Morgunblaðið - 04.07.1998, Síða 28

28 LAUGARDAGUR 4. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
UMHVERFISVERND í BANDARÍKJUNUM
Bandaríkjamenn ráða lítið við
mengun frá bflaflota sínum
Kaupa
stærri bfla
sem menga
meira
Bandaríkjamenn hafa náð umtalsverðum
árangri í að draga úr loftmengun frá
fyrirtækjum, en mengun frá bílum
Morgunblaðið/Egill
SKIPTAR skoðanir eru um framtíð rafmagnsbfla í Bandaríkjunum. Þeir eru þó farnir að sjást vfða á götum.
áhuga og kaupir sífellt stærri bíla sem
menga meira. Egill Ólafsson kynnti sér
umhverfísmál í Bandaríkjunum.
Aukin velmegun í Bandaríkjunum
hefur leitt til þess að Bandaríkja-
menn kaupa sífellt stærri og kraft-
meiri bíla. Þessir bílar menga
meira, en þorri Bandaríkjamanna
virðist ekki hafa áhyggjur af því.
Þeir virðast hafa meiri áhyggjur af
því að stóru fólksbílamir auki á
slysahættu.
Það er sagt að Bandaríkjamenn
elski bílana sína og kannski ekki af
ástæðulausu. Bandaríkin eru stórt
land og samgöngur í landinu eru
skipulagðar út frá þörfum einka-
bílsins. Stundum hefur maður það
á tilfinningunni að það sé jafnnauð-
synlegt að eiga bíl í Bandaríkjun-
um eins og að eiga þak yfír höfuðið.
í Los Angeles, annarri stærstu
borg Bandaríkjanna er t.d. ekkert
heildstætt almenningssamgöngu-
kerfi. Rútur og lestir ganga að vísu
milli ákveðinna borgarhverfa, en
það er ekki hægt að treysta alger-
lega á almenningssamgöngur ef
maður vill ferðast um borgina. Þar
er núna verið að byggja neðanjarð-
arlestarkerfí, en borgin er á jarð-
skjálftasvæði og kostnaðurinn við
framkvæmdimar er gríðarlegur og
mikil andstaða við þær. Skipulag
samgöngukerfisins í Los Angeles á
sér sögulegar skýringar og nægir
að benda á að árið 1920 var að
meðaltali 1,6 einstaklingar um
hvem bfl í borginni. Víða annars
staðar í Bandaríkjunum var þessu
hlutfalli ekki náð fyrr en um 1950.
Vegakerfíð í Bandaríkjunum er
mjög fullkomið. Lengd vega með
varanlegu slitlagi er um 3,8 millj-
ónir km. Marc Lucotte, fram-
kvæmdastjóri umhverfísdeildar
háskólans í Quebee, bendir á að
Kanada hafi allt aðrar áherslur í
samgöngumálum. Þar sé í mun
meira mæli stuðst við almennings:
samgöngur og Kanadamenn hafi
ekki lagt jafn gríðarlega mikla fjár-
muni í uppbyggingu vegakerfisins
og Bandaríkjamenn. I Kanada liggi
t.d. einungis einn vegur þvert yfir
landið og sumstaðar sé hann bara
ein akgrein í hvora átt. Lucotte er
gagnrýninn á áherslur Bandaríkja-
manna í samgöngumálum og bend-
ir á að þeir séu tilbúnir til að veija
skattpeningum í að gróðursetja
blóm meðfram hraðbrautum, en
séu ekki tilbúnir að veija skattpen-
ingum í opinbert heilbrigðiskerfi.
eykst stöðugt. Stjórnvöld þrýsta á bíla-
framleiðendur að þróa rafmagnsbíla, en
almenningur sýnir þeim takmarkaðan
I New Forest í Bandaríkjunum er nú unnið að rannsókn á því hvað
áhrif aukið magn koltvísýrings í andrúmsloftinu hefur á tijávöxt.
síst með hliðsjón af því hversu mik-
ið af gróðurhúsalofttegundum
Bandaríkjamenn sendi frá sér við
brennslu þessa ódýra bensíns. Ef
bensínið væri dýrara myndi fólk
kannski hugsa meira um hvemig
það notar bílinn. Dýrara bensín
myndi einnig styrkja stöðu ann-
arra samgöngufarartækja og
styrkja stöðu rafmagnsbflsins í
samkeppni við bensínbílinn.
Mjög hörð andstaða er hins veg-
ar við tillögu um hækkun skatta á
bensín. Sagt hefur verið að forseti
sem legði fram tillögu um hærri
bensínskatta væri að fremja póli-
tískt sjálfsmorð. Almenningur lítur
á það sem nánast mannréttindamál
að fá að nýta sér ódýrt bensín.
Ekki einu sinni Michael Gage, sem
berst fyrir því að skapa rafmagns-
bflnum stöðu á markaðinum, virð-
ist treysta sér til að mæla með
hækkun á bensínverði þótt hann
viðurkenni að bensínverð í Banda-
ríkjunum sé of lágt og raunar hef-
ur það farið lækkandi á seinustu
ámm. Hann bendir á að alls óvíst
sé að hærra bensínverð hafi mikil
áhrif á notkun fólks á bflum nema
þá til skamms tíma.
Dregur úr loftmengun
frá fyrirtækjum
Bandaríkjamenn geta hins vegar
ekki horft fram hjá því að mengun
frá sífellt stækkandi bílaflota
þeirra er stórt vandamál sem þeir
ráða lítið við. Mikill árangur hefur
Notkun á almenn-
ings farartækjum
minnkar
Michael Gage,
framkvæmdastjóri
Calstart, sem er ráð-
gjafarstofnun í eigu
opinberra og einkað-
ila í Los Angeles, en
hlutverk hennar er að
stuðla að framleiðslu
mengunarlausra far-
artækja, bendir á að
nánast alls staðar í
heiminum hafi notk-
un á almenningssam-
göngufarartækjum
minnkað. Samdrátt-
urinn í Bandaríkjun-
um á síðustu 10 árum
sé álitinn 10% þó vissulega sé hægt
að finna dæmi um að notkun á al-
menningsfarartækjum hafi aukist
á tilteknum svæðum. Það þýði því
ekki að horfa fram hjá þeirri stað-
reynd að fólk kjósi að nota einka-
bflinn til að komast á milli áfanga-
staða. Það kjósi þægilegasta og
fljótlegasta ferðamátann og það sé
óumdeilt að einkabíll hafi þar vinn-
inginn.
Gage hefur einnig litla trú á að
hægt sé að breyta hegðun fólks
með því að reyna að fá það til að
nota bflinn minna eða á annan hátt
en það gerir í dag. Menn verði að
einbeita sér að því að mæta þörfum
fólks. Við framleiðslu á rafmagns-
bfl verði framleiðendur að fram-
JAMES M. Sheeham,
talsmaður CATO-stofn-
unarinnar í urahverfis-
málum.
leiða bíl sem er ódýr, þægilegur og
jafn góður eða betri en bensínbfll-
inn. Fólk muni ekki kaupa raf-
magnsbfl bara af því að hann
mengi minna ef hann er ekki sam-
keppnisfær á öðrum sviðum.
Hræódýrt bensín
Bensínverð í Bandaríkjunum er
allt að því hlægilega lágt. Bensín-
lítrinn kostar um þriðjung af því
sem hann kostar á Islandi. Skýr-
ingin er sú að hér rennur 2/3 bens-
ínverðsins til ríkisins í formi ýmiss
konar skattlagningar, en í Banda-
ríkjunum er óvíða meira en 5%
skattur á bensíni. Margir hafa orð-
ið til að gagnrýna stjómvöld í
Bandaríkjunum fyrir þetta, ekki
STEPHEN J. Collins,
talsmaður Samtaka
bandarískra bflafram
leiðenda.
Hlutfall trjávaxtar í tilrauna-
reitum þar sem koltvísýringur
var aukinn um 50% og vaxtar
í samanburðarreitum
1,00 = jafn vöxtur
Pinus faeda.
Duke Forest,
Durtiam, ia.wa® .n
N-Carolina. 1,17 | | 1)1o
1981-93 : 1994 1995 1996 1997
náðst á undanfómum áratugum við
að draga úr mengun frá fyrirtækj-
um og það er meginskýringin á því
að loftmengun hefur víða minnkað
mikið. í Los Angeles hefur t.d. ver-
ið unnið að því að draga úr loft-
mengun í meira en 50 ár. Arið 1975
fór mengun yfir skilgreind hættu-
mörk í 125 daga. Á síðasta ári fór
mengun aðeins einu sinni yfir þessi
skilgreindu hættumörk og reyndar
var það á þjóðhátíðardaginn 4. júh',
líklega vegna mikillar notkunai- á
flugeldum þennan dag.
Bandaríkjamenn hafa farið at-
hyglisverðar leiðir til að ná þessum
árangri. Ein árangursríkasta að-
ferðin sem Umhverfisstofnunin
hefur notað er kallað 33-50 verk-
efnið. Það byggir á því að stofnunin
hefur gert samning við fyrirtæki
um að minnka loftmengun á tveim-
ur árum um 33% og síðan um 50%.
Samningamir eru algerlega frjáls-
ir, þ.e. fyrirtækjum er frjálst að
gera þá eða hafna þeim. Samning-
amir gera hins vegar ráð fyrir að
Umhverfisstofnunin birti í fjölmiðl-
um nöfn þeirra fyrirtækja sem
gert hafa samninginn og fjalli síðan
um árangur þeirra. Fyrirtækin fá
þannig jákvæða auglýsingu fyrir
árangurinn. Deborah James, tals-
maður Umhverfisstofnunarinnar,
segir að árangur af þessu verkefni
hafi verið miklu rneiri en bjartsýn-
ustu menn gerðu ráð fyrir og meiri
en ef gripið hefði verið til þving-
aðra aðgerða.
Mengun frá bflum eykst hins
vegar enn og er núna t.d. 40% af
allri loftmengun í Kalifomíu.
Bandaríkjamenn njóta nú mikillar
efnahagslegrar velgengni og hafa
margir kosið að nota peningana til
að kaupa stærri og kraftmeiri bfla
sem menga meira. Ellen Shapiro,
framkvæmdastjóri hjá Samtökum
bandarískra bifreiðaframleiðenda,
segir að þessi þróun sé allt önnur í
Evrópu þar sem bflamir séu að
minnka. Þessi þróun í átt til stærri
og eyðslusamari bfla virðist ekki
valda Bandaríkjamönnum svo
miklum áhyggjum hvað mengunar-
þáttinn varðar. Talsverð umræða
hefur hins vegar farið fram í ár um
að ef þessir stóm bílar lendi í
árekstri við litla bfla sé mun meiri
hætta á alvarlegum meiðslum en ef
tveir jafnstórir bílar lendi saman.
í Kalifomíu hafa verið sett lög
um að fyrir árið 2004 verði a.m.k.
10% af sölu bflaframleiðenda að
vera rafmagnsbflar eða aðrir bflar
sem senda frá sér litla eða enga
loftmengun. Gage segir að Kali-
fomía sé það stór markaður að
stóm bflaframleiðendumir geti
ekki leyft sér að hunsa hann. Hann
er því sannfærður um að framtíð-
arbíll sendi ekki frá sér loftmengun
í þeim mæli sem hann geiir í dag.
Hann bendir á yfirlýsingar stóra