — sá er þó munurinn, að Seðla- banki íslands hefur forðast það for- dæmi Englandsbanka, sem segir ábyrgð á raungildi pappírspeninga hvíla á herðum seðlabanka hvers lands. Ef yfirstjórn íslenzkra peninga- mála vill axla þá ábyrgð, þá er henni hægur leikurinn að endurvekja gull- tryggingu íslenzku krónunnar — hinn er þó vandinn verri, að nei- kvæður gjaldeyrisvarasjóður bank- anna, sem lög segja skuli varðveitt- ur af Seðlabanka, myndi gera leik- inn ótrúverðugan! Vextir og verðbólga ' Allur þessi formáli er nauðsynleg- ur svo fjalla megi um umsagnir prófessors Ólafs Björnssonar um meint samhengi vaxta og verðbólgu, þar sem höfðað er til reynslu er- lendra ríkja af vaxtahækkun til áréttingar umsögnum, sem ekki verða studdar fræðilegum rökum. Gegn marxískri arfleifð sinni, sem endurspeglast í kreppuvaldandi verðtryggingu fjárskuldbindinga, teflir yfirstjórn íslenzkra peninga- mála óhaminni lánsfáraukningu eft- ir forskrift nýaldarspeki — „flýtur á meðan ekki sekkur" segja menn þar á bæ og veðja á álver landi og lýð til bjargar! Prófessor Ólafur segir réttilega, að háir vextir dragi úr verðþenslu að því marki sem þeir minnki fjár- festingar og umframeftirspurn í hagkerfínu — hann lætur hins vegar ósagt, að svo verður einungis ef háir vextir draga úr nýsköpun pen- inga í bankakerfi landsmanna. í marxískri nútímapeningahag- fræði er engan slíkan fyrirvara að fínna, eins pg áður var rakið — þar er einfaldlega ekki gert ráð fyrir því samspili kreppu — og þenslu- valdandi þátta, sem einkennt hefur yfirstjórn íslenzkra peningamála um langt árabil. Þar sem hér er um kjarna máls- ins að ræða, þá skal enn vitnað til forystugreinar Financial Times 29. ágúst sl., þar sem hávaxtastefna er réttilega sögð vera tvíeggjað sverð við aðstæður hliðstæðar þeim, sem einkennt hafa íslenzka efna- hagskerfið mörg undanfarin ár: „Vankantar peningastefnu, sem byggist alfarið á virkni vaxtabreyt- inga, hafa þegar verið dregnir fram í dagsljósið. Vandinn er ekki einung- is sá að vaxtahækkun sé seinvirkt stjómtæki, heldur eru jafnvel refsi- vextir óvirkur hemill á lánsfjáreftir- spurn, þegar verðlag fer ört hækk- andi, eins og var á fasteignamarkað- inum í lok síðasta áratugar," segir þar um reynslu Breta af nýaldar- hagspeki á peningamarkaði. („The shortcomings of a monetary policy that places exclusive reliance on interest rates have already been exposed... It is not simply that interest rates take a long time to bite in a deregulated market; even penal rates of interest will fail to deter borrowers when asset prices are rising as fast as house prices rose in the late 1980s). I stuttu máli sagt, þá má halda mörgum Álafossinum á floti svo lengi sem fyrirtækjum er fleytt yfir kreppuvaldandi vexti með þenslu- valdandi fjármokstri — einhvern tíma kemur þó að skuldadögunum, jafnvel þótt stundum megi skjóta skipbrotinu á frest fram yfir næstu kosningar! Enn um vexti og verðbólgu prófessor Ólafur Björnsson minn- ist ekki á það stefnu- og stjórnleysi sem einkennt hefur íslenzkan láns- Eigendaskipti hjá bílaleigunni Erni EIGENDASKIPTI urðu nýlega á bílaleigunni Erni á Akureyri. Bílaleiga RVS, Sigtúni 5, hefur nú yfirtekið reksturinn og með því aukið við starfsemi sína. AVIS-fyrirtækið er með yfir hundrað þúsund bíla um allan heim og er ein allra þekktasta bíla- leiga veraldar. Fyrirtækið starfar í 62 löndum og vinna um 6.000 manns hjá því á 1.900 stöðum, auk Akureyrar nú. Með þessum kaupum er Bílaleiga RVS að Ieitast við að þjóna við- skiptavinum sínum enn betur og geta nú allir tekið eða skilað bílum í Reykjavík eða á Akureyri, án aukagjalds. Aðsetur Bílaleigu RVS verður á sama stað og Bílaleigan Örn hafði, þ.e. á Tryggvagötu 1 (Glerárstöð Olís) og er afgreiðslubás einnig á Akureyrarflugvelli. Bílaleiga RVS er með um 20 teg- L i/i'ír f)R anlmejrts8 .ib ii6f>Vnæ! .':'-. ¦.^¦rtíjÉ^k. '«'*• v.a.f- ' 1" 11 Eigendur Bílaleigunnar Arnar á Akureyri. F.v.: Þorsteinn Bene- diktsson og Birgir Bragason, sem er að handsala fyrirtæki þeirra yfir til Hafsteins J. Reykjalíns hjá Bílaleigu RVS. undir af bílum, allt frá 4ra til 12 manna. Einnig verða þar farsímar .til útleigu. fjármarkað um árabil og endur- speglast m.a. í tvöföldun útlána á sama tíma og magn landsfram- leiðslu hefur staðið í stað eða dreg- ist saman á undangengnum misser- um. Sendinnefnd Aljþóðagjaldeyris- sjóðsins, sem heimsótti Island til skrafs og ráðagerða fyrir tæpu ári síðan, vék hins vegar að vandanum í skýrslu sinni, þar sem sagt var berum orðum, að stjórnvöld hefðu látið undir höfuð leggjast að móta einhverja trúverðuga stefnu í pen- ingamálum. Með hliðsjón af staðreyndum málsins, þá er prófessor Ólafi ekki stætt á eftirfarandi kjarna umsagn- ar hans um meint tengsl vaxta og verðbólgu í íslenzka hagkerfinu síð- ustu_ árin: „Á hinn bóginn er sú skoðun í meira lagi hæpin, svo ekki sé dýpra tekið í árinni, að hærri vextir leiði til aukinnar verðbólgu. Þeir sem slíku halda frarh einblína á áhrif vaxtanna á framboðs- eða kostnað- arhlið vöru og þjónustu, en taka ekkert tillit til áhrifanna á fjárfest- ingu eða heildareftirspurnar, sem auðvitað er í öfuga átt." Hvað undirritaðan varðar, þá skal hér tekið undir þau orð prófessors Ólafs, að hæð vaxta er lykilatriði við ákvörðun umfram eftirspurnar, sem eðli málsins samkvæmt hlýtur að vera fjármögnuð af nýsköpun lána, sem keyrir eftirspurn umfram það mark sem samræmist stöðugu verðlagi. Þótt marxískar forsendur nútíma- peningahagfræði viðurkenni ekki tilveru slíkrar peningasköpunar, þá hefur hún um langt árabil verið hinn versti verðbólguvaldur í íslenzka hagkerfínu, þó yfirstjórn peninga- mála kjósi að láta sem staðreyndir málsins séu allt aðrar. Hinn vandaði fræðimaður pró- fessor Ólafur Björnsson hefur enn ekki tekist á við þau flóknu vanda- mál, sem bíða úrlausnar þegar „ein- földun" að hætti Samuelson-Solow- Tobin er látin sigla sinn sjó — svo má m.a. ráða af eftirfarandi tilvitn- un hans til erlendra peningahag- fræðinga: „Flestir hagfræðingar eru sam- mála um það að þessi (samdráttar-) áhrif séu að jafnaði þyngri á metun- um en fyrrnefndu (verðbólgu-)áhrif- in," ritar prófessor Ólafur, „enda þarf ekki annað en hlusta á dagleg- ar fréttir um efnahagsmál grann- landa okkar til þess að sannfærast um að stjórnvöld í þessum löndum líta jafna svo á að vextir og verðlag breytist í öfuga átt." Burtséð frá fyrirvara um „dóm- greindarleysi" hinna sömu stjórn- valda, sem Financial Times vék að í síðustu viku, þá lýsir minn ágæti lærifaðir hér samþykki sínu við af- neitun erlendra stjórnvalda á þeirri flónsku, sem Paul Samuelson og félagar hafa gert að hornsteini nú- tímapeningahagfræði. Samuelson sagði peninga skipta engu máli þar til Milton Friedman hlaut Nóbels- verðlaun fyrir að sanna hið gagn- stæða — að baki býr hugmyndin um sparnað af tekjum líðandi stund- ar sem einu uppsprettu lánsfjár, eins og yfirstjórn íslenskra peningamála vill vera láta. Með öðrum orðum, „Flestir hag- fræðingar eru (í rauninni) sammála um það," að hugmyndarammi þeirra Ricardos, Marx, og Samuelsons hef- ur nákvæmlega ekkert að gera með þær staðreyndir á peningamarkaði, sem hagfræðingar aðrir en skemmtiskokkarar taka mið af í fræðilegri umræðu. „Að eitthvað allt annað eigi við hér á landi er firra ein," eru lokaorð prófessors Ólafs Björnssonar, sem undirritaður gerir hér að sínum. Höfundur er hagfræðingur. Macintosh fyrir byrjendur Works - ritvlnnsla, gagnasöfnun, töflureiknir og stýrikerfi á ^ © 15 klst námskelöi fyrir byrjendurl Fálö senda námsskrá. >e^ *o °o Tölvu- og verkf ræöiþjónustan Grensásvegi 16 - f imm ár (forystu ^1 ^ á hreint ótrúlegu verði, 99.500 kr. Ii) 6iv nrlB ypitb $9vl/i fteri lióiej), FERÐAMIÐSTÖÐIN VERÖLD bydur nú, í samvinnu við SAS, Thailandsferðir áhreint ótrúlegu verði: Tvær vikur á fímm st/örnu hóteli á ADBIHS 99.500 krónur. Flogiðer meðSASum Kaupmannahöfn oghaldíðbeintáhinaglæsi/egu Pattaya strönd, sem á fáa sína líka íheiminum. Dvalið verður á Royal Clifí, sem hefur verið ótnefnt eitt aftíu bestu hótelum íheiminum. niiiiiiniiii AUSTURSRÆT117, SÍMI622200 Boðið er upp á ferðir á hálfsmánaðar fresti fram tiljóla á þessu frábæra verði. Látið ekki happ úr hendi sleppa. Það býður enginn betur! Brottfarirnar eru 11. og 25. september, 9. og 23. október, 6. og 20. nóvember og 4. desember. ii/iiSAS •iiH •ribnY.rrr§iifl E9nY9.H 'ihlsJ p.ni9 i H**mwm?iwn?!¥reí
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.