Morgunblaðið - 19.02.1992, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 19.02.1992, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 19. FEBRUAR 1992 fltottgtsiiMafeife Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjöm Guðmundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal- stræti 6, simi 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar- gjald 1200 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 110 kr. eintakið. Skuldasúpa og sparnaður Ráðdeild og spamaður virðist ekki eiga upp á pallborðið hjá íslendingum, ef marka má þróunina í fjármálum opinberra aðila og einstaklinga. Sparnaður einstaklinga og heimila, gróði atvinnufyrirtækja og tekjuaf- gangur opinberra aðila er afl- gjafi athafna, framkvæmda og nýsköpunar. Lántökur geta ekki komið þar í staðinn nema að takmörkuðu leyti og því aðeins, að lánsfé sé notað til arðbærra verka. Athyglin undanfarin misseri hefur fyrst og fremst beinzt að gengdarlausri skuldasöfnun op- inberra aðila erlendis, enda nem- ur hún ríflega helmingi af árs- framleiðslu þjóðarinnar. En und- anfarin áratug hefur einnig síg- ið mjög á ógæfuhliðina hjá ein- staklingum og heimilum. Er svo komið, að skuldir heimilanna eru mun meiri en sparifé þeirra. Þau þáttaskil urðu á síðasta ári, samkvæmt útreikningum Siguriíar B. Stefánssonar, fram- kvæmdastjóra Verðbréfamark- aðar íslandsbanka, að sparnaður heimilanna minnkaði um 1% að raunvirði á mann. Það hefur ekki gerzt í fullan áratug, eða frá árinu 1982, að sparnaðurinn hafi minnkað. Samkvæmt tölum Sigurðar nam heildarsparnaður heimilanna, annar en í fasteign- um og lífeyrissjóðum, sem ekki eru til ráðstöfunar, alls um 153 milljörðum króna á síðasta ári, en heildarskuldirnar um 208 milljörðum króna. Sparifé heim- ilanna á mann nam um 600 þúsund krónum í árslok 1991, en heildarskuldirnar um 850 þúsund krónum á mann. I upp- hafi níunda áratugarins nam spariféð 212 þúsund krónum en skuldirnar 176 þúsundum. Sparnaður hvers einstaklings nam því 36 þúsund krónum umfram skuldir, en áratug síðar hafði dæmið snúist við. Sérhver einstaklingur var kominn 250 þúsund krónur í mínus, miðað við verðlag í janúarmánuði sl. Þetta eru uggyænlegar tölur og þær sýna, að íslendingar lifa um efni fram. Það gengur ekki til lengdar, að landsmenn fjár- magni neyzluna með lántökum, enda eru miklar skuidir ein helzta ástæðan fyrir því, að jafnt heimili sem fyrirtæki eru að kikna undan vaxtabyrðinni. Skuldsetningin er svo mikil, að hún hlýtur að auka hættuna á greiðsíuerfiðleikum einstaklinga og fyrirtækja, leiða jafnvel til gjaldþrota, í þeim mikla sam- drætti sem er í efnahagslífinu — fimmta árið í röð. Gífurleg eftir- spurn eftir lánsfé heldur uppi háum vöxtum og þyngir því byrðarnar, auk þess sem skortur á lánsfé og hár fjármagskostn- aður hamlar því, að atvinnufyr- irtækin ráðist í ný verkefni og framkvæmdir. Það er forsenda þess, að unnt sé að auka atvinnu í landinu. Aðilar vinnumarkað- arins eru því á réttri leið, þegar þeir leggja höfuðáherzlu á að ná vöxtum niður. Mikill sam- dráttur þjóðartekna gefur ekk- ert færi á kauphækkunum, en lækkun vaxta getur að nokkru létt byrðar heimila og fyrir- tækja. Tölurnar hér að framan um skuldsetningu þjóðarinnar sýna það. Eina raunverulega leiðin til að bæta ástandið til frambúðar er aukinn sparnaður landsmanna, minnkun _ hvers kyns neyzlu og óhófs, en íslend- ingar einbeiti sér að því í staðinn að greiða sem mest niður af skuldunum. Skuldasöfnun þjóðarinnar er- lendis er svo kapituli út af fyrir sig. Friðrik Sophusson, fjár- málaráðherra, skrifaði grein í Morgunblaðið í gær og þar kem- ur fram, að erlendar skuldir hafi verið um 200 þúsund millj- ónir um síðustu áramót. Það nemur um 3 milljónum króna á hverja fjögurra manna fj'öl- skyldu eða sem svarar algengum árstekjum hjóna. Fjármálaráð- herra bendir á, að afborganir og vextir af þessari skuldasúpu erlendis nemi 25 þúsund milljón- um á ári eða um 400 þúsund krónum á fjölskyldu. Þetta er engin smáræðis byrði að bera fyrir atvinnulífið og heimilin, sem eru skuldum vafín fyrir. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks hefur ákveðið að stöðva þessa öfugþróun og það er ekki seinna vænna. Nið- urskurðurinn á ríkisútgjöldum, sem ákveðinn var í fjárlögum, og á opinberum lántökum, sem ákveðinn var í lánsfjárlögum, var orðinn óumflýjanlegur. Hann hefur samt mætt harðri gagnrýni stjóranrandstöðu og hagsmunahópa. En vandinn er orðinn svo mikill, að hann verð- ur ekki leystur með aukum sköttum eða erlendum lántök- um. Skuldsetning heímila, at- vinnulífs og opinberra aðiia er svo mikil að ekki er á bætandi. Það á svo eftir að koma í ljós, hvort þessi niðurskurður skilar sér í raunverulegum sparnaði í ríkisrekstrinum. GYÐINGAR SAKA ISLENSKAN RIKISBORGA Bréf Simon Wiesen- thal-stofnunarinnar til Davíðs Oddssonar HÉR fer á eftir bréf það sem Sim- on Wiesenthal-stofnunin í Jerúsal- em hefur komið á framfæri við Davíð Oddsson forsætisráðherra og varðar meinta stríðsglæpi Eð- valds Hinrikssonar: Yðar ágæti, Davíð Oddsson for- sætisráðherra. Kæri Oddsson forsætisráðherra, Verið velkomnir til ísraels. Von okkar er sú að heimsókn yðar, sem er hin fyrsta sem forsætisráðherra íslands, tekst á hendur til lands gyð- inga, reynist ekki einungis söguleg heldur verði hún einnig til að þróa og styrkja tengsl þjóðanna tveggja. Þótt heimsókn yðar sé án nokkurs vafa fagnaðarefni bæði á íslandi og í ísrael verð ég að benda á mál sem veldur gyðingum um heim allan þungum áhyggjum. Ég er að vísa til þess að á íslandi býr Evald Mikson, sem nú er þekktur sem Edwald Hin- riksson og er kunnur stríðsglæpa- maður nasista er framdi grimmdar- verk á gyðingum og öðrum íbúum Eistlands á árum síðari heimsstyrj- aldarinnar. Mikson var aðstoðárlögreglustjóri stjórnmálalögreglunnar í Tallin - Harju Prefecture og er sakaður um að hafa í þessu embætti ekki einung- is gefið út handtökuskipanir á hend- ur gyðingum heldur einnig að hafa myrt þá. Á meðal fórnarlamba hans var hin 14 ára gamla Ruth Rubin sem hann nauðgaði áður en hann myrti hana. Mikson vann einnig að yfirheyrslum fyrir Gestapo í fanga- búðunum í Tartu og var einn þeirra sem vann að því að skipuleggja starf- semi þjóðernishreyfingarinnar Omakaitse í Vonnu. Á báðum þessum stöðum er hann sakaður um að hafa tekið virkan þátt í ofsóknum og morðum á óbreyttum borgurum. Undanfarið ár hafa fjölmiðlar í Eistlandi ítarlega greint frá dvöl Miksons í Reykjavík. Hún felur í sér alvarlegan flekk á orði því sem af íslandi fer, sem er eitt af elstu lýð- ræðisríkjum heims. Hvernig má það vera að slíkur maður fái hæli í landi yðar? í mörg ár hefur Simon Wiesenthal- stofnunin lagt á sig umtalsvert erfíði til að afla upplýsinga um flótta hundruða grunaðra stríðsglæpa- manna nasista til vestrænna lýðræð- isríkja. Á síðustu fimm árum hafa stjórnvöld í þremur ríkjum — Kanada (1987), Ástralíu (1989) og Bretlandi (1991) sett sérstök lög til að greiða fyrir að unnt sé að lögsækja stríðs- glæpamenn nasista er sest hafa að í löndum þessum. Þótt stjórnvöld í ríkjum þessum -hafi í fyrstu verið treg til að beita sér fyrir þessum breytingum komust þau að þeirri niðurstöðu, eftir að fram hafði farið rannsókn á glæpum þeim sem framd- ir voru, að ekki væri unnt að neita fórnarlömbum nasista um að réttlæt- ið næði fram að ganga þó svo töf hefði orðið þar á. Við hvetjum yður til að gera það sem nauðsynlegt er til að tryggja að ísland veiti skó- sveini Hitlers, Ewald Mikson, ekki lengur hæli. Við biðjum yður einnig að rannsaka hvort fleiri stríðsglæpa- menn nasista hafí komið til heima- lands yðar og hvort einhverjir þeirra búi þar enn. Von okkar er sú að heimsókn yðar til ísraels verði ánægjuleg og að hún megi verða til þess að þér gerið yður ljóst hversu mikilvægt það er að glæpamönnum þeim er stóðu fyrir Helförinni yerði gert að svara til saka. Kærar kveðjur. Yðar einlægur, Efraim Zuroff forstöðumaður. í plaggi sem Simon Wiesenthal- stofnunin hefur dreift til fjölmiðla og dagsett er 17. febrúar segir: Evald Mikson (nú Edwald Hinriks- son) fæddur:12. júlí 1911 í Tartu í Eist- landi. * Var einn þeirra er skipulagði starf- semi Omakaitse í Vonnu, myrti óbreytta borgara og tók virkan þátt í handtökum og ofsóknum. * Starfaði við yfirheyrslur fyrir Gestapo í Tartu-fangabúðunum, framkvæmdi aftökur í skurði er ætl- aður var til að tefja framrás skrið- dreka nærri búðunum. * Var aðstoðarlögreglustjóri stjórn- málalögreglunnar í . Tallin -Harju Prefecture, gaf út handtökutilskipan- ir á hendur gyðingum og stjórnaði fjöldamorðum á gyðingum í Tallin. Á meðal þeirra sem Mikson tók hönd- um voru: Salomon Katz (handtekinn 26. september, skotinn 4. október 1941), Michael Gelb, Inna Gelb, Jenni Katsev, Rachel og Simon Rubinsten, Alexander Rubin (barinn til bana af Mikson í Aðalfangelsi Tallin), Ruth Rubin (sem Mikson nauðgaði og myrti). í plagginu er ennfremur greint frá heimilisfangi og símanúmeri Eðvalds Hinrikssonar. Eðvald Hinriksson á heimili sínu í Hafnai Saklau þessuir - segir Eðvald Hinrifc EÐVALD Hinriksson segir í samtali v Wiesenthal-stofnunarinnar séu ósannar öllmn. Segist hann vilja fáskýringar á \v á hann um stríðsglæpi. „Ég vil verja m er íslenskur ríkisborgari og á rétt á að an rétt til að krefjast þess að ég verði í gegnum réttarhöld í Israel. Hvaða mei hvað þarna liggur að baki," segir Eðva Eðvald segir að þetta sé í þriðja sinn sem hann sé látinn sæta ásök- mc unum af þessu tagi. I réttarhóldum hai í Svfþjóð í stríðslok hafi hann verið yfi borinn þeim sökum að hafa átt þátt an: í stríðsglæpum en verið hreinsaður ölli af ákærunum. Árið 1961 hafi hann til sætt ofsóknum vegna skrifa Þjóðvilj- ir 1 ans um að hann hefði tekið þátt í sta stríðsglæpum nasista en nú komi sei þessar ásakanir frá gyðingum. Hann ms segir aðspurður um skýringar að ha: hann búi yfir mikium upplýsingum urr um atburði í Eistlandi og valdarán kommúnista og einhverjir menn ótt- Eð ist hann þess vegna. stc Þegar þær ásakanir sem koma sta fram í bréfi Wiesenthal- stofnunar- bú< innar eru bornar undir Eðvald neitar Le hann þeim öllum. Hann kveðst aldr- rej ei hafa starfað í útrýmingarbúðum ba: í Tartú, aldrei gefið út fyrirskipanir um handtöku gyðinga eða staðið að ge; fjöldamorðum á gyðingum í Tallin. ha _______________________________ ko; Davíð Oddsson forsætisráðherra: Afskaplega þungbærar ásak- anir koma fram í bréfinu sin an Þjc ne: in^ vei ir í 1 ne Óheppilegt hvernig málið bar að „ÞEGAR ég fékk þetta bréf strax eftir að ég kom hingað sagði ég einungis að ég hefði kosið að fá það áður en ég fór tíl ísraels. Að ððru leyti sagði ég að málið yrði skoðað þegar ég kæmi heim. Eg hef ekki svarað ððru enda finnst mér ekki passandi að fjalla um málið í opinberri heimsókn minni hér," sagði Davíð Oddsson forsætisráðherra um viðbrðgð hans við ásðkunum Simon Wiesenthal-stofnunarínnar á hendur Eðvald Hinrikssyni. Wi en Se ve: ar ha hv Davíð sagði í samtali við Morgun- blaðið í gærkvöldi að í bréfinu kæmu fram „afskaplega þungbærar ásak- anir" og hann hefði engin tök á að fjalla um þær þar sem hann væri nú staddur. Sagðist hann reikna með að ræða það fyrst við dómsmálaráð- herra hvaða meðferð málið ætti að fá þegar hann kæmi heim frá ísrael. Davíð sagðist líta svo á að það væri þessi umrædda stofnun sem bæri ábyrgð á bréfinu og að það hafi verið afhent við þetta tækifæri, en ekki stjórnvöld í ísrael. „Þeir hafa ekki, hvorki forsætisráðherrann, for- setinn né utanríkisráðherrann, rætt þetta mál við mig. Forseti þingsins gerði það að vfsu en mér var gefið það til kynna að hann væri ekki að ræða þetta við mig sem forseti þings- ins, þó það bæri þannig að, heldur fremur sem einstaklingur sem lifði af hörmungar í Litháen," sagði Dav- íð. Dov Shilansky þingforseti lýsti þeirri skoðun sinni að rétt væri að mál Eðvalds færi fyrir íslenska dóm- stóla en bætti því við að ef íslending- ar treystu sér ekki til að rétta í málinu mætti gera það í ísrael. Að- m£ spurður að því hvort hann teldi koma ®ej til greina að rétta í málinu í ísrael '' sagðist Davíð ekki vilja svara neinu um það nú. Um áhrif þessa máls á opinbera heimsókn hans til ísraels sagði Dav- íð að honum hefði ekki fundist það heppilegt hvernig það bar að. „Það hefði vel verið hægt að koma þessu til skila til mín eða íslenskra stjórn- valda með öðrum hætti en í þessari lnl opinberu heimsókn. Mér fannst það ve heldur óviðkunnanlegt," sagði hann. æt Um það hvort hann liti svo á að blett- fo' Ur hefði fallið á ísraelsheimsóknina sagði Davíð: „Nei, ég vil ekki segja m< það því ég tel að opinber yfirvöld SÖ| hafi ekki verið að fj'alla um þetta BÖj mál. Það má þó segja að það brá °P svona skugga fyrir fyrst þegar ég m( fékk þetta bréf í hendur nýkominn rft á hótelið eftir langt flug." st;

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.