Dagblaðið Vísir - DV - 14.08.1982, Blaðsíða 4

Dagblaðið Vísir - DV - 14.08.1982, Blaðsíða 4
DV. LAUGARDAGUR14. AGUST1982. Emi um bókmenntir um og spíritista: Sé tilverustigið hátt I þessari grein, sem er nokkum veg- inn sjálfstœtt framnald greinar sem birtist hér um siðustu helgi, verður fjallað um lækningasögur spiritista, hugmyndaíræoina sem birtist í dul- rænum frásögnum og Örlítið vikið að afstöðu þeirra Þórbergs Þórðarsonar og Halldérs Laxness til spiritismans. Lækningarnar Sögur um lækningar eru stofninn í bók Eiríks Sigurðssonar, Skyggna kon- an, semf jallar um Margréti frá öxna- felii. I bókunum um Láru og Hafstein miðla er lækninga getiö. Það er hins vegar athyglisvert að lækningartil- raunar Indriöa miðils er ekki getið í bókinni um hann. Tilraunin olli miklu fjaðrafoki á sínum tima en þótti ekki takastvel. Margrét hafði á sínum snærum framliðinn lækni, Friðrik að nafni, sem sá um lækningarnar. Mjög mikið var leitað til hennar, bæði af sjúklingunum s jálfum og aðstendendum þeirra. Form frásagnanna af þessum lækn- ingum er mjög fast. Sjúklingurinn hef- ur yfirleitt leitaö til jarðnesks læknis / Heimsljósi Halldórs Laxness er aö fínna frábæra skopstælingu af miOHs- fundi. Sá sem talar þar i gegnum miðilinn er „Friörik huldulæknir í öðrum heimi". án þess að fá bót meina sinna. Þá er honum bent á Margréti. Oft er þess getið að hann hafi haft litla trú á þessu en látið þó til leiöast. Lækning verður yfirleitt algjör. 1 meiri hluta frásagn- anna er þess getið að sjúklingur hafi á einhvern hátt orðið lækningarinnar var. Margir vitnaumaðlækningin iiafi oröið án þess aö þeir vissu að hennar værileitað. „Hann strýkur hana..." Meiri hluti þeirra sem verða lækning- arinnar varir er konur, eða 22 á móti 5 kö'rlum. „Huldulækningin" eróljóseft- irmynd jarðneskrar lækningar. Oft er getið um notkun einhverra dularfullra áhalda sem hafa einkennileg áhrif: „Þá kom hann með dökkt, kringlótt áhald og lagði á sárið. Fannst mér það verka svæfandi á mig, og enda eins og kæmi þoka í herbergið."(Skyggna kon- an, bls. 214 ) Sumir þurfa meira: „Eina nótt finnst henni hún vakna um klukkan tvö og sjá hurðina opnast og mann koma inn með tösku i hendinni. — Svo snýr maðurinn sér að töskunni, festir eitthvað á rúmgaflinn, sviptir af henni sænginni og fer að strjúka hana. Hann strýkur hana niöur brjóstin og kviöarholið, fastar og fastar. Hún fann mikiö til á meðan á þessu stóð. — Ekki vissi hún, hvað það var, sem hann hafði á rúmgaflinum, en datt í hug ljós- lækningatæki. (Skyggna konan, bls. 148-9) Hér er augljós lotningin fyrir lækna- stéttinni með sinar dularfullu aðgerðir og tæki. Alls konar ljóslækningatæki eru mjög algeng í þessum frásögnum. Má ef til vill rekja það til þess að þá var röntgentæknin nýkomin til sögunn- ar og menn bundu miklar vonir við geislalækningar. Sókn eftir sjúkdómum? Margt það fólk sem vitnar um lækn- ingar hefur mikið yndi af að segja frá sjúkdómum sínum. Þennan áhuga á sjúkdómum álitur sálar- og félags- . fræðingurinn Erich Fromm sérstakt taugaveiklunareinkenni nútíma- mannsins: „1 vissri gerð tauga veiklun- ar er að finna hneigð til aö verða lík- amlega veikur og bíða, meðvitað eða ómeövitað, eftir sjúkdómi eins og guðs- gjöf. Oft leiðir þetta til slysa sem ekki hefðu orðiö ef ekki hefði verið aö verki ósjálfráð hneigð til aö lenda i þeim." (The Fear of Freedom, London 1975, bls.123.) Samfara þessu er svo sterk hneigð til að geta gefið sig einhverjum á vald, þurfa ekki sjálfur að taka á sér ábyrgðina. Eg held að þessa hneigð megi greina hjá sumum þeirra sem leita sér huldulækninga. Sjúklingurinn þarf ekkert að gera annað en trúa, þarf í raun ekkert að leggja á sig sjálfur og getur gefið sig fullkomlega á vald hinu óþekkta. Hugmyndafræðin Hér nota ég hugtakið hugmynda- fræði í merkingunni kcrfi skoðana sem einkennir sérstaka stétt eða hóp manna, bæði meðvitað og ómeðvitaö. Kristindómurinn Einn veigamesti þátturinn í hug- myndafræði spíritista er hinn hefð- bundni kristindómur. t öllum bókunum er það algengt að fólk vitni um krLstna trú sina um leið og trúna á miðlana. Sálmasöngur og bænalestur á miðils- fundum haf a gefið þeim kristilegt yfir- bragð og komið í veg fyrir að á þá væri litið sem syndsamlegt kukl. Þá má ekki gleyma því að hluti prestastéttar- innaraðhylltistspíritisma. Það er auðséö að Hafsteinn og Margrét eru mjög háð öllum kristnum dómum og bera mikla lotningu fyrir þeiin. Margrét segist hafa séð Krist sjálfan í e.k. kirkju þar sem var hörpu- sláttur og bjölluhljómur. (Skyggna konan bls. 64.) Hún sér konur viö altari sem tákna fyrir henni Mörtu og Maríu. (Sama rit, bls. 65—66.) Þeir sem leita til hennar leggja áherslu á kristilegt hugarfar hennar og heita trú: „Hún er trúkona í þess orðs beztu merkingu, trúir kenningum Jesú Krists um eilíft líf, mátt bænarinnar og helgi sannleik- ans." (Sama rit, bls. 166.) Á Margréti er þannig litið sem sporgöngumann Krists. Sýnir Hafsteins miðiLs við andlát og útför Einars H. Kvarans eru fullar af kristnum hugmyndum og hlutum. Hann sér t.d. kapellu með altari, klæðum, dúkuin og stjökum og vængj- aðar engilverur. (Miðillinn Hafsteinn Björnsson I, bls. 20—21 ) Þessi lotning fyrir hlutum og táknum tengdum kristninni minnir á katólsku. Sama er Þannig talar Margrét um e.k. blóm-' álfa og ljósálfa (Skyggna konan, bls. 53), tröllaukna loft- og náttúruanda (bls. 55) og búálf (bls. 56). Lára talar um skógarálfa, blómálfa og búálfa sem virðast greinast að eftir stærð og búningi. (Lára miöill, bls. 173—4.) Hér sjáum við enn viðleitni spiritistanna til að sýna fram á að dularfullu fyrir- brigðin séu allt í kringum okkur. I rauninni viðurkenna þeir öll þaufyrir- brigði sem hafa verið rakin til þjóðtrú- ar og þar með ímyndunar fólksins; þetta á allt að hafa átt sér stað og gera þaðenn. „Sé tihrerustigiðhátt. erfífíð yndislegt." sagði Einar H. Kvaranmeðalann- ars þegar hann dró saman þá vitneskju sem hann hafði aflað sór um af- leiðingar þessa lífs ihinu. á kreiki í hinni sterku trú manna á að kraftaverk gerist enn. Lára og Indriöi virðast ekki jafnháð kristnum hugmyndum. Þó verður þeirra vart í frásögnum af fundum Indriða. Þetta er haft eftir draugnum Jóni Einarssyni: „Hann kvaöst vera í neðsta víti og ganga á glóandi brenni- steini, og þeir væru alltaf á eftir sér þarna úr efri byggðum." (Indriði miðm,bls.39) Þarna er hin gamla helvitishugmynd lif andi komin. Annars má vel vera að frásögnin sé þarna eitthvaö krydduð af skrásetjaranum. Hversdagslrfiö Annar mikilvægur þáttur í byggingu hugmyndafræðinnar er tengslin við hversdagslifið. Hinn jarðneski þáttur fundanna hefur laðað fólk að og gert þaö opnara fyrir því sem gerðist og t dulrænum frásögnum er viss til- hneiging til að gefa efninu skáldlegt yfirbragð. Stundum verður þetta að hálfgerðu „melódrama". Gott dæmi um þetta er lýsingin á því er „franska söngkonan" hans Indriða hittir fyrr- verandi eiginmann sinn í fyrsta sinn eftir dauðann. (Indriði miðill, bls. 79— 81) Hjúin voru skilin og því urðu engir fagnaðarf uiidir. Því er ekki að neita að það er af þessu dálítið reyfaralegt bragð. Vísindin Spíritistar bentu sí og æ á upp- götvanir og þróun í raunvísindum máli sínu til stuðnings. Þeir töldu það kenn- ingu sinni mjög til gildis að virtir vís- indamenn væru að rannsaka fyrirbær- in. Texti: Helga Jónsdóttir ófeimið. Sama gildi hefur það að láta fólk hvaöanæva að vitna um reynslu sína. Þetta vekur hjá fólki þá trú að þetta séu fyrirbæri sem hent geti hvern sem er. Þetta getur líka orðið til þess að fólk fari að túlka atvik úr eigin reynslu sem dulræn fyrirbæri, nokkuð sem það hefði ekki gert annars. Bókmenntirnar Hugmyndir úr bókmenntum gægjast víða f ram, þó að erfitt sé að f esta hend- ur á þeim. Ég hef það á tilfinningunni að hugmyndir þeirra Láru og Margrét- ar um álfa séu nokkuð litaðar erlend- um áhrifum, þá frá ævintýrum. Eitt aðalvopnið i baráttunni fyrir visindalegri viðurkenningu var svo- kallaö útfrymi eða ektoplasma, dular- f ullt ef ni sem miðlar áttu að geta f ram- leitt í vissu ástandi. Þórbergur Þðrðar- son gerir mikið úr því í formála sínum að Indriða miðli. Eg fletti að gamni mínu upp á fyrirbærinu i Hándbook of Parapsychology (New York 1977). Þar er þess eingöngu gctiö i sambandi við spíritismann, svo að eitthvað virðist það hafa faliið í áliti hjá visindamönn- um. Smásjáin og það sem hún opnaði mönnum er notað sem hálfgildings sönnun fyrir dularfullum fyrirbærum. Sveinn Víkingur segir í formála að

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.