Morgunblaðið - 19.02.1992, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 19.02.1992, Blaðsíða 16
J 16 MORGUNBLADID MIÐVIKUDAGUR 19. FEBRUAR 1992 Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Dagsbrúnar um vaxandi atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu: 400 Dagsbrúnarmenn atvinnulaus- ir eftir mánuð ef ekkert breytist Forgangskrafa að vextir verði lækkaðir GUÐMUNDUR J. Guðmundsson, formaður verkamannafélagsins Dagsbrúnar, segir að verkalýðshreyfingin verði að snúast- gegn því vaxandi atvinnuleysi sem sé að gera vart við sig. Það hafi ver- ið að aukast verulega undanfarnar vikur og ef ekki verði að gert þá verði 400 Dagshrúnarmenn skráðir atvinnulausir eftir mánuð, en þeir eru rúmlega 200 nú. Atvinnuleysið hér sé að breytast og sé ekki tímabundið eða staðbundið lengur heldur almennt. Þá sé eftirvmna einnig að dragast saman en verulegur hluti tekna Dags- brúnarmanna sé vegna eftirvinnu og þar sé um að ræða meiri fjár- hæðir en hægt verði að ná fram í þeim viðræðum um kjarasamn- inga sem staðið hafa yfir. Hann segir að það sé forgangskrafa að vextir verði lækkaðir nú þegar, því það sé öflugasta aðgerðin til að örva atvinnulíf. Aðilar vinnumarkaðaríns séu með vinnunefndir í gangi sem verði tilbúnar með tillögur til úrbóta um eða eftir helgina og það sé mjög mikilvægt að ríkisstjórnin taki jákvætt í þær tillögur. „Ég skelfist íslenskt þjóðfélag ef það á að verða þjóð- félag atvinnuleysis og eymdar," sagði Guðmundur í samtali við Morgunblaðið. Atvinnuleysi aukist í febrúar Hann sagði að í janúarmánuði hefði á fímmta þúsund manns ver- ið atvinnulausir sem jafngilti 3,2% atvinnuleysi af mannafla á vinnu- markaði. í fjárlögum væri reiknað með 2% atvinnuleysi og hvert pró- sent sem færi yfír það kostaði rík- ið tugi milljóna í auknum útgjöld- um á mánuði. Atvinnuleysi undan- farin ár hefði verið staðbundið og mjög tímabundið og orsakir þess hefði verið hægt að rekja til sjó- mannaverkfalla eða tíðarfars til dæmis. Janúar hefði alla tíð verið tekjulægsti mánuður verkafólks og atvinnuleysi þá mest en nú brygði svo við að það sem liðið væri af febrúar hefði atvinnuleysi aukist enn frekar. Nú væru í kringum 1.400 manns atvinnulausir á höf- uðborgarsvæðinu og hefði fjölgað um 200 manns fyrstu tíu dagana í febrúar. „Þetta eru óhugnanlegar tölur. Það hefur einkennt Reykjavíkur- svæðið að undanfömu að bygging- arframkvæmdir hafa verið að detta niður og því er spáð að nýtt skrif- stofuhúsnæði verði ekki byggt hér fyrir aldamót, nema þá sérhannað. Verklegar framkvæmdir eru ekk- ert í gangi. Einn fjölmennasti byggingarvinnustaðurinn í Reykjavík er ráðhúsið og því verð- ur lokið í apríl og það eru engar stórbyggingar eða stórfram- kvæmdir í undirbúningi," sagði Guðmundur. Atvinnulausum karlmönnum fjölgar Hann sagði að til þessa hefði atvinnuleysi yfirleitt bitnað harð- ast á konum, en nú snerist þetta við og fjölgunin væri einkum hjá karlmönnum. Til dæmis væri nú hópur iðnaðarmanna atvinnulaus. Ástandið væri hvað verst á Suður- nesjum og væru á fjórða hundrað manns skráðir atvinnulausir hjá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, sem hefði 1.600-1.800 félagsmenn. Úti á landi stafaði atvinnuleysið að hluta til af mjög lélegum aflabrögðum og þó loðnan væri farin að veiðast þá væru loðnubræðslurnar orðnar svo tæknivæddar að vinna þar kallaaði ekki á mikinn mannafla. Auk þessa mætti bæta þeim við á atvinnuleys- isskrá sem sagt væri upp vegna hráefnisskorts í fískvinnslu því at- vinnuleysistryggingasjóður greiddi föst laun þeirra nema launatengd gföld. Atvinnuástandið væri því ( rauninni verra en atvinnuleyis- skráningin segði til um. Mesta atvinnuleysi frá 1969 „Þetta er langmesta atvinnu- leysi síðan 1969. Nú eru 200 Dags- brúnarmenn á atvinnuleysisbótum og nokkrir á biðlista. Atvinnuleysið er eitthvað á milli 200 og 250 manns og eykst mjög þétt núna. Það er áberandi seinnihluta janúar og það sem af er febrúar. Ef ekki verður eitthvað að gert spái ég því að það verði yfir 400 Dagsbrúnar- menn orðnir atvinnulausir eftir mánuð og ef þessi þróun gengur eftir út á landsbyggðinni þá verður atvinnuleysi þar komið upp í 6% fyrr en varir," sagði Guðmundur. Hann segir að þegar atvinnu- leysisaldan hafi riðið yfir 1968-70 hafi menn átt möguleika á að fara til annarra landa að leita sér að atvinnu og fjöldinn allur hafi farið til Svíþjóðar og einnig til Ástralíu. Guðmundur J. Dagsbrúnar. Morgunblaðið/Sverrir Guðmundsson, förmaður verkamannafélagsins Nú séu þessir möguleikar ekki fyr- ir hendi, því mikið og vaxandi at- vinnuleysi sé í þessum löndum, auk þess sem mikil ásókn eftir atvinnu á Vesturlöndum sé frá fólki í Austur-Evrópu til dæmis bæði Pólverjum og Rússum. „Það er enginn vaxtabroddur í þessu þjóðfélagi í dag sem maður fær séð. Atvínnuleysið í lok sjö- unda áratugarins stafaði af því að þá fór saman að síldin brást og verðhrun varð á afurðum. Hluti af skýringunni núna er minni kvóti. Hins vegar er ekki að sjá vaxta- brodd nema í örfáum fyrirtækjum og það er ekki nein atvinnugrein í þjóðlífinu, sem virðist geta borið uppi vöxt í nánustu framtíð," seg- ir Guðmundur. Hann segir að aukið atvinnu- leysi kosti ríkissjóð óhemju útgjóld og það sé hæpin sparnaður í því fólgin að segja fólki upp til að fá það síðan á atvinnuleysisskrá, þó hann væri ekki á móti sparnaði í ríkisrekstrinum út af fyrir sig. Ein- kennandi fyrir ástandið nú væri að fyrirtæki væru að losa sig við starfsmenn og sér í lagi eldra fólk. Þegar fólk væri komið yfir sextugt væri það oft orðið einhæft til vinnu og þess biði oft ekki annað en at- vinnuleysið ef það missti vinnuna. Og hvað ætti að gera við 12-14 þúsund skólanemendur í vor þegar þeir kæmu úr skólunum út á vinnu- markaðinn. Það yrði að bregðast við þessum atvinnuleysishorfum strax með skammtímaaðgerðum og síðan yrðu að fylgja aðgerðir þar sem horft væri til lengri tíma. Minni yfirvinna Guðmundur sagði að samdrátt- urinn snerist ekki bara um at- vinnuleysið heldur einnig minni vinnu fyrir þá sem hefðu atvinnu. 35-40% af heildartekjum verka- manna í Reykjavík að meðaltali væru vegna yfírvinnu og í mörgum tilfellum værí þetta hlutfall mun hærra. Nú væri yfirvinnan farin að dragast saman. „Þetta þýðir á Dagsbrúnarsvæði og þarf ekki Dagsbrúnarsvæði til að 35-40% af tekjum manna eru í hættu að falla burt í verulegum og vaxandi mæli. Þetta eru mikið hærri tölur fyrir þá sem í hlut eiga heldur en nokk- ur leið væri að ná fram í kjara- samningum. Svo alvarlegt er mál- ið," sagði Guðmundur. Hann sagði að atvinnurekstur- inn í landinu þoldi ekki 10% raun- vexti og fyrsta skilyrðið til að minnka atvinnuleysi og auka vinnu sé að lækka vextina. Meðan vaxta- kostnaðurinn sé svona mikill þá leggi atvinnureksturinn ekki í nýj- ar framkvæmdir og dragi saman kostnað. Megum ekki lokast inn í vítahring atvinnuleysis „Á bak við þessar atvinnuleysis- tölur er þjáðning, örvænting og hrundar vonir. Það er fátt sem brýtur menn jafn fljótt niður and- lega og líkamlega og atvinnuleysi og ef það nær að skjóta hér rótum á það eftir að hafa víðtæk og djúp þjóðfélagsleg áhrif. Atvinnuleysi er þess eðlis að þegar þrír eru at- vinnulausir þá kallar það á þann fjórða og þegar fjórir eru atvinnu- lausir kallar það á þann fímmta. Atvinnuleysi veldur minni viðskipt- um og þjónustu og vefur þannig upp á sig. Minni greiðslur koma einnig til ríkis og bæjarfélaga og þannig koll af kolli. Það er þetta sem er að gerast í dag og við verð- um að bregðast við því svo við lokumst ekki inn í vítahring atvinn- uleysisins. Við verðum að ganga í það að gera skammtímaráðstafan- ir til að atvinnuleysi nái ekki að skjóta rótum og síðan þarf að huga að ráðstöfunum til langs tíma til að styrkja atvinnuuppbyggingu. Fyrsta krafan er að bankarnir lækki vextina og lífeyrissjóðirnir eiga einnig að koma þar inn í að fullu og ekkert að vera að ströggla um vexti," sagði Guðmundur. Hann sagði að þjóðfélagið yrði að vinna sig út úr þessu volæði og bölmóð sem væri ríkjndi og það yrði að veita nýju blóði út í þjóðar- líkmann. Vaxtalækkun væri óflug- asta almenna aðgerðin til þess að örva strax atvinnulíf. Vinnunefndir atvinnurekenda og verkalýðsfé- laga væru að störfum og yrðu til- búnar með tillögur til úrbóta um eða eftir helgina. Þar væri um að ræða skammtímaráðstafanir og ríkisstjórnin yrði að vera jákvæð því það yrði erfiðara að stöðva þessa þróun eftir því sem lengra liði. Guðmundur rifjaði upp að bank- arnir hafi miðað vexti við hækkun lánskjaravísítölu einn mánuð og verðbólguspá í tvö mánuði í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna. „Raun- vextir eru hærri í dag með verð- bólgu um 1% heldur en þegar þjóð- arsáttin var gerð með verðbólgu yfir 20%. Þessir hagspekingar í bönkunum nota hagfræðina bara þegar hún hentar þeim og þetta er bönkunum ekki til framdráttar því þeir eru steypa hverju fyrirtæk- inu á fætur öðru á hausinn með þessari vaxtapólitík sinni," sagði Guðmundur. „Ég skelfist íslenskt þjóðfélag ef það á að verða þjóðfélag at- vinnuleysis og eymdar. ísland hef- ur alltaf skorið sig úr hvað varðar lítið atvinnuleysi. Það hefur verið okkar stolt. Nú erum við að síga upp á við í atvinnuleysi í átt við það sem er á hinum Norðurlöndn- um og að óbreyttu þá náum við þeim," sagði Guðmundur að lok- um. Atvinnurekendur vildu fækka um 430 manns í KÖNNUN Þjóðhagsstofnunar á atvinnuástandi og atvinnuhorfum í janúar kemur í Ijós að atvinnurekendur á landinu iillu vildu fækka starfsmönnum um 430, sem er 0,5% af heildarvinnuafli í þeim atvinnu- greinum sem könnunin náði til. Fækkun starfsmanna er talin æskileg i öllum atvinnugreinum nema sjúkrahúsarekstri og þjónustustarfsemi þar sem atvinnurekendur töldu æskilegt að fjölga starfsmönnum um 60. Skráð atvinnuleysi var í janúar mældist 3,2% en þá var ekki reikn- að með 1.300 manns sem fengu uppsagnir á síðasta fjórðungi liðins árs. Mestur var viljinn til að fækka starfsmönnum í iðnaði, byggingar- starfsemi qg verslun og veitinga- starfsemi. Urtak könnunarinnar var um 200 fyrirtæki og miðað við greidd laun lætur nærri að hún hafi náð til um 75% af allri atvinnustarfsemi í landinu. Þetta er heldur meiri fækk- un en i aukakönnun sem gerð var i nóvember sl. þegar atvinnurekendur á landinu ðllu vildu fækka starfs- mönnum um 330. í janúar í fyrra var fækkunarþörfin 120 manns. Á höfuðborgarsvæðinu var talið æskilegt að fækka starfsmönnum um 330 í janúar, eða um 0,6% af heildar- vinnuaflinu. í könnuninni voru atvinnurekend- ur beðnir að meta þörfina fyrir sum- arafleysingar. Útkoman var um 10.800 afleysingastörf, sem er tæp- lega 15% færri sumarafleysingastörf en mældist í atvinnukönnun sem gerð var í apríl í fyrra. Fækkunin er einkum í rekstri sjúkrahúsa og í byggingastarfsemi. A hófuðborgar- svæðinu mátu atvinnurekendur þörf fyrir um 8.150 sumarafleysingastörf sem er um 5% minnkun frá því í fyrra. Á landsbyggðinni mátu at- vinnurekendur þörf fyrir um 2.660 sumarafleysingastörf sem er um 35% minnkun frá því í fyrra. Skráð atvinnuleysi í janúar mæld- ist 3,2% sem samsvarar því að um 4.000 manns hafi verið án vinnu í mánuðinum að meðaltali. Á sama tíma 1991 var skráð atvinnuleysi 2,6% en í janúar 1990 nam það 3,1%. Jóhanna Sigurðardóttir félags- málaráðherra sagði í utandagskrár- umræðu á Alþingi í gær að þær vís- bendingar sem koma fram um veru- lega aukningu á fjölda atvinnulausra fyrstu tvær vikur febrúarmánaðar gefa ekki mikið tilefni "til bjartsýni. „Hitt er líka áhyggjuefni að fyrir- tæki tilkynntu uppsagnir hjá 1.300 starfsmönnum á síðasta fjórðungi liðins árs sem að ekki koma fram í þessum tölum og verður varla ljóst fyrr en að lokinni marskönnun um atvinnuástandið hve mikið af þessu fólki hefur fengið endurráðningu." Hórfur á vinnumarkaði íjan. 1991 og 1992 Heimild: Pjóðhagsstofnun, skoðanakönmm. Fækkun Starfa i r—i r -300 -250 -200 -150 -100 -50 0 50 100 150 200

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.