Morgunblaðið - 26.06.1998, Blaðsíða 8

8 FÖSTUDAGUR 26. JÚNÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRETTIR

SVONA Keikó, vertu ekki að hlusta á gaulið í Johnseninum, nú verður þú að læra að veiða þér til
matar sjálfur.
Olíufélagið
býður nú
eldsneyti með
bætiefnum
Morgunblaðið/Jim Smart
KRISTJAN Kristinsson við dælur á einni bensínstöð Olíufélagsins en
fyrirtækið býður nú bætiefni bæði í bensíni og dísiloliu.
OLÍUFÉLAGIÐ hóf um síðustu
helgi að selja allt eldsneyti með
bætiefnum, þ.e. bæði í bensíni og
dfsilolíu fyrir bfla, tæki og minni
bátavélar. Eldsneytisverðið er
óbreytt. Kristján Kristinsson,
sölustjóri hjá Olíufélaginu, segir
það nýjung að dísilolía sé nú boð-
in með bætiefni.
Ástæða þess að Olíufélagið
býður bætiefni í dísilolíu er, að
sögn Kristjáns, stóraukin notkun
disilvéla, strangari umhverfis-
kröfur, hertar reglur um gæði
og kröfur um sparnað. Segir
Kristján að með nýju blöndunni í
dísilolíunni, sem kölluð er premi-
um diesel, dragi bæði úr reyk-
og hávaðamengun dísilvéla.
Hann segir að ný kynslóð bæti-
efna sé nú laus við þá ágalla sem
oft hafi fylgt slfkum efnum, þ.e.
að raki aukist í eldsneytistönk-
um og að þjöppuhlutfall véla
hækki. Nú verði engar útfelling-
ar í sveifar- kambás og ventla-
húsum. Meðal kosta sem fylgja
nýju blöndunni í dísiloliu eru, að
sögn Kristjáns, betri bruni í vél-
um, það heldur kerfum vélanna
hreinum og hreinsar óhrein
kerfí og heldur kuldaþoli vélar-
innar í hámarki.
Nýja bensínblandan er nefnd
gæðabensín. Kristján segir að
með gæðabensíni sé eldsneytis-
og brunakerfí vélanna hreinna
og því sé mengun minni, með því
fáist nokkur vörn gegn tæringu
og sliti í eldsneytiskerfi og vörn
gegn vatni.
Forráðamenn Olíufélagsins
hafa lengi velt því fyrir sér að
bjóða eldsneyti með bætiefnum
og hafí fylgst náið með framför-
um sem orðið hafa á þessum efn-
um siðustu árin. Því hafi verið
ákveðið fyrir um tveimur mánuð-
um að bjóða framvegis einungis
eldsneyti með þessum bætiefnum
þar sem tekist hafí að yfirvinna
galla sem áður voru taldir fylgja
þessum efnum.
Bætiefnunum er blandað í
eldsneytið í birgðastöðvum Olíu-
félagsins í Reykjavík og úti um
land. Þ&a eru nú þegar komin í
allt eldsneyti sem er til sölu hjá
félaginu um land allt.
Á Frændafundi í Odda
Islenskan forða-
búr færeyskra
málræktarmanna
U
MRÆÐUEFNI á
ráðstefnu íslensku
og færeysku fræði-
mannanna 1 Odda voru
meðal annars ungmennafé-
lagshreyfíngin, sjálfsvitund
þjóða á norðurslóðum, fær-
eyskar málheimOdir og
rannsóknir á lífríki sjávar-
botnsins við löndin. Einnig
var haldinn hringborðs-
fundur um sambúð dönsku,
íslensku og færeysku á ís-
landi og í Færeyjum, þar
sem Jóhan var einn fjög-
urra þátttakenda. Umsjón-
armaður ráðstefnunnar var
Þóra Björk Hjartardóttir.
Stafsetning færeyskunn-
ar minnir mjög á íslensk-
una en þótt þeir noti ð er
það hljóðlaust í framburði.
Fyrst og fremst eru það
framburðarreglumar sem
valda því að við skiljum þá illa og
þeir ekki heldur okkur. Jóhan
segir að tungumálin hafi að
sumu leyti þróast hvort í sína
áttina en samt séu tengslin mik-
il. Hafí Færeyingar tekið upp
fjölda nýyrða sem búin hafi verið
til hér á landi og nefnir orðin
sjónvarp og fjölmiðil sem dæmi.
„Islenskan hefur alltaf verið
forðabúr færeyskra málræktar-
manna. Það er alveg dýrlegt að
hafa svona líka granntungu sem
auðvelt er að bera saman við
okkar mál. Að vera einn í heim-
inum er alltaf vont,“ segir Jóhan.
Danskan skipar sem kunnugt
er mikinn sess í Færeyjum
ásamt tungu innlendra. Jóhan
var spurður hvort sambúðin
væri friðsamleg.
„Sem færeyskur málræktar-
maður hef ég alltaf áhyggjur af
áhrifum dönskunnar í Færeyj-
um. Þau eru gífurleg. Færeysk-
an stendur sig vel þegar fjallað
er um daglegt Kf, hefðbundna at-
vinnuvegi eins og sjávarútveg og
landbúnað. Hins vegar er annað
upp á teningnum þegar kemur
að guðsorði og öðrum háleitari
efnum. Þá skortir færeyskuna
stundum orð og danskan kemst
inn fyrir.
Menn hafa lagt mikið á sig við
að þróa færeyskuna í vísindum
og fræðum margs konar og við
höfum tekið upp nýyrði yfir flest
sem notað er mikið í nútímamáli.
Danskvæðin hafa reynst auðug
uppspretta og orðaforðinn í þeim
bendir til þess að málið hafi ekki
eingöngu verið alþýðumál heldur
einnig verið notað nokkuð í
skáldskap. Orðið íróðskapur,
sem merkir vísindi og fræði, er
úr kvæðunum.“
- En er málræktin, hrein-
tungustefnan, ekki umdeild í
Færeyjum eins og víðar?
„Það er hún vissulega. Sumir
segja að við eigum ekki að ein-
angra okkur. Eg tel að h'til þjóð
verði alltaf að líta vel í kringum
sig og það er auðvitað ekki hægt
að einangra sig. Við verðum hins
vegar að gæta þess að einangra
okkur ekki frá okkur sjálfum.
Málnefnd sem ber _____________
fram tillögur um nýyrði
starfar í Færeyjum. Það
getur verið snúið að fá
ný orð til að festa rætur
en umræðan og and-
staðan við sum nýju orð-
in eru merki um heilbrigði. Það
er sérstaklega gott að fólk hafi
efasemdir um að stofnun, sem
segist kunna allt betur en aðrir,
hafi endilega rétt fyrir sér!“
JÓHAN Hendrik W. Poulsen
► JÓHAN Hendrik W. Poulsen
er prófessor emeritus í fær-
eysku og málfræði við Fróð-
skaparsetur Færeyja í Þórs-
höfn. Hann er fæddur 1934 og
stundaði m.a. nám í íslensku við
Háskóla íslands 1960-1962. Jó-
han hefur auk kennslunnar unn-
ið mjög að seðlasöfnun fyrir
færeyska orðabók en sú fyrsta
af því tagi kemur út í sumar.
Hann var meðal þátttakenda á
Frændafundi, tveggja daga ráð-
stefnu heimspekideildar Háskól-
ans og Fróðskaparsetursins um
ýmis málefni þjóðanna sem lauk
í Odda í gær. Fluttir voru 11
fyrirlestrar á íslensku og fær-
eysku og í lokin voru almennar
umræður.
Jóhan býr í Kirkjubæ, er
kvæntur og á fjögur börn auk
níu barnabarna.
Sumir óttast
frekan stóra
bróður
- Hvaða álit hafa Færeyingar
á Islendingum?
„Færeyingar finna mjög til
skyldleika við Islendinga, eiga
marga vini hér, eldri kynslóðin
sérstaklega. Nú eru samskiptin
ekki eins mikil og gerðist vegna
fiskveiða við Island. Áður voru
sjómennimir í nánari tengslum
við landsmenn hér en nú sigla
skipin beint af miðunum með afl-
ann.
Minningarnar um þessa
gömlu tíma lifa samt enn og ís-
lendingar sýna auk þess veg-
lyndi með því að láta okkur hafa
meiri veiðiréttindi í landhelginni
sinni en við veitum þeim í stað-
inn. Áhuginn á Islandi hefm-
aukist mikið nú vegna sjálfstæð-
ishugmynda sem hafa fengið byr
í seglin. Margir tala um íslensku
fyrirmyndina.
Áður var stundum sýnt ís-
lenskt efni í sjónvarpi heima en
þetta hefur lagst af. Vandinn er
sá að almenningur skilur ekki ís-
lenskt talmál í sjónvarpi. Mér
hefur dottið í hug að væri settur
íslenskur texti við efnið yrði auð-
veldara fyrir færeyskan almenn-
ing að skilja talið; ritmálið er svo
líkt.
samskiptin séu góð í
menningarmálum er
nokkuð um að Færey-
ingar óttist að þið gæt-
uð orðið eins og frekur
stóri bróðir. Stundum
"" snýst fólk gegn göml-
um, færeyskum orðum
vegna þess að það heldur að um
íslenskan innflutning sé að
ræða! Þannig að það eru dálítið
blendnar tilfinningar í þessu
eins og öðru.“
Þótt