Morgunblaðið - 22.10.1997, Blaðsíða 27

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 22. OKTÓBER 1997 27
AÐSENDAR GREINAR
Samtaka-
máttur eklri
borgara
ÞAÐ VAR stórkostleg
stund, þegar mörg þús-
und eldri borgarar söfn-
uðust saman fyrir fram-
an Alþingishúsið 7. okt.
sl., þegar fjárlagafrum-
varpið var tekið til 1.
umræðu. Sýnir það sam-
takamátt eldri borgara
og að þeir eru orðnir
langþreyttir á öllum
þeim skerðingum, sem
þeir hafa orðið fyrir á
undanfömum árum og
hvemig bætur þeirra
hafa rofnað úr tengslum
við almenna launaþróun
í landinu.
Mér finnst að umræð-
an um málefni aldraðra af hendi ríkis-
valdsins beri of mikinn keim af því
að við séum að sækja um einhvers
konar ölmusu til þjóðfélagsins. Þetta
er fyarri öllum sanni. Við emm aðeins
að fara fram á að fá aftur þau rétt-
indi, sem hafa verið af okkur tekin.
lægri skattprósentu t.d.
fyrir tekjur undir 100
þús. kr. á mán. Einnig
mætti hækka skerðing-
armörk tekjutrygging-
ar. Eitthvað verður að
gera hvaða leið sem
verður valin.
III.
Það hlýtur að vera
skerðing á mannréttind-
um, hvemig vegið er að
hjónabandinu. Ein-
hleypir ellilífeyrisþegar
em sannarlega ekki öf-
undsverðir af þeim
tryggingabótum, sem
þeim er úthlutað. Samt
I.
Margrét
Thoroddsen
hefur hagur þeirra eitthvað verið
bættur, t.d. með sérstakri heimilis-
uppbót árið 1987, en hjónin verða
alltaf útundan. Munurinn er orðinn
alltof mikill, því nú er svo komið, að
bætur hvors hjóna geta aldrei orðið
hærri en 66% af því, sem einhleypir
eiga rétt á.
Það er orðið alvarlegt fyrir hjóna-
Síðan 1973 höfðu bætur almanna-
trygginga verið með lögum tengdar
launaþróun í landinu. Þessi lög voru
afnumin árið 1995. I stað þess erum
við háð geðþóttaákvörðunum stjórn-
valda. Þessi réttindi viljum við fá
aftur.
Auk þess hefur gmnnlífeyririnn
ekki hækkað að raunvirði, því þá
ætti hann skv. útreikningum hag-
fræðinga að vera um það bil 27 þús.
kr. á mánuði í stað kr. 14.541 og
sért þú í hjónabandi færðu meira að
segja aðeins kr. 13.097. Hvaða rétt-
læti er nú í því?
Þar að auki vom sett lög um skerð-
ingu gmnnlífeyris við ákveðin tekju-
mörk árið 1992, sem alls ekki var
gert ráð fyrir með setningu laga um
almannatryggingar.
II.
Árið 1995 fékkst nokkur leiðrétt-
ing á sköttum af eftirlaunum úr líf-
eyrissjóðum, þar sem ákveðið var að
draga mætti 15% frá laununum áður
en þau væru skattlögð. Þetta var
afnumið ári seinna með einu penna-
striki. Til eru ýmsar aðrar leiðir:
Þeir, sem greitt hafa í lífeyrissjóð
alla sína starfsævi og m.a.s. verið
skyldaðir til þess, eiga heimtingu á
að njóta ávaxtanna. Þetta er okkar
sparifé og t.d. ekki ósanngjarnt að
eftirlaunin verði skattlögð á sama
hátt og fjármagnstekjur eða skatt-
prósentan verði 10% í stað 40,88%.
Ein leið enn væri að hækka sví-
virðilega lág skattleysismörk, sem
eru kr. 58.466 á mán., eða hafa
Það er orðið alvarlegt
fyrír hjónabandið, segir
Margrét Thoroddsen,
ef öldruð hjón geta
hagnast um nærrí hálfa
milljón á árí við að skilja.
bandið, sem talið er homsteinn þjóðfé-
lagsins, að öldmð hjón geti hagnast
um nærri hálfa milljón á ári við að
skilja.
En fyrst og fremst krefjumst við
þess að fá aftur þau réttindi, sem
tekin hafa verið af okkur og það þarf
að gerast nú við afgreiðslu fjáriaga-
frumvarpsins. Það er ekki nóg að lofa
því fyrir næstu kosningar.
Eins og ykkur alþingismönnum er
líklega kunnugt er fylgst með því
hvemig þið greiðið atkvæði í málefn-
um aldraðra. Það þýðir ekki að segja
að flokksforystan ráði, en þið séuð
bara óbreyttir þingmenn. Við töldum
að alþingismenn hefðu skuldbundið
sig til að fylgja sannfæringu sinni.
Samtakamáttur eldri borgara er
ekki stundarfyrirbrigði. Hann er
byggður á bjargi, sem ekkert fær
haggað.
Höfundur erfyrrv. deildarstjóri í
Tryggingastofnun ríkisins og er í
stjórn FEB.
Helgi Hálfdanarson
Kveðja til Guðmundar
G. Þórarinssonar
í LESBÓK Morgunblaðsins 18.
þ.m. ritar Guðmundur G. Þórar-
insson grein um íslenzkar þýðing-
ar á leikritinu Macbeth eftir
Shakespeare. Ekki get ég látið
hjá líða að senda honum kveðju
mína og alúðar þakkir fyrir falleg
orð um minn verknað á því sviði.
Guðmundur hefur áður fjallað
um leikrit meistarans frá Stratford
af staðgóðri þekkingn og smekk-
vísi. Nú grípur hann á nokkrum
atriðum, sem kunna að orka tví-
mælis, og tilgreinir þá jafnframt
þýðingar síra Matthíasar og mína.
Hér þykist ég þurfa að geta
þess, að Macbeth var meðal fyrstu
tilrauna minna á þessum vett-
vangi, og var sú þýðing gefm út
árið 1964 ásamt tveimur öðrum
leikritum. En svo fór, að efnt var
til heildarútgáfu á leikritum
Shakespeares í þýðingu minni,
og var þýðingin á Macbeth þá
gefin út öðru sinni að liðnum tutt-
ugu árum. Hafði ég þá gert
nokkrar lagfæringar á ýmsum
stöðum í textanum. En þótt þar
væri aftan á titilblaði varað við
eldri útgáfu vegna breytinga, var
naumast við því að búast að þeir,
sem einungis höfðu hana með
höndum, áttuðu sig á því, að nú
hefði hún verið lítið eitt tuktuð
til. Síðan hef ég ótal sinnum ver-
ið að leiðrétta tilvitnanir í þessa
gömlu útgáfu. Einkum er það
eitt atriði sem oft er vitnað til,
en það er klausan fræga „She
should have died hereafter..."
(5.5.17-28). Um þessa klausu
fjallar Guðmundur öðru fremur
og tekur hana upp í grein sína
alla eins og hún var í gömlu út-
gáfunni. Þar hafði auk annars í
upphafi álpazt inn afar kauðaleg
prentvilla sem leyndi á sér: „til
loka hinztu Ifna á lífsins bók“
fyrir „hinztu Iínu“. í síðari útgáf-
unni 1984 er öll klausan á þessa
leið:
Hún hefði dáið samt þó síðaryrði,
og tími fengizt fyrir þvílíkt orð. -
A morgun, og á morgun, og á
morgun,
þumlungast þessi smáspor dag
fr á degi
til loka hinztu línu á tímans bók;
og gærdagarnir allir lýstu leið
flónum, í dauðans duft. Slökk,
slökk þig, skar!
Sljór farandskuggi er lífið, leikari
sem fremur kæki á fjölunum um
stund
og þegir uppfrá því, stutt lygasaga
þulin af vitfirringi, haldlaust geip,
óráð, sem merkir ekkert.
Einkum er það þó fyrsta lína
þessarar þulu, sem Guðmundur
fjallar um; en hún er eins í báðum
gerðum. Ef ég man rétt, höfum
við einhvern tíma áður ræðzt við
um þessa Ijóðlínu, einnig í
Morgunblaðinu. Þá mun ég hafa
rætt þann tvenns konar skilning,
sem ég hef fundið hjá skýrend-
um, og valið þann kostinn sem
mér þótti betur hæfa stund og
stað. En vitaskuld má um það
deila. Ekki kann ég við að rifja
það upp sem þá var sagt; en
fyrst Guðmundur nefnir Brútus,
get ég bætt því við, að mér virð-
ist dálítið varasamt að bera sam-
an orð öðlingsins Brútusar, þeg-
ar hann fréttir lát ástkærrar
konu sinnar daginn fyrir örlaga-
dag, og það sem hrýtur af vörum
Macbeths á þeirri stundu er hann
stælir ófyrirleitinn hug sinn til
grimmilegra manndrápa á næstu
andrá. En auðvitað er þetta eng-
in röksemd.
Guðmundur vitnar til orðanna
„Sko, vinur vor er snortinn“ í
gömlu útgáfunni. Þar stendur í
þeirri síðari „Sko, hann er frá sér
numinn.“
Meira máli skiptir breytingin
á 1.7.1, sem Guðmundur vitnar
til í eldri útgáfu. Merkingamunur
er e.t.v. hverfandi, en þar stend-
ur í þeirri síðari:
Væri þvílokið, þegar það ergert,
mætti það gerast fljótt. Já, fengi
morðið
lagt fjötur á sin eftirköst og
gripið
í falli hans sinn feng! svo það
högg eitt
yrði jafnt framkvæmd alls og lok
alls - hér;
En í framhaldi af þessu eru línur
sem Guðmundur skilur dálítið
öðruvísi en ég hef gert til þessa.
Þar segir bæði í fyrri og síðari
gerð minni:
og hér á þessum skemli í skóla
tímans
hlaupum vér yfir annað líf.
Þarna telur Guðmundur að líking
Shakespeares sé sú, „að lífið sé
eins og mjótt rif í eilífðarhafi
tímans og við ákvörðunina um
morðið muni Macbeth vísvitandi
taka afleiðingunum af gjörðum
sínum í öðru lífi.“ - Þessi skiln-
ingur er vissulega snotur, og þar
er Guðmundur ekki einn á báti;
enda mun standa í flestum síðari
tíma útgáfum:
But here, upon this bank and
shoal of time,
We’d jump the life to come.
Hins vegar er þess að geta, að
í sjálfri frumútgáfu Shakespear-
es-leikrita, arkarbrots-útgáfunni
frá 1623, stendur ekki shoal,
heldur:
But here, vpon this Banke and
Schoole of time,
Wee’Id iumpe the life to come.
Mætum fræðimanni datt það í
hug á sínum tíma, að þarna
gæti shoal boðið upp á skemmti-
lega merkingu, og breytti línunni
á þann veg. Þessari fallegu end-
urbót tók síðan hver af öðrum
með fögnuði, því sandrifið var
svo miklu fallegra og skáldlegra
en skólastofa. Hins vegar verður
sá skilningur á efninu svosem
engu tækilegri en það sem fyrir
var, og ekki heldur mjög senni-
legt að orðið shoal yrði mislesið
sem schoole, hafi þá verið til eitt-
hvert handrit að fara eftir, ekki
sízt með tilliti til þess, að útgáf-
una önnuðust tveir leikarar úr
leikflokki Shakespeares sjálfs,
sem hugsanlega mundu þessi orð
öll. Línan stendur síðan óbreytt
í næstu útgáfu.
Ekki dugir að þegja um það,
að framburður orðanna schoole
og shoal mun hafa verið mjög
svipaður á dögum Shakespeares,
og kynni það að styðja breyting-
una.
Þjóðveijar eru sagðir manna
nákvæmastir um vinnubrögð á
flestum sviðum. Þeir þýða þessa
línu ýmist „Auf dieser Schiiler-
bank der Gegenwart“ eða „Auf
dieser losen Sandbank unserer
Zeit“. Þess ber að geta, að Aug-
ust Schlegel fór Sandbank-leið-
ina í sinni margfrægu þýðingu.
Ef til vill tengist skóla-línan
þó öllu skár framhaldinu; en þar
segir:
But in these cases
We still have judgement here -
that we but teach
Bloody instructions, which being
taught return
To plague th’inventor.
Hins vegar liggur við að „sand-
rifs-leiðréttingin“ svífi í lausu
lofti.
Öll umfjöllun Guðmundar G.
Þórarinssonar ber því vitni, hve
víða er tæpt um skilning á orðum
þessa skálds. Um allt Qallar hann
með hyggilegri gát. Athuga-
semdir eins og þær, sem hann
lætur frá sér fara, svo vandlega
samdar og fallega fram settar,
mættu vera þýðendum kær-
komnar.
Bestu þakkir, Guðmundur.
Hagfræðingar eða
stj órnmálamenn
ÞEGAR Bjarni Bragi Jónsson setti
fyrstur íslenskra hagfræðinga fram
hugmyndina um auðlindaskatt árið
1975, var hann í góðri trú. Hann
vissi af þeirri niðurstöðu fiskihag-
fræðinga, að fiskveiðar við óheftan
aðgang leiddu til sóunar, því að veiði-
mennimir tækju ekki tillit til þess,
að þeir væru að veiða hver frá öðr-
um. Við óheftan aðgang hlytu fleiri
að stunda veiðar en hagkvæmt væri.
Menn notuðu tvo báta til þess að
veiða sama afla og einn gæti veitt.
Þetta er ekki einsdæmi: Ef aðgangur
að garði, sem er fullur af ávöxtum,
er óheftur, þá munu menn flýta sér
þangað til að hirða ávextina, svo að
garðurinn verður að troðnu svaði.
Það, sem allir eiga, hirðir enginn um.
Um leið og garðurinn hefur verið
girtur, verður nýtingin hófleg og
skynsamleg.
Lausn Bjarna Braga var að hefta
aðganginn að fiskimiðunum með því
að innheimta aðgangseyri, sem end-
urspeglaði, hvers virði fiskistofnarnir
væru í raun. Þennan aðgangseyri
kallaði hann auðlindaskatt, og hann
átti að tryggja skynsamlega nýtingu
fiskistofnanna. Veiðimennirnir áttu
ekki að tapa neinu, því að skatturinn
skyldi koma í stað þeirrar sóunar,
sem áður hafði falist í tveimur bátum
að veiða sama afla og einn gat veitt.
Og ríkið átti að fá nýjan tekjustofn,
sem nota mætti til margra góðra
í krafti sinnar dreifðu
þekkingar, getur mark-
aðurinn leyst vanda,
sem ríkinu er ofviða,
segir Hannes Hólm-
steinn Gissurarson í
fimmtu grein sinni.
verka. En málið reyndist flóknara. í
nokkrum athyglisverðum ritgerðum
hefur dr. Ragnar Árnason, prófessor
í fiskihagfræði, gert
grein fyrir því, að auð-
lindaskattur sé ófram-
kvæmanlegur. Til þess
að reikna út rétta upp-
hæð hans þurfi ríkið
miklu meiri upplýsingar
um einstök fyrirtæki,
ástand fiskistofna og
horfur á mörkuðum en
það geti nokkru sinni
aflað sér.
Jafnframt hefur
reynslan sýnt, að skipu-
lag framseljanlegra hlut-
deildarkvóta í afla, eins
og við íslendingar búum
við, tryggir hagkvæma
nýtingu fiskistofnanna. í
fijálsum viðskiptum með
kvótana kemur í ljós,
hveijir eru best til þess fallnir að
stunda útgerð og hvers virði fiski-
stofnamir eru í raun. Smám saman
minnkar sóknin niður í það, sem
hagkvæmast er. í krafti sinnar
dreifðu þekkingar getur markaður-
inn leyst vanda, sem ríkinu er ofviða.
Hannes
Hólmsteinn
Gissurarson
Þeir hagfræðingar,
sem hafa verið hvað
háværastir talsmenn
auðlindaskatts eða
veiðigjalds síðustu
árin, eru því ekki eins
og Bjarni Bragi forðum
að reyna að leysa hag-
fræðilegan vanda í
góðri trú. Öðru nær.
Þessir menn eru að
kvarta undan því, að
sá arður af fískveiðum,
sem áður fór í súginn,
rennur nú um hendur
útgerðarmanna. Þeir
virðast telja, að ríkið
geti varið þessum arði
betur en útgerðar-
menn. En þessir menn
tala þá ekki sem hag-
fræðingar, heldur stjórnmálamenn,
hvort sem þeir eru nógu heiðarlegir
til að viðurkenna það eða ekki.
Höfundur er prófessor í
stjórnmálafræði við Háskóla
Islands.