Morgunblaðið - 26.06.1998, Page 6

6 FÖSTUDAGUR 26. JÚNÍ 1998
MÖRGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
fslenski geimfarinn Bjarni Tryggvason heldur senn heim á leið
Fékk áhuga á
geimferðum þeg-
ar hann fylgdist
með Spútnik
Heimsókn Bjarna Tryggvasonar og
fjölskyldu hans til Islands er senn á
enda, en hann heldur áleiðis til Montreal
------------------------------
í Kanada í dag. I stuttu spjalli við
Örnu Schram lætur hann vel af dvöl
sinni á íslandi og það sama gera börn
hans, Michael og Lauren.
MICHAEL, tólf ára sonur ís-
lenska geimfarans Bjarna
Tryggvasonar, kemur til dyra
og býður blaðamanni inn.
Bjarni kemur stuttu síðar niður
ásamt dóttur sinni Lauren, níu
ára, og býður til sætis inni í
stofu. Við erum stödd á dvalar-
stað Bjarna og fjölskyldu hans
við Laufásveg í Reykjavík. And-
rúmsloftið er afslappað. Lauren
sest í kjöltu föður síns og Mich-
ael sest í stól við hliðina. Bæði
horfa þau stórum augum á mig,
sennilega svolítið hissa á allri
þeirri athygli sem heimsókn
föður þeirra fær á Islandi.
í fyrstu virðast þau dálítið
feimin en síðar taka þau virkan
þátt í spjalli mínu við föður
sinn, bæta við ýmsum spuming-
um og segja frá því hvernig
þeim líkar dvölin á íslandi.
„Mér finnst margt mjög líkt
með Islandi og Kanada og
stundum svo margt að ég þarf
að minna mig á að við séum
stödd á Islandi," segir Michael
þegar hann lýsir dvöl sinni í
Reykjavík. Aðspurður segir
hann erfitt að útskýra nákvæm-
lega hvað honum finnist líkt
með þessum löndum, en
kannski sé það fólkið og borg-
arbragurinn sem minni sig á yf-
irbragð minni borga í Kanada.
Bjarai ber Reykvíkinga saman
við heimamenn í Montreal og
segir að þeir fyrrnefndu séu
mun rólegri í tíðinni heldur en
Kanadamenn. Þá nefnir hann
að það hafi komið sér á óvart
live Islendingar séu menningar-
lega sinnaðir og dáist að því
hve alit sé hreint hér á landi.
Fylgdist með Spútnik-
gervihnettinum
Ég dreg upp úr pússi mínu
gamla og fallega íjölskyldu-
mynd sem mér hafði áskotnast
af Bjarna, foreldrum hans,
þeim Svavari Tryggvasyni og
Sveinbjörgu Haraldsdóttur, og
systkinunum, þeim Ólöfu Ernu,
Svavari, Gústaf, Nínu Guðrúnu
og Haraldi. Bjarai heldur að
myndin hafi verið tekin þegar
hann var fimm ára eða tveimur
árum áður en hann fluttist með
foreldrum sínum til Vancouver
í Kanada árið 1958. Þá voru
systkinin sex, en það yngsta
þeirra, Gunnar, fæddist þremur
árum síðar í Kanada. Bjarni,
Michael og Lauren virðast hafa
gaman af því að skoða þessa
gömlu fjölskyldumynd og
Lauren hefur á orði hve Bjarni
sé líkur föður sínum.
Aðspurður kveðst Bjami ekki
vita með vissu af hverju for-
eldrar sínir hafi ákveðið að
flytja búferlum til Kanada.
BJARNI Tryggvason, fimm ára í faðmi fjölskyldunnar. Frá hægri: Bjarni situr hjá föður sínum, Svavari
Tryggvasyni. Fyrir aftan þá stendur Gústaf, en við hlið þeirra situr Haraldur. Þar fyrir aftan stendur
Nína Guðrún. Þá kemur Svavar og móðir Bjarna, Sveinbjörg Haraldsdóttir. Lengst til vinstri situr Ólöf.
Bjarni talaði um þegar hann sá myndina hve dóttir sín Lauren væri lík Ólöfu systur sinni.
Morgunblaðið/Jón Svavarsson
ÞESSI mynd var tekin þegar um áttatíu ættingjar Bjarna Tryggva-
sonar hittust á Bessastöðum skömmu eftir komu hans til Islands.
Fremst á myndinni eru frænkumar Lauren og Valgerður, sem þóttu
nokkuð líkar. Lengst til vinstri stendur Liliana eiginkona Bjama og
við hlið hennar stendur Michael. Þá stendur Bjarni Tryggvason fyr-
ir aftan stúlkumar tvær og við hlið hans situr Valgerður.
Sennilega hafi þau, eins og svo
margir aðrir sem fluttu þangað,
verið að leita að nýjum tæki-
færum. Bjarni segist að mestu
hafa alist upp í borginni
Vancouver í British Columbia,
en nokkur ár bjuggu þau þó í
Nova Scotia. í British Columbia
lauk Bjarni bamaskóla- og
framhaldsskólaprófum og út-
skrifaðist síðan sem eðlisverk-
fræðingur frá Háskólanum í
British Columbia. Síðar hóf
hann framhaldsnám við Háskól-
ann í Vestur-Ontario og lagði
þar m.a. stund á hagræna
stærðfræði.
Inntur eftir því hvenær hann
hafi fyrst fengið áhuga á því að
verða geimfari segir Bjami að
það hafi verið árið 1957 þegar
hann hafi fylgst með því þegar
Sovétmenn sendu Spútnik,
fyrsta gervihnött jarðar, upp í
háloftin. Þá var Bjarai tólf ára.
Hann segist hafi fylgst áhuga-
samur með þcssum tilraunum
og heillast af því að maðurinn
væri greinilega ekki takmark-
aður af því sem hann sæi í
kringum sig. Tilraunin hefði
sýnt að hægt væri að gera hluti
sem menn hefðu þangað til talið
að ekki væri hægt að gera.
Bjarni segir að síðan þá hafi
einkunnarorð hans verið það að
hann gæti gert þá hluti sem
hann hefði ákveðið að gera,
þrátt fyrir það að öðrum hefði
mistekist að gera hið sama. „Og
mér hefur gengið vel að gera
hluti sem öðrum hefur ekki tek-
ist,“ bætir hann við.
Sá hvað mennirnir
gera jörðinni
Að lokum er Bjarai spurður
að því hvort þessi fræga för
hans út í geiminn með geimferj-
unni Discovery á síðasta ári
hafi breytt lífi hans á einhvem
hátt. Eftir smá umhugsun segir
hann svo ekki vera. Hann bætir
því þó við að ferðin út í geiminn
hafi sýnt honum hvað mennim-
ir væru að gera jörðinni og á þá
við mengunina sem sést víðast
hvar mjög greinilega utan úr
geimnum. Hann segir að varla
hefði verið hægt að sjá sum
lönd út af mengunarskýi sem
hyldi þau, til dæmis lönd eins
og Kína og Indónesíu. Hins veg-
ar væri hægt að sjá Norður-
Ameríku og ísland mjög greini-
lega, enda væru þetta þeir stað-
ir sem væru hvað hreinlegastir.
Þá segist hann hafa séð ýmis
mannvirki á jörðinni utan úr
geimnum til dæmis stórar borg-
ir, flugvelli og þjóðvegi.
Úrskurður Hæstaréttar vegna verksamnings um smíði þakeininga í Borgarholtsskóla
Ráðgefandi álit EFTA-
dómstóls verði leitað
HÆSTIRÉTTUR úrskurðaði í gær
að leitað skuli ráðgefandi álits
EFTA-dómstólsins um það hvort
tiltekin ákvæði í EES-samningnum
standi í vegi fyrir því að ákvæði
verði sett í verksamning um að við
það verði miðað að þakeiningar
verði smíðaðar á Islandi.
í janúar 1995 voru boðnar út
framkvæmdir við byggingu Borgar-
holtsskóla í Reykjavík. Utboðið var
á vegum íslenska ríldsins, Reykja-
víkurborgar og Mosfellsbæjar og
skyldi tilboðum skilað til Ríkis-
kaupa. Verkkaupi var byggingar-
nefnd skólans. Um útboðið giltu lög
um framkvæmd útboða og í útboðs-
skilmálum kom fram að íslenskur
staðall, ÍST30, væri hluti útboðs-
gagna.
Ákvæði um að einingar
skyldu smíðaðar hér
Byrgi ehf. bauð í verkið eftir að
hafa fengið tilboð frá Fagtúni ehf. í
þakeiningar til verksins. Fagtún
ehf. heldur fram að Byrgi ehf. hafi
tekið tilboðinu og notað það við gerð
síns tilboðs til Ríkiskaupa. Byrgi
ehf. varð lægstbjóðandi í verkið, en
í samningaviðræðum sem fram fóru
var af hálfu byggingamefndar skól-
ans farið fram á að notaðar yrðu
þakeiningar sem settar yrðu saman
hér á landi. Verksamningur var
gerður og segir þar í 3. gr.: „Til
grundvallar er lagt aðaltilboð verk-
taka og við það miðað að þakeining-
ar verði smíðaðar hérlendis.“
Fagjúni ehf. hafnað
vegna ólögmæts ákvæðis
Fagtún ehf. telur að byggingar-
nefndin hafi, með .því að krefjast
þess að framangreint skilyrði yrði
sett í verksamninginn, komið í veg
fyrir að fyrirtækið fengi verkið.
Með bréfi 9. júní 1995 mótmælti
Fagtún ehf. því við fjármálaráðu-
neytið að ákvæðið hefði verið sett
inn í verksamninginn og taldi að
með því væru brotin lög um fram-
kvæmd útboða, reglur um opinber
innkaup og framkvæmdir á Evr-
ópska efnahagssvæðinu og einnig
bryti það í bága við útboðsstefnu
ríldsins.
Fagtún ehf. höfðaði skaðabóta-
mál á hendur Byrgi ehf. og krafðist
bóta vegna kostnaðar við gerð til-
boðsins og vegna tapaðs arðs. Hér-
aðsdómur Reykjaness komst að
þeirri niðurstöðu að umrætt ákvæði
verksamningsins bryti í bága við 4.
og 11. gr. EES-samningsins. Fag-
túni ehf. hafi í raun verið hafnað
sem undirverktaka að umræddu
verki vegna ólögmæts ákvæðis í
verksamningi Byrgis ehf. og
stefndu, þ.e. byggingamefndinni, ís-
lenska ríkinu, Reykjavíkurborg og
Mosfellsbæ, en ekki af málefnaleg-
um ástæðum. Hins vegar var kröfu
um efndabætur hafnað þar sem
ekki var talið að komist hefði á
bindandi samningur milli Fagtúns
ehf. og verkkaupa.
Fagtún ehf. þingfesti síðan
skaðabótamál á hendur stefndu fyr-
ir Héraðsdómi Reykjavíkur 19. júní
1997 til greiðslu tapaðs arðs af
verkinu. Þar voru stefndu sýknaðir
af þeim kröfum og ekki þótti sannað
að ákvæði 3. greinar verksamnings
stefndu og Byrgis ehf. bryti í bága
við ákvæði EES-samningsins eða að
þau tengsl hefðu verið á milli Fag-
túns ehf. og stefndu sem gætu orðið
grundvöllur bótagreiðslna.
Ákvæðið talið jafngilda
innflutningshindrun
Fagtún ehf. hefur þann tilgang
með áfrýjun sinni að hnekkja því mati
héraðsdóms að 3. grein verksamn-
ingsins bijóti ekki í bága við ákvæði
EES-samningsins og að starfsmenn
stefndu hefðu ekki með saknæmri og
ólögmætri háttsemi bakað Fagtúni
ehf. tjón sem gæti orðið grundvöllur
skaðabótakröfu hans.
Fyrir hönd Fagtúns ehf. er því
haldið fram að ákvæði verksamn-
ingsins um að þakeiningarnar skuli
smíðaðar hérlendis jafngildi inn-
flutningstakmörkunum sem séu
bannaðar skv. 11. grein EES-samn-
ingsins sem og allar ráðstafanir sem
hafi svipuð áhrif á viðskipti samn-
ingsaðila.
Ekki fallist á ráðgefandi
álit um bótaheimild
Hæstiréttur fellst á það með Fag-
túni ehf. að tilefni sé til að leita ráð-
gefandi álits EFTA-dómstólsins
vegna ágreinings um það hvort 4.
og 11. gr. EES-samningsins komi í
veg fyrir að í verksamning verði
sett ákvæði um að við það verði
miðað að þakeiningar verði smíðað-
ar á íslandi. Hann fellst hins vegar
ekki á að leitað verði álits um bóta-
heimild.
Hæstaréttardómararnir Pétur
Kr. Hafstein, Hrafn Bragason og
Markús Sigurbjömsson úrskurðuðu
í málinu. Jakob R. Möller hrl. fór
með málið fyrir Fagtún ehf. en
Tryggvi Gunnarsson hrl. fyrir hönd
stefndu, byggingarnefndar Borgar-
holtsskóla, íslenska ríkisins, Reykja-
víkurborgar og Mosfellsbæjar.