Dagblaðið Vísir - DV - 14.08.1982, Blaðsíða 11

Dagblaðið Vísir - DV - 14.08.1982, Blaðsíða 11
DV. LAUGARDAGUR14. ÁGUST1982. **?•?•.-¦-'.'??¦•¦*¦- ---¦¦¦¦, ¦¦ ¦ - -. ¦ ¦ " . allra staöa í vikinu getiö, í greinum sem um skeljalög Tjörness fjaila. Auð- velt er aö f inna skeljalög norðan árinn- ar sem rennur í gegnum kambinn til sjávar. Hún nefnist Hallbjarnar- staöaá. _Mest ber á ýmiss konar lindýrateg- undum, bæöi sæskeljum og og sæsnigl- um þarna i árgilinu. Auk þeirra hafa fundizt á þessum slóðum menjar krabbadýra, fiska, hvala og sela. Hvað gróðurleifunum við kemur, þá hafa þær verið heldur lítið kannaðar. Það er þó sannað að sumar þeirra eru af barr- trjám sem vaxiö hafa þar á staðnum. Liggja þarna allstórir stofnar og vottar fyrir rótum þeirra og greinum. Er því næsta víst að á öldum áður hafi miklir skógar verið á Tjörnesi og þar vaxiö tignarleg tré. Útdauðar skeljategundir í þessum bökkum hafa fundizt mörg skeljalög og getur þar aö lita margar tegundir sem ekki lifa lengur við strendur lslands. Einkennisskeljar í þessum lögum eru báruskel, sem nú lífir nyrzt í Norðursjó, og tígulskeljar, sem nú eru útdauðar. Einnig má nefna ýmsar aðrar tegundir af skeldýraætt sem nú lifa í hlýrri sjó við strendur sunnanverðrar Vestur-Evrópu. Allt þetta segir okkur að sjórinn undan Norðurlandi hafi verið á svipuðu hita- stigi og nú þekkist við Bretlandseyjar og Suður-Noreg þegar þessi hluti bakkanna var að myndast. Skeljarnar sem finnast þama í Hall- bjarnarstaðakambi eru sumar hverj- ar nokkuð stórar. Margar eru allt að sjötiu til áttatiu millimetrar að lengd og að sama skapi þykkar. Þær eru oft lokaðar en mjög auðvelt er að losa þær úrberginu. En hvers vegna er þessar sjávar- myndanir að fínna uppi í miðjum hliðum Tjörness? Því skal reynt að svaraí örstuttumáli. Stórkostlegar breytingar láðs og lagar Steingervingamir sem áður eru nefndir gefa vísbendingu. Þeir sýna að stórkostlcgar afstöðubreytingar láðs og lagar hafa átt sér stað meöan stóð á myndun molabergsins sem.þeir liggja í. Af jarðlagaskipuninni í Hallbjarnar- staðakambi má til að mynda ráða að landið hafi risið að minnsta kosti einu sinni úr sjó og gróið upp meðan á myndun þess stóð. Lögin í bakkanura — en alls þekkjast fjórtán skeljalög viö Hallbjamarstaðakamb — segja okkur því hvar og hvenær landið hefur risið eðasigið oghversumikiðhverjusinni. Að framan var þess getið að sjávar- myndanirnar á vesturbökkum Tjör- nessyæruþær elztu er vitað væri um úr jarðlagaskipun landsins. Margar og ítarlegar rannsóknir hafa raunar f arið fram á aldurssögu þessa landsvæðis. Hafa verið skrifaðar margar og merkar greinar sem ritgerðir um það eitt. En til að gera langt mál stutt skal látið nægja að segja: Við samanburð á dýraleifum þessara íslenzku jarðlaga og öðmm svipuðum erlendum virðast þau hafa myndazt á hinum svonefnda pliocene-tíma hins tertiera-tímabils. Það færir okkur þá vitneskju að þessar merkilegu sjávarmyndanir á Tjörnesi hafa orðið til fyrir ekki minna en einni milljón ára. Þær elztu eru hins vegar taldar hafa myndazt fyrir allt að þremur milljónum ára. Um þessar fullyrðingar má þó vitanlega alltaf deila. :.¦:¦¦ ¦.:,:¦¦ :;¦'>¦:' w I HaUþfarnarstaðakambi: Þar ar að finna oinhvar merkustu jarðlög é ís- landi. Eru það sandsteinslög mynd- uð sainast á tartier og isöld. í kambinum skiptast é lög með surtarbrandi og sjóskeljum og sýnir það að sjávarstaða hefur oft breytzt meðan á myndun laganna stóð. Hvar liggur leið að undrinu?! — Og þar með er þessari stuttu lýs- ingu af einhverjum merkustu jarð- lögum Islandsbyggðar lokið. Þeim sem áhuga kynnu að hafa á að skoða þetta náttúruundur skal bent á að einna bezt er að komast i Tjörneslögin sunnan Hallbjarnarstaða. Liggur vegur þar niður í bakkana rétt noröan Ytri- Tungu og í Hallbjarnarstaðakambi. Er hann vel fær fólksbilum. Þeim býð ég svo góða skemmtun enda á enginn að verða svikinn af kynnum sínum af þessu sérstæða augnayndi sem Tjörneslögin eru. (Heimildir: Jóhannes Askelsson, Tjönies — þáttur úr jarðmyndunarsögu þess bls. 80—94 i Árbók Ferðafélags tslands 1941. Kristinn J. Albertsson, Um aldur jarðlaga á i'jörnesi bls. 1—8 Náttúrufræðingnum, timariti Hins íslenzka náttúrufræðifélags 1978. Þorsteinn Jósepsson, Landið þitt, bls. 369—370, Bókaút- gáfanörnogúrlygurhf. 1974). -<n*f^sa&i ¦iOÍ V - DV-myndir Bjamleifur W^T\ Auðvalt er að loso skeljarnar úr lögum bakkanna og hafa með sér heim til skrauts og vitnisburðar um ferð sina á TJörnes. Skaljalaganna i Hallbjarnarstaðakambi er oftast getið allra staða þegar talað er um skeljalög TJörness af þeirri ástæðu að þar er auðveldast að finna lögin. Binnig er mjög mikið um sæskeljar þar sem einfalt er að brjó ta úr sandsteininum og taka með sór heim til minja um Tjörnesferð.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.