Morgunblaðið - 10.05.1997, Side 18

18 LAUGARDAGUR 10. MAÍ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
ERLEIMT
Niðurstöður rannsókna á geislavirkninni í Norður-íshafi
Meiri geislun sögð frá
Sellafield en Tsjemobyl
GEISLAVIRKNI frá Sellafield-
kjamorkuverinu hefur borist um
Norður-íshafið og alla leið til
Kanada. Hefur geislavirknin meiri
áhrif í Norður-Ishafí en geislun
sem barst þangað í kjölfar Tsjerno-
byl-slyssins, að því er segir í nýj-
asta hefti New Scientist, en upp-
lýsingamar em fengnar úr kana-
dískum, rússneskum og norskum
rannsóknum. Gögnin verða birt á
ráðstefnu um geislavirkni á Norð-
ur-íshafssvæðinu, sem haldin verð-
ur í Tromso í næsta mánuði.
Meiri geislavirkni en vegna
kj arnor ku tilrauna
Kanadíska rannsóknin byggist á
mælingum sem gerðar vom árið
1995 og sýna m.a. að joð-129, sem
er geislavirk samsæta, hefur borist
frá Sellafíeld, norður og austur
fyrir Síberíu og upp að norðvestur-
strönd Kanada, á 200 metra dýpi.
Um meira magn geislavirkra efna
er að ræða en vegna tilrauna með
kjarnorkuvopn, að sögn þeirra sem
að rannsókninni unnu, en það vom
vísindamenn á vegum Hafrann-
sóknastofnunarinnar í Halifax.
Geislavirku efnin sesíum-137 og
joð-129 berast frá Sellafield út í
írlandshaf og þaðan hlykkjótta leið
um Norður-Ishaf, að sögn sérfræð-
inga við norsku geislavarnastofn-
una. Geislunin berst m.a. með
Noregsströnd og í Barentshaf.
Þaðan berst hluti geislavirks sjávar
með norðurpólnum, fer suður með
austurströnd Grænlands áður en
hann fer norður með vesturströnd-
inni og inn á Baffínssund. Annar
hluti fer austur með norðurströnd
Síberíu og það var sú geislavirkni
sem kanadíski hópurinn mældi.
Meiri geislun frá Sellafield en
úr geislavirkum úrgangi
Mest geislavirkni barst frá Sell-
afíeld á síðari hluta áttunda ára-
tugarins og í upphafí þess níunda,
en þá vom hreinsibúnaður og
mengunarvarnir bætt. Mest var
geislavirknin árin 1975, 1977 og
1980 og segja vísindamenn við
Norsku geislavarnastofnunina að
þess hafí mátt sjá merki í Barents-
hafi fjórum áram eftir hvern
„topp“; árin 1979, 1981 og 1985.
Per Strand, einn yfírmanna
stofnunarinnar, segir að talið sé að
um 40.000 milljarðar becqurel
geislavirkni hafí borist frá Sellafíeld
og að nú þegar hafí 15.000 milljarð-
ar becqurel borist í Barentshaf. Það
er tvisvar til þrisvar sinnum meiri
geislamengun en frá Tsjemobyl,
sem berst í Eystrasalt, Norðursjó
og þaðan í Barentshaf. Mun minni
geislavirkni berst frá næststærsta
kjamorkuveri Evrópu sem er á Cap
de la Hague í Frakklandi.
Þá er að síðustu getið mælinga
sem Kanadamenn og Rússar hafa
gert á geislavirkum ísótópum í
Karahafi, sem er austur af Novaja
Semlja, þar sem Sovétmenn sökktu
miklu magni af geislavirkum úr-
gangi á níunda áratugnum. í ljós
kom að geislamengun í Karahafí
er aðallega frá Sellafíeld og geisla-
virku ofanfalli vegna tilrauna með
kjarnorkuvopn, sem gerðar vora
fyrir árið 1963.
Flugslys
í illviðri
í Kína
AÐ minnsta kosti 35 manns fór-
ust í flugslysi í kínversku borg-
inni Shenzhen í gær, þar af 16
tælenskir ferðamenn. Vélin, sem
var af gerðinni Boeing 737-300
brotlenti á flugbrautarendanum
en illviðri var þegar slysið varð;
þrumur og eldingar, úrhelli og
hvassviðri. Þetta er mesta flug-
slys sem orðið hefur í Kína í á
fjórða ár, en Kínveijar hafa lagt
mikla áherslu á að bæta flugör-
yggi. Var vélin aðeins þriggja
ára gömul en hún brotnaði í
þrennt þegar hún lenti á flug-
brautinni og varð þegar alelda.
Farþegar voru 65 og níu
manna áhöfn og eru níu manns
alvarlega slasaðir. Ekki er vitað
hvað olli slysinu en sjónarvottar
sögðu flugsljórann hafa gert
tvær lendingartilraunir og að
honum hefði ekki tekist að
hækka flugið á ný eftir þá þriðju.
Haft var eftir einum þeirra sem
lifðu slysið af, að skömmu áður
en vélin brotlenti, hafi flugstjór-
inn beðið farþegana að færa sig
inn að miðju í farþegarýminu.
Reuter
Niðurstöðumar
koma ekki á óvart
NIÐURSTÖÐURNAR um magn
geislavirkra efna í Norður-íshafmu
og við Kanada, sem sagt er frá í
New Scientist koma íslenzkum sér-
fræðingum ekki á óvart.
Sigurður M. Magnússon, for-
stöðumaður Geislavarna ríkisins,
segir að upplýsingarnar í greininni
sýni hvorki fram á meiri né minni
geislavirkni í norðurhöfum en talið
hafi verið til þessa. „Geislavirk efni
berast með hafstraumum og nú em
menn búnir að sjá að þau hringsóla
um heimskautssvæðið, sem kemur
ekki á óvart,“ segir Sigurður.
Hann segir að það sé að sjálf-
sögðu andstætt hagsmunum íslands
að geislavirkum efnum sé sleppt í
hafið en það magn, sem þarna sé
um að ræða, sé mjög lítið. „Dreifing-
in og þynningin er feikilega mikil.
Við höfum mælingar af hafsvæðun-
um fyrir norðan ísland og úr íslenzk-
um sjávarafurðum, sem gefa lítið
magn til kynna," segir Sigurður.
Ekki hættulegt lífríkinu
Jón Ólafsson, haffræðingur á
Hafrannsóknastofnun, segir að nið-
urstöðurnar, sem sagt er frá í New
Scientist, séil í samræmi við það,
sem menn hafi vitað áður. „Menn
hafa vitað að samsætan J-129 hefur
verið hér í íshafinu," segir hann.
„Þessar geislavirku samsætur gefa
hugmynd um þann tíma, sem það
tekur geislavirk efni að ferðast með
hafstraumum og hvaðan sjórinn er
kominn.“
Jón segir að íslenzkir haffræðing-
ar hafi mælt magn geislavirkra efna
í hafínu við ísland ásamt erlendum
vísindamönnum í evrópsku sam-
starfsverkefni. „Styrkur þessara
samsætna er hærri í sjónum, sem
kemur norðan úr íshafi, en í sjónum,
sem kemur að sunnan. Menn hafa
hins vegar ekki neinar áhyggjur af
að þetta geti haft áhrif á lífríkið enn
sem komið er.“
Rúmenar
fái aðild
að NATO
JEAN-Luc Dehaene, forsætis-
ráðherra Belgíu, sagði í gær
að Atlantshafsbandalagið
(NATO) hefði tekið of pólitíska
afstöðu til þess hvaða ríki
fengju aðild að bandalaginu.
Hann kvaðst ætla að beita sér
fyrir því að ákveðið yrði á
fundi NATO í Madrid í júlí að
fimm ríki, þeirra á meðai Rúm-
enía, gengju í bandalagið í
fyrstu atrennu.
Dehaene lét þessi orð falla
á blaðamannafundi í Búkarest
eftir tveggja daga viðræður
við ráðamenn í Rúmeníu.
Gengið hefur verið út frá því
að samþykkt verði á fundinum
í Madrid að veita Pólverjum,
Ungveijum og Tékkum aðild
að bandalaginu. Auk Belgíu
hafa Kanada, Frakkland, ítal-
ía og fleiri ríki við Miðjarðar-
haf lýst yfir stuðningi við aðild
Rúmeníu að bandalaginu.
Ennfremur er talið hugsanlegt
að Slóveníu verði bætt við
þann hóp þótt líkurnar á því
séu ekki miklar.
„Taka verður umsókn Rúm-
eníu til greina þar sem landið
uppfyllir auðveldlega öll skil-
yrðin, sem hafa því miður ekki
verið jafn hlutlæg hjá NATO
og hjá Evrópusambandinu,“
sagði Dehaene.
26 Kúrdar
falla
AÐ MINNSTA kosti 26 Kúrd-
ar létu í gær lífið í átökum við
tyrkneskar öryggissveitir í
Dyarbakir-héraði og hafa
átökin kostað um 150 manns
lífið í þessari viku. Ekki var
upplýst um mannfall í öryggis-
sveitunum.
Kennarar
hóta verkfalli
NORSKA kennarasambandið
lýsti því yfir í gær að kennar-
ar myndu fara í verkfall að
tveimur vikum liðnum, tækist
ekki að leysa launadeilu þeirra
og hins opinbera. Helsta deilu-
efnið er eftirlaunaaldur, sem
kennurum finnst of hár.
Markúsarturninn tekinn herskildi
Kröfðust sjálf-
stæðis Fenevja
Feneyjum. Reuter.
SÉRSVEIT ítölsku lögreglunnar réðst í gær-
morgun til uppgöngu í turn Markúsardómkirkj-
unnar, sem stendur við Markúsartorg í Feneyj-
um, og handtók átta menn, sem tóku turninn
herskildi og kröfðust sjálfstæðis Feneyja. Eng-
inn slasaðist í áhlaupinu og var ekki hleypt af
skoti. Höfðust mennirnir við í turninum í fímm
klukkustundir.
Mennimir átta em flestir ungir að ámm og
vom klæddir í herklæði. Skömmu eftir mið-
nætti í fyrrinótt óku þeir brynvörðum bíl í gegn-
um hurð á jarðhæð tumsins og héldu upp en
tuminn er 99 metra hár. Lögreglumennimir
komust hins vegar inn um svalir á tuminum
og gáfust mennirnir þegar upp. Ekki er ljóst
hvort þeir vom vopnaðir. Er þeir vom leiddir
út úr byggingunni, hrópaði einn þeirra „lengi
lifi heilagur Markús" en íbúar borgarinnar, sem
hafði drifíð að torginu, voru lítt hrifnir og köll-
uðu á móti að réttast væri að henda mönnunum
átta í síkin í borginni.
Norðursambandið, flokkur Umbertos Bossis,
sem krefst sjálfstæðis Norður-Ítalíu, hefur lýst
aðgerðum feneysku aðskilnaðarsinnanna sem
„btjálæði“. Flokkurinn beið afhroð í borgar-
qg sveitarstjórnarkosningum, sem fram fóra á
Ítalíu í apríl, og hefur getum verið að því leitt
að taka Markúsarturnsins tengist því. Þá verða
á mánudag liðin 200 ár frá því að feneyska
borgríkið leið undir lok en það var um aldir
öflugt veldi sem náði frá Adríahafi og til Mið-
Austurlanda. Endi var bundinn á það er herir
Napóleons náðu borginni 12. maí 1797.
A síðustu áram hefur aðskilnaðarsinnum í
Feneyjum og á Norður-Ítalíu vaxið fískur um
hrygg. Er skemmst að minnast yfírlýsinga
Bossis um stofnun Padaníu, sjálfstæðs ríkis
Norður-Ítalíu. Þá traflaði hópur manna frét-
taútsendingar á Feneyjasvæðinu um tveggja
mánaða skeið með kröfum um sjálfstæði og
telur lögregla að það sé sami hópur og réðst inn
í turninn.
Reuter
MENN úr sérsveit ítölsku lögreglunnar
ráðast til inngöngu í Markúsartuminn,
sem stendur við samnefnt torg í Feneyj-
um. Feneyskir aðskilnaðarsinnar tóku
turninn herskildi í fyrrinótt og kröfðust
sjálfstæðis borgarinnar.