Morgunblaðið - 22.10.1997, Side 28

28 MIÐVIKUDAGUR 22. OKTÓBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
AÐ GEFNU tilefni
og í framhaldi af
þeirri miklu umfjöllun
í íjölmiðlum og
sleggjudómum, sem
fallið hafa í garð fé-
lagsins um svokallað
skólaliðamál, sé ég
mig knúna til að koma
eftirfarandi stað-
reyndum á framfæri
almenningi, skólalið-
um og öðrum starfs-
mönnum skóla til
upplýsingar.
Hinn 14. október sl.
kvað Félagsdómur
upp dóm í ágreiningi,
sem reis milli Starfs-
mannafélags Reykjavíkurborgar
(St.Rv.), Verkakvennafélagsins
Framsóknar og Reykjavíkurborgar
vegna kjarasamnings, sem Reykja-
víkurborg og St.Rv. gerðu um störf
skólaliða í þremur grunnskólum
Reykjavíkurborgar. Aðilar málsins
höfðu orðið sammála um að leggja
ágreining sinn um máhð íyrir Fé-
lagsdóm með skriflegu samkomu-
lagi, sem gert var 31. ágúst sl.
Starf skólaliða
Fræðsluráð Reykjavíkur ákvað
fyrr á árinu að gera tilraun með
því að stofna til nýs starfs skóla-
liða í þremur grunnskólum borgar-
innar frá haustinu 1997. Samþykkt
var starfslýsing fyrir nýja starfið
þar sem fram kemur að umrædd-
um starfsmönnum eru ætluð
margháttuð störf, sem unnin verða
á venjulegum starfstíma skólans.
Tilgangur með breytingunni er
ekki síst sá að fjölga þeim starfs-
mönnum skólans, sem eru við störf
á sama tíma og nemendur eru við
nám. Með því móti er m.a. ætlunin
að vinna gegn einelti
og vaxandi ofbeldi í
grunnskólum. Stærst-
ur þáttur í verklýs-
ingu skólaliða eru ým-
is eftirlits-, umönnun-
ar- og uppeldisstörf
en jafnframt er skóla-
liðum falið að sinna
ræstingu skólahús-
næðisins.
Þeim verkefnum
sem skólahðum eru
falin hefur fram að
þessu verið sinnt ann-
ars vegar af starfs-
mönnum innan St.Rv.,
sem hafa starfsheitið
„Starfsmaður skóla“
og hins vegar af ræstingarfólki
innan Verkakvennafélagsins
Framsóknar. Starfslýsing fyrh'
starfsmenn skóla er í 12 liðum og
eru þar tilgreind helstu verkefni.
Verkefnin eru fjölbreytt, m.a. ýmis
eftirlits- og umönnunarstörf með
nemendum, en einnig þrif og
minniháttar viðhald tækja og hús-
næðis. Þessi störf eru unnin á
venjulegum starfstíma skólans.
Félagsmenn Framsóknar sinna
daglegri ræstingu sem fram fer að
loknum skóladegi.
í starfslýsingu skólaliða er sleg-
ið saman þeim verkefnum sem
starfsmenn skóla innan St.Rv.
hafa unnið og ræstingu sem fé-
lagskonur Framsóknar hafa sinnt.
Fram kemur að markmið með
starfi skólaliða sé þátttaka í upp-
eldisstarfi og öðrum störfum sem
fram fara innan skólans með
áherslu á velferð og vellíðan nem-
enda. Enginn vafi er á því að
meirihluti verkefna skólaliða eru
störf sem unnin hafa verið af fé-
lagsmönnum St.Rv. (starfsmönn-
Skólaliðastörfín teljast
ný störf, segir Sjöfn
Ingólfsdóttir, sem for-
gangsréttarákvæði
Framsóknar ná ekki til.
um skóla). Fyrir liggja upplýsing-
ar frá Reykjavíkurborg um að
stöðugildi starfsmanna skóla í apr-
íl 1997 voru 203 en á sama tíma
voru 143 stöðugildi við ræstingar.
Það er yfirlýst markmið með
stofnun starfs skólaliða að styrkja
uppeldis- og umönnunarþáttinn,
þannig að ljóst má vera að sá þátt-
ur starfsins, sem starfsmenn skóla
hafa gegnt til þessa, verður yfir-
gnæfandi.
Gerð kjarasamnings við St.Rv.
Vegna skipulagsbreytingarinnar
var öllum starfsmönnum skóla og
ræstingafólki sagt upp störfum sl.
vor. Jafnframt var starfsmönnum
boðið til viðræðna um ráðningu í
starf skólaliða í einhverjum skól-
anna þriggja eða vinnu við tíma-
mælda ákvæðisvinnu í öðrum skól-
um. Af þeim 33 félagskonum
Framsóknar sem sinntu ræstingu í
umræddum skólum þáðu 17 starf
skólaliða.
í sumar óskaði Reykjavíkurborg
þess við St.Rv. að gerður yrði
kjarasamningur við félagið um
starf skólaliða og var frá honum
gengið milh aðila 15. júlí 1997.
Akvörðun borgaryfii’valda um að
leita til St.Rv. helgaðist af því að
skólaliðastarfið í heild sinni er á
hefðbundnu samningssviði St.Rv.
þótt einstakir þættir þess innihaldi
verkefni sem félagskonur Fram-
sóknar hafa sinnt. Við slíkar að-
stæður á Reykjavíkurborg ekkert
val því skv. lögum nr.94/1986 um
kjarasamninga opinberra starfs-
manna er Reykjavíkurborg skylt
að semja við St.Rv. um starfsheiti
á samningssviði félagsins og jafn-
framt segir í lögunum að ekki skuli
nema eitt stéttarfélag hafa samn-
ingsrétt fyrir hverja starfsstétt.
Frá síðarnefndu reglunni eru und-
antekningar sem ekki skipta máli
hér.
Um hvað var deilt?
Fyrir Félagsdómi setti Verka-
kvennafélagið Framsókn fram
flókna kröfugerð í 17 liðum. Kjarni
kröfugerðarinnar var sá, að
Reykjavíkurborg hefði brotið rétt
á félagsmönnum Framsóknar, með
því að gera kjarasamning við
St.Rv. um starf skólaliða, þar sem
félagið ætti samningsbundinn for-
gangsrétt til allra ræstingarstarfa
hjá borginni. Hélt félagið því fram
að Reykjavíkurborg hafi verið
óheimilt að gera þær breytingar á
skipulagi ræstingar, sem gerðar
voru án samþykkis félagsins.
Tilvitnað forgangsréttarákvæði
Framsóknar er svohljóðandi:
Vinnuveitendur skuldbinda sig
til þess að láta verkamenn, sem
eru fullgildir félagsmenn viðkom-
andi félags, hafa forgangsrétt til
allrar almennrar verkamanna-
vinnu, þegar þess er krafist og fé-
lagsmenn bjóðast.
St.Rv. lýsti því yfir fyrir Félags-
dómi að ekki væri ágreiningur við
Framsókn um að félagið ætti til-
vitnaðan forgangsrétt til starfa hjá
Reykjavíkurborg. Forgangsrétt-
urinn næði hins vegar eingöngu til
hreinna ræstingarstarfa, en ekki
allra starfa þar sem ræsting væri
einungis þáttur í starfi. Forgangs-
réttinn bæri að túlka þröngt þar
sem slíkur réttur væri í andstöðu
við grundvallarregluna um samn-
ingsfrelsi. Af því leiddi að for-
gangsrétturinn næði eingöngu til
starfa sem væru eingöngu ræst-
ingarstörf eða starfa þar sem sá
þáttur væri yfirgnæfandi. Þá benti
St.Rv, á þá staðreynd að meirihluti
verkefna skólaliða væri á hefð-
bundnu samningssviði félagsins og
borginni væri því lögskylt að gera
samning við félagið um starfið og á
sama hátt óheimilt að semja um
það við annað stéttarfélag.
Gagnkrafa St.Rv.
Að mati St.Rv. var kröfugerð
Framsóknar fyrir Félagsdómi
ekki til þess fallin að leysa úr
ágreiningi aðila. Af þeirri ástæðu
setti félagið fram gagnki-öfu þess
efnis að Félagsdómur viðurkenndi
(1) að kjarasamningur Reykjavík-
urborgar og St.Rv. um ný störf
skólaliða væri gildur og (2) samn-
ingurinn fæli ekki í sér brot gegn
forgangsréttarákvæðinu í kjara-
samningi Framsóknar. Reykjavík-
urborg lýsti því yfir fyrir Félags-
dómi að hún tæki undir gagnkröfu
St.Rv.
Niðurstaða Félagsdóms
í forsendum meirihluta dóm-
enda kemur fram að túlka verði
forgangsréttarákvæði kjarasamn-
inga þröngt með hliðsjón af því að
um undantekningarákvæði sé að
ræða frá meginreglunni um samn-
ingsfrelsi. Sagt er að ræstingar-
störf sem slík hafi verið lögð niður
í skólunum þremur en ræsting sé
nú hluti af starfi skólaliða. Skóla-
liðastörfin teljist ný störf sem for-
gangsréttarákvæði Framsóknar
nái ekki til.
A þessum grundvelli féllst Fé-
lagsdómur á kröfur St.Rv. í heild
sinni. Viðurkennt var að kjara-
samningur Reykjavíkurborgar og
félagsins væri gildur og væri ekki
brot gegn forgangsréttarákvæði í
kjarasamningi Verkamannasam-
bandsins. Þá hafnaði dómurinn öll-
um kröfum Framsóknar á hendur
Reykjavíkurborg sem byggðar
voru á því að borgin hefði brotið
rétt á félagsmönnum Framsóknar.
Höfundur er formnður Starfs-
mannafélags Reykjavíkurborgar.
Dómur Felagsdóms
í skólaliðamálinu
Sjöfn
Ingólfsdóttir
VtÐ ERUM það sem við hugsum.
Allt sem við erum sprettur af
hugsun okkar. Með hugsun okk-
ar sköpum við heiminn.“
Þannig hefst Dhammapada, orðskviðir
Buddha. Og kristni dulspekingurinn Jo-
hannes Eckhart (d. 1327 eða 1328) sagði:
„Menn ættu ekki að hafa megináhyggjur
af því hvað þeir gera heldur fremur af því
hvað þeir eru. Ef þeir eru góðir er breytni
þeirra til fyrirmyndar. Ef þú ert réttlátur
munu gerðir þínar einnig verða réttlátar.
Við skyldum ekki halda að heilagleiki
grundvallist á því sem við gerum heldur
fremur á því sem við erum, því það eru
ekki verk okkar, sem helga okkur, heldur
við sem helgum verk okkar.“
Þetta eru fornar tilvitnanir, en í einfald-
leik sínum birta þær okkur kjarna allrar
siðfræði. Þær sýna einingu innri og ytri
veruleika okkar. Þær sýna að þótt við höf-
um fæðst í og lífum í ytri heimi kemur
sjálfsvitund okkar óhjákvæmilega innan
frá.
Með hugsun okkar sköpum við kannski
ekki heiminn í áþreifanlegum skilningi, við
sköpum kannski ekki lönd, fjöll og höf, en
á okkar dögum kunnum við vissulega að
breyta heimi okkar - og að tortíma hon-
um. Við sköpum heiminn í þeim skilningi,
að við sköpum aðstæður fyrir því sem við
teljum, réttilega eða ranglega, vera þarfir
okkar. Og til þess að fullnægja þörfum
okkar erum við sífellt að reyna að laga
heiminn að okkur sjálfum, sníða hann eftir
þvi sem við ímyndum okkur að séu þarfir
okkar. En þar sem við, sem nú lifum, erum
aðeins örlítill hluti af þróun mannkynsins
og ekki herrar hennar, þá eru hugmyndir
okkar og viðhorf óhjákvæmilega skamm-
sýn. Aukin þekking okkar sýnir okkur
gi’einilega, þótt það kunni að hljóma eins
og þversögn, hversu takmarkaðan skilning
við höfum á þeirri veröld sem við lifum í.
Og þá er átt við veröldina í víðasta skiln-
ingi, alheiminn. Sama þekking sýnir okkur
einnig hversu takmarkaðan skilning við
höfum á okkur sjálfum, hvað við erum í
Meðal annarra orða
Það sem við hugsum
Við sköpum heiminn í þeim skilningi að við sköpum
aðstæður. Njörður P. Njarðvík telur að þær aðstæð-
ur séu, réttilega eða ranglega, taldar þarfír okkar.
raun og veru, og hvers vegna
við erum það sem við erum.
Aukin þekking er sífellt að
breyta veröld okkar af því að
skilningur okkar breytist með
aukinni þekkingu. Það er að
segja: með nýrri vitneskju
sjáum við veröld okkar í nýju
ljósi. I reynd hefur hún ekki
breyst og samt hefur hún
breyst í okkar augum með
nýju innsæi. I þessum skiln-
ingi erum við sannarlega að
skapa heiminn með hugsun
okkar.
N ÞEKKING er
líka undarlegt fyr-
irbæri sem stefnir
í tvær áttir í senn,
eins og flest annað, inn á við og út á við.
Það leiðir okkur aftur að ummælum Eck-
harts: „Menn ættu ekki að hafa meginá-
hyggjur af því hvað þeir gera heldm- frem-
ur af því hvað þeir eru.“ Þekking okkar
nútímamanna snýst að miklu leyti um það
sem við gerum. Hún er fyrst og fremst
tæknileg þekking, þekking á aðferðum. í
því felst að sjálfsögðu einnig könnum á
kenningum sem til grundvallar liggja. En
árangurinn er engu að síður síaukin
tæknikunnátta. Við getum flogið til tungls-
ins og rótað í jarðvegi á Mars í von um að
það skili okkur auknum skilningi á alheim-
inum. A sama tíma er hin innri þekking
vanrækt af því að ekki virðist
hvarfla að mönnum, að innri
sjálfsþekking geti einnig auk-
ið skilning á alheiminum.
Osvarað er þeirri spurningu
hvernig sá, sem ekki þekkir
sjálfan sig, geti gert sér vonir
um að nálgast skilning á
leyndardómum tilverunnar og
hinstu rökum.
Tökum dæmi af örum fram-
förum í upplýsingamiðlun og
fjarskiptum, sem hefur gefíð
okkar tímum viðnefnið upp-
lýsingaöld. Við getum fylgst
með atburðum í fjarlægum
löndum í beinni útsendingu í
sjónvarpi. Á okkur dynur
hraðstreymi upplýsinga úr
öllum áttum. Við erum því vitni að atburð-
um samtímans á þann hátt sem forfeður
okkar dreymdi ekki einu sinni um. Hins
vegar virðist þetta öra upplýsingastreymi
á einhvem hátt skaða skammtímaminni
okkar. Við spyrjum hvert annað: Hvenær
gerðist þetta? Var það fyrir tveimur eða
þremur árum? Við segjum ekki eins og
konan: það var árið sem Hekla gaus og ég
var ekki ólétt. Og svo virðist vanta allt
samhengi. Hvað gerðist svo? Hver við-
burðurinn rekur annan án þess að tóm
gefist til íhugunar. Skyldi slíkt ekki hafa
einhver áhrif á ákvarðanir ráðamanna
heimsins?
Njörður
P. Njarðvík
Og tökum dæmi af heimsnetinu sem
Internet nefnist á ensku. Með aðstoð þess
náum við beinum skjótum tengslum um
víða veröld. En hverju miðlum við? Þegar
reikað er um veraldarvefinn, þá uppgötv-
um við að mikill hluti þess sem við rek-
umst á er dapurlegt rusl - og jafnvel
verra en svo. Táknar þetta að stórkostleg
ný tækni veiti almenningi einungis nýja
aðferð til að skiptast á sömu ófullkomnu
hugsunum og áður? Sýnir þetta enn og aft-
ur nauðsyn þess að leggja meiri áherslu á
innri þekkingu? Og veldur það okkur eng-
um áhyggjum að upplýsingaöld sýnist
færa mörgum aukna fáfræði? Hvers vegna
kvarta kennarar undan auknu ólæsi hjá
nemendum? Skyldi þurfa að auka þá
menntun sem svo lítils er metin með þjóð
okkar? Þurfum við að hafa eitthvað veru-
legt fram að færa með hinni nýju tækni?
Eða finnst mönnum aðferðirnar hafa til-
gang í sjálfu sér?
ENN alvarlegri er þó sú stað-
reynd að tækniþekking okkar
hefur leitt okkur að þröskuldi
þar sem nauðsynlegt er að
staldra við og hugsa hve langt við getum
gengið. Með þekkingu okkar á kjarnorku
getum við tortímt okkur sjálfum og lífinu á
jörðinni. Með líffræðiþekkingu okkar get-
ur við fjölgað okkur sjálfum með einrækt-
un (cloning). Það leiðir okkur aftur að um-
mælum Eckharts. Við ættum sannarlega
að velta því fyrir okkur hvað við erum.
Hvað erum við? Við erum vissulega sköp-
uð. Við getum deilt um það hvað eða hver
skapaði okkur. En erum við nú fær um að
leika sjálf skapara? Höfum við innri þekk-
ingu, siðfræðilegan skilning, til þess að
gerast nú herrar tilveru okkar og þróun-
ar? Virðist saga mannkynsins benda til
þess? Eða ættum við ef til vill að snúa okk-
ur að því að reyna að öðlast sjálfsskilning
áður en við þykjumst geta drottnað yfir lífi
og dauða?
Höfundur er prófessor í fslenskum bók-
menntum við Háskóla íslands.