Dagblaðið Vísir - DV - 30.03.1988, Blaðsíða 25

MIÐVIKUDAGUR 30. MARS 1988.
25
Sturlunga komin úr höndum
fomgripanna hjá Svörtu á hvítu:
Eins og hópur
gamalla
stríðsfélaga
- segir Ömólfur Thorsson
sem stjómaði verkinu
Helstu baetur fyrir v(g og áverka í ÞorjjiLs
sögu og Hafliða
Þontcinn í Ávlk Þorjiils grnðir 12 Mlr Bcrgþócvson Mafliði vill gcía FingurHafliðj
hundruð íynr frrVhundrud Þorgilsi 8 kýr
Hnciti cn írr íynr ivcrkaólafs (u þ b 6
sjilfur V) hundruð hundruð)
Súluritið líkist mest verðkönnun á neytendasíðu DV. Hér er þó borið saman
verðið á „fingri Hafliða" og öðrum sárum. Þetta er ágætt dæmi um skýring-
ar í nýju útgáfunni af Sturlungu.
„Það má.líkja vinnu okkar sem
kallaðir erum forngripirnir hjá
Svörtu á hvítu við upphafið aö mörg-
um b'andarískum bíómyndum þegar
hópur gamalla stríðsfélaga kemur
saman og síðan spinnst ævintýraleg
atburðarás í framhaldi af því,“ segir
Örnólfur Thorsson, sem haföi með
höndum ritstjóm á nýrri útgáfu á
Sturlungu sem Svart á hvítu hefur
sentfrásér. ■
Þetta er vegleg útgáfa í þremur
bindum með ítarlegum skýringum
og í sama stíl og íslendingasögurnar
sem Svart á hvítu gaf út í tveimur
bindum fyrir þrem árum og þótti þá
ævintýralegt uppátæki.
Æskudraumur Björns Jónas-
sonar
„Það er engin formlegur hópur sem
vinnur að útgáfunni," heldur Örnólf-
ur áfram. „Við byrjuðum á íslend-
ingasögunum, fyrst í tveimur
bindum og síðan í þremur, ogþá
skólaútgáfa með skýringahefti. Næst
komu Hávamál og nú síðast Sturl-
ungá.
Sjálfsagt velst hópurinn saman eft-
ir sömu reglunni og allir hóþar á
íslandi í gegnum kunningja-, ættar-
og vinatengsl. Tilviljanir ráða þar
einnig einhverju. Við vorum upphaf-
lega flórir en nú hefur hópurinn
stækkað um helming.
Þetta er fólk sem kemur úr öllum
áttum og hefur ólíkan starfa. Svart á
hvítu hafði frumkvæði um aö kalla
þennan hóp saman til þessara til-
teknu verka sem mér skilst að hafi
verið æskudraumur Björns Jónas-
sonar útgefanda. Hann dreymdi um
að geta komið einni bókahillu af ís-
lendingasögum saman í eina bók og
sótti þar fyrirmyndina til útgáfa Eng-
lendinga á Shakespeare. Til þessa
fékk hann þennan hóp.
Þaö reyndist ekki gerlegt að koma
í slendingasögunum fyrir i einni bók
þannig að við byrjuðum á tveimur.
Menn kvörtuðu sáran undan því að
hættulegt væri að fara með þessar
bækur í rúmið. Þær væru beinlínis
skaðsamlegar í rúminu þannig að við
komum til móts við fólk og skiptum
verkinu upp í þrjú bindi. Við bættum
við inngangi þar sem fjallað er um
sögumar og baksvið þeirra og gerð-
um atriðisorðaskrá."
Góð söluvara
Og fornsögurnar hafa reynst góð
söluvara?
„Viö höfum ekki velt því mikið fyr-
ir okkur. Björn var viss um aö það
vantaði útgáfur á íslendingasögun-
um þár sem þær væru framar öðru
gefnar út sem bókmenntir. Útgáfu
þar sem menn þyrftu ekki að brjó.t-
ast í gegnum þykka varnarmúra
skýringa, fræðimennsku og ættar-
fróðleiks til þess að hafa ánægju og
yndi af að lesa sögumar. Þaö var
markmiðið aö gera þær aögengilegar
venjulegu fólki. Mér sýnist á öllu að
það hafi tekist að einhverju marki.
Það eru fjölmargir sem hafa eignast
íslendingasögurnar í þessari útgáfu.
Ég hitti marga sem hafa sest niður
og byrjað aö lesa sögurnar eins og
sagnabálkinn um ísfólkiö. Byrjað á
Bandamannasögu og lesið svo áfram.
Útgáfan tók rúmt ár með aðstoð
góðra manna og forlagið studdi vel
við bakið okkur og kom útgáfunni á
framfæri með mjög veglegum hætti.
Við erum á launum hjá útgáfunni
við verkið og allflestir í hópnum
vinna þetta eins og verktakar.
Framhald á útgáfunni
Það var vissulega tilraun að gefa
Örnólfur Thorsson hampar nýrri útgáfu af Sturlungu.
uv-myna vav/
þessar sögur út og það höfðu fáir trú
á því í upphafi. Það var sagt að ís-
lendingasögurnar heföu verið gefnar
svo oft út og allir ættu þær. Það kom
þó á daginn aö sögurnar seldust vel
og það varð til þess að haldið var
áfram og enn er af mörgu aö taka.
Við erú reiðubúin að halda áfram við
þessa útgáfu.
Það kæmi vel til greina að gefa út
konungasögur í aðgengilegri lestrar-
útgáfu. Einnig fornaldarsögur og
riddarasögur. Það eru líka til margs
konar fræði frá miðöldum sem vert
væri að gefa út. Þetta er sá hluti bók-
menntanna sem er hvaö óaðgengileg-
astur fólki sem ekki er hagvant í
háskóla. Þetta eru lagabækur, guö-
fræði, stjörnufræði og eiginlega allt
milli himins og jarðar.
Á þessum tíma voru íslendingar
hámenntaðir menn á evrópska vísu
og unnu merkilegt fræðastarf sem
menn gleyma oft. Það var ekki und-
arleg tilviljun sem gerði íslendinga-
sögurnar, Sturlungu og fleira að
heimsbókmenntum. Sturlunga hefur
sérstakt gildi fyrir okkur íslendinga
og útlendingar eiga oft erfitt með að
átta sig á þeirri dýpt sem viö lesum
í hana. Þeir þekkja ekki sögustaðina
og eru ekki aldir upp við sögur um
hetjur Sturlungaaldar. Þeir þekkja
heldur ekki nýlendusögu okkar sem
Sturlunga tengist mjög náiö.“
Miklarskýringar
Hvemig er verkaskiptingin innan
hópsins?
„Það ræðst mjög af menntun hvers
og eins. Þeir sem eru handritafræð-
ingar eða sagnfræðingar hafa að
miklu leyti umsjón með þeim þætti
verksins. Þeir sem eru staökunnugir
mjög og þekkja til sögustaðanna fyrir
norðan og vestan sinna kortagerð og
þeir s.em eiga auðvelt með að átta sig
á flóknum ættartengslum þeir sinna
þeim skýringarmyndum.
Þetta hefur gengiö áreynslulaust
og oft þannig að það gengur hver í
þann verkþátt sem er skemmst á veg
kominn. Kortin höfum viö unniö í
samvinnu viö ágætan franskan
kortageröarmann sem hefur unniö •
hér lengi. Hann heitir Jean-Pierre
Biard og hefur veriö okkur mjög
hjálplegur og á heiðurinn af kortun-
um. Skýringarmyndirnarteiknum
við sjálf með aðstoð tölvu.
Við leggjum mikið upp úr mynd-
rænum skýringum. Það hefur fælt
marga frá að lesa Sturlungu aö þar
koma fyrir margar persónur og
menn koma ef til vill við sögu með
margra ára bili. Það getur verið erf-
itt að henda reiður á þessum
mönnum öllum og tengslum þeirra
við höfuðpersónurnar. Við höfum
lagt okkur í framkróka viö aö gera
margar skýringarmyndir. Stórar
ættartölur eru hefðbundnar í útgáfu
sem þesari en við höfum þær margar
og litlar, reynum aö sýna vénsl
manna eins og þau eru á ákveðnum
tíma og að því leyti sem þau skipta
máli fyrir atburðarás sögunnar.
Þetta held ég að auki skemmtigildi
verksins.
Eykur skemmtun manna
Það hafa flestir gaman af að ferðast
um landið sitt. Örnefnin hafa mörg
hver veriö óbreytt í sjö hundruð ár
og jafnvel lengur. Fjöldi örnefna
tengist tilteknum atburðum sem
fjallað er um í Sturlungu. Ég held að
það auki skemmtun manna sem
koma á Örlygsstaði að velta fyrir sér
herbrögðum höföingjanna í orr-
ustunni sem þar var háö. Öll þessi
saga er hluti af menningarsögu okk-
ar. Enginn kemst hjá því að læra um
hvernig við misstum sjálfstæðið.
Við vonum að með þessu móti verði
.sagan aðgengilegri en áður. Viö bæt-
um líka við ýmsum fróðleik og erum
með nokkuð stórt orðasafn. Þar eru
milli íjögur og fimm þúsund orö
skýrð. Það ætti að vera fullnægjandi
fyrir þá sem vilja lesa Sturlungu og
einnig íslendingasögurnar. Þarna
eru skýrö orð sem tengjast atvinnu-
háttum sem eru ekki lengur við lýði
og fornum stjórnarháttum.
Hlutverk mitt er fyrst og fremst
verkstjóm. Þetta er svo flókin vinna
að það er nauðsynlegt að hafa einn
aðila til aö annast það. Það þarf að
sinna samskipum við prentsmiðju.
Bókin var prentuð hjá Odda.
Ég lenti í þessu hlutverki núna. Ef
framhald veröur á vinnu hópsins þá
verður það einhver annar. Utgáfan
hefur verið þannig undanfarin þrjú
ár að við höfum látið hveijum degi
nægja sína þjáningu og þaö er enn
allt óákveðið með framhaldið.
Engir styrkir
Við teljum þaö mjög eftirbreytni-
vert að samvinnanáist með útgef-
endum og fræðimönnum. Þetta er
mjög tímafrekt verk og er unnið án
þess að styrkir komi til.
Það sem er ánægjulegast við þessa
útgáfu er hvað viðtökur almennings
era góðar. Fólk hefur raunverulegan
áhuga á þessum fornu bókmenntum.
Þær eru lesnar sem sýnir að þrátt
fyrir áhyggjur manna af fjölmiðla-
byltingunni og vaxandi afþreyingu
þá hefur fólk tíma til að lesa sögurn-
ar. Menningararfur sem er bara
hillugóss er einskis virði,“ sagði Öm-
ólfur Thorsson.
-GK