Dagblaðið Vísir - DV - 24.08.1988, Qupperneq 14

r
Frjálst.óháÖ dagblaö
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÖLFSSON
Framkvaemdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aöstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 800 kr.
Verð í lausasölu virka daga 75 kr. - Helgarblað 90 kr.
Með vindinn í fangið
Ekki verður því haldið fram að bjart sé yfir landi og
þjóð um þessar mundir. Hálfgerð upplausn ríkir í efna-
hags- og atvinnumálum landsmanna og forsætisráð-
herra sér sig knúinn til að lýsa yfir að kjaraskerðing
og kaupmáttarrýrnum sé óhjákvæmileg á næstunni.
Spáð er gjaldþroti hundraða fyrirtækja og nú eru í deigl-
unni efnahagsráðstafanir sem koma við kaunin á háum
sem lágum. Verðbólga er í hæstu hæðum og almenn
svartsýni grúfir yfir þjóðinni. Ríkisstjórnin hefur fengið
í hendur álit og hugmyndir svokallaðrar ráðgjafar-
nefndar og af fréttum að dæma gerir nefndin tillögur
um beinan niðurskurð launa um allt að tíu prósent.
Þetta er ekki gæfuleg mynd af þjóðfélagsástandinu,
en auðvitað verða menn að horfast í augu við veruleik-
ann, enda væri það mikil sjálfsblekking að halda því
fram að vandinn sé lítill þegar undirstöðuatvinnuveg-
irnir berjast í bökkum. Sérstakt áhyggjuefni er að fyrir-
tæki víðs vegar um landsbyggðina, fyrirtæki sem hafa
borið uppi atvinnulífið og verið burðarásarnir í þjóðar-
framleiðslunni, riða til falls. Það ástand getur haft af-
drifarík áhrif á byggð og mannlíf í landinu. Slík röskun
er fyrirsjáanleg ef ekkert er að gert.
Menn hafa tilhneigingu til að kenna stjórnvöldum
um. Ríkisstjórnin er skömmuð, vaxtafrelsinu formælt,
atvinnupóhtíkin gagnrýnd og stjórnmálamönnunum
kennt um. Vissulega má saka stjórnvöld um það sem
miður fer að mörgu leyti. Þau bera ábyrgðina á efna-
hagsstjórninni og til þess er ríkisstjórn og ráðherrar,
að stýra þjóðinni framhjá skerjunum og boðaföllunum.
En ekki er sanngjarnt að skella ahri skuld á slæma
stjórn. Utanaðkomandi áhrif, verðfall erlendis, hömlu-
laus fjárfesting og gífurlegt launaskrið undanfarinna
ára eru ekki á valdi ríkisstjórnar nema að takmörkuðu
leyti. Þjóðin verður sjálf að líta í eigin barm í stað þess
að leita sífellt að blórabögglum og syndaselum. Við erum
ekki hrifnir, íslendingar, af óstjórn og ofstjórn og viljum
vera okkar eigin herrar frá degi til dags. Það þýðir um
leið að við getum ekki krafist þess að stjórnvöld og
stjórnmálamenn deih og drottni þegar illa árar, þegar
við kærum okkur kohótta um stjórnviskuna þegar vel
árar.
Aðalatriðið er þó hitt, að menn leggi ekki árar í bát.
Við höfum gengið í gegnum þrengingar áður, og það er
ekki eins og þjóðin sé að riða til falls þótt við höfum
vindinn í fangið í augnablikinu. Það er engin ástæða til
svartsýni og uppgjafar þótt slái í seglin. Þjóðarfram-
leiðslan er enn mikil og meiri en oftast áður. Kaup-
máttur hefur verið meiri en nokkru sinni fyrr. Þjóðin
er vel efnuð og býr almennt við góð kjör. Hér eru engin
móðuharðindi. í landinu býr duglegt fólk og menntað
og lífsskilyrði eru í alla staði góð.
Bölsýnistal er ahsráðandi og ekki bætir úr skák að
ríkisstjómin virðist ekki hafa neina fastmótaða stefnu
um áframhaldið. Enn er allt í óvissu um aðgerðir og
meðan sú bið stendur er ekki óeðlilegt þótt kvíði og
uppdráttarsýki setji mark sitt á umræðu og atburði. Því
fyrr sem ríkisstjórnin kemur sér saman um efnahagsr-
áðstafanir því.betra. Langvarandi áhyggjur ýta undir
spákaupmennsku og erfiðleika. Nú er tími til að snúa
við blaðinu, stappa stálinu í almenning og láta þjóðina
fmna og skilja að það er engin kreppa framundan ef
rétt er á málum haldið og menn standa saman um að
vinna sig út úr erfiðleikunum.
EUert B. Schram
MIÐVIKUDAGUR 24. ÁGÚST 1988.
„Eða hvernig ímyndar fólk sér að fatlaðir með tekjur innan viö 40 þúsund, allt niður undir 30 þúsund á mánuði
og enga möguleika til tekjuaukningar, þó viljann vanti ekki, geti með nokkru móti ráðið við húsnæðis-
kaup?“ spyr greinarhöfundur.
Að hamra á hús-
næðisvanda fatlaðra
Fyrir nokkru fjallaði ég lítils
háttar á þessum sama vettvangi
um atvinnumál örorkubótaþega,
þ.e. hver nauðsyn væri á því að
örva atvinnuþátttöku fatlaðra sem
allra best.
Bent var á hrýna nauðsyn þessa
fyrir hinn fatiaða, svo og hlna sam-
félagslegu nauðsyn og skyldu þá
um leið. Inn í þá umfjöllun komu
tryggingabæturnar og áhrif þeirra
í þessu tilliti, þ.e. að í mörgum til-
fellum - alltof mörgum - væru þær
reglur, sem giltu, letjandi og of litl-
ar upphæðir atvinnutekna hefðu
of mikil áhrif á tryggingabætur og
réttindi þeim tengd.
Daginn eftir umíjöllun þessa
hafði samband við mig maður sem
sagði sínar farir ekki sléttar, fáein-
ar krónur í atvinnutekjum hefðu
orsakað skerta tekjutryggingu og
þar með hefðu þýðingarmikil og
dýrmæt réttindi, sem tengjast
tekjutryggingunni óskertri, falhð
niður. Sá hinn sami átti að vísu von
á leiðréttingu þar sem nú var hann
tekjulaus með öllu hvað atvinnu-
tekjur varöaði. En dæmi hans var
sláandi engu að síður.
Annar hafði samband út af því
að hin svokallaða sérstaka heimil-
isuppbót heföi fallið brott út af fá-
einum þúsundum úr lífeyrissjóði
sem hann fékk á mánuði. „Og þar
fór sú gomman,“ sagði hann og
benti á það að uppbygging þessarar
uppbótar væri ekki nögu réttlát því
hún tæki ekki eðlilegri verðlags-
viðmiðun.
Að sjálfsögðu hefur því verið
skotið til æðsta yfirvalds, ráðherra
heilbrigðis- og tryggingamála,
hvort rétt sé með farið. „En
gleymdu nú ekki aöalvandamáh
okkar nú um stundir sem þú hefur
af dagleg kynni, húsnæðisvandan-
um okkar í þessu gróðamettaða
frjálshyggjuandrúmslofti,“ bætti
hann við. Ég benti honum á að ég
hefði fyrir stuttu komið inn á þetta
í kjaharagrein, sem hann að vísu
viðurkenndi að hafa séð, en um
leið og hann kvaddi sagði hann:
„Þú veist nú sjálfur sem gamah
póhtíkus að ekki dugir að gera rétt
vart við sig, aðeins að minna á sig.
Þaö þarf að hamra á hlutunum,
kaldhamra þá heita, svo fjölmiðlar
taki eftir og taki við sér og fari að
hotta á þá sem sem öhu ráða. - Eða
eiga að ráða, því þeir ráða nú ekki
neitt við neitt."
Meginvandi fatlaðra -
Að loknum þessum yflrlestri var
auövitað ekki um annað að gera
en setjast niöur og minna enn og
aftur á einn meginvanda fatiaðra,
og þá e.t.v. í nokkuö öðru sam-
hengi en síðast.
Þá var ég að minna á að eftir
væri hlutur opinberra aðila varð-
andi sérstaka aðstoð til húsnæðis-
mála fatlaðra sem viö örorkubætur
eða lítið annað búa.
Ég var að reyna að brýna ráða-
menn til dáða, benti á fordæmi al-
mennings sem leggur til lottóféð
kærkomna, sem margra vanda
leysir en langt í frá aUra - óralangt
í raun. Ég minnti þá á það að þrátt
fyrir lottóféð, sem nýtt er til hins
ýtrasta á hagkvæmasta hátt, þá
lengdist biðhstinn hjá Öryrkja-
Kjallariim
Helgi Seljan
félagsmálafulltrúi ÖBÍ
bandalaginu án afláts.
Svo mikU er ásóknin í raun og
réttmæt og eðlileg um leið þegar
þess er gætt hvaða möguleika hinir
fotluðu hafa í dag til húsnæðis-
kaupa eða -leigu.
Neyðartilvikin, sem neita verður,
eru ótrúlega mörg og þau endur-
spegla óviðunandi ástand sem ekki
er unnt upp á að horfa og hafast
ekki að.
Nú kunna ýmsir að hugsa og
segja hið sama og ég hefi oft heyrt:
Er þetta ekki bara af því aö þetta
fólk vill ekki bjarga sér? Vill þetta
fólk ekki bara fara yfir í Félags-
málastofnun eða Öryrkjabandalag-
ið sitt og láta aðra um lausn vand-
ans? Þetta heyrist ansi oft, og auð-
vitað er svo um fatlaða sem aðra
að einhverjir eru þar til sem auð-
veldustu leiðina vilja velja sér.
En yfirgnæfandi eru hinir fötluðu
ekki þannig hugsandi. Langflestir
vUja í raun reyna aUt annað áður
en beðið er um sérstaka aðstoð. En
eðlUega gerir fólk allt sem unnt er
til að komast í sem öruggast skjól,
eiga vísan samastað, sem ekki er
ofviða þeim sem hafa svo takmark-
aðar tekjur.
Húsnæðisvandi
Húsnæöið er oft grunnur að öllu
öðru, ekki síður hjá fötluðum en
öðrum. Raunar ætti að vera óþarft
að endurtaka og ítreka hluti eins
og þessa, svo auöskildir sem þeir
eru í einfaldleik sínum - en einfalt
dæmi er það ekki sem snýr að þeim
fjárupphæðum sem allt snýst um -
tekjunum annars vegar, útgjöldun-
um hins vegar.
Og skal nú reynt að gera langa
sögu stutta.
Húsnæðisvandinn gnæfir nefni-
lega fyrir augum þessa fólks sem
foldgnátt fjall eða með öhu ókleift
bjarg og við nánari athugun eitt-
hvað sem engan veg er unnt að
ráöa við, húsnæði því til handa er
eitthvað óraunverulegt, eitthvað
sem glampar á og glitrar í órafirrð,
eins konar hilhngar í eyðimörk.
Og samfélagið er skylt að sjá svo
til að eyðimerkurgöngu öryrkja
hnni sem allra fyrst. Að eðlilegur
biðlisti hjá - Öryrkjabandalaginu
með úrla’usn á næstu mánuðum
verði virkileiki.
Eða hvernig ímyndar fólk sér að
fatlaðir með tekjur innan við 40
þúsund, aht niður undir 30 þúsund
á mánuði og enga möguleika til
tekjuaukningar, því vhjann-vantar
ekki, geti með nokkru móti ráðiö
við húsnæðiskaup?
Mismunurinn á útgjöldum og
auraráðum er einfaldlega alltof
mikill.
Hagstæðasti kosturinn th þessa,
í félagslega kerfinu, kallar m.a.s. á
útborgun sem getur numið meira
en árstekjum - og lán borgast ekki
upp af sjáfu sér.
Mismunur útborgunar á árinu og
húsnæöisláns af íbúð á almennum
markaði nemur tvennum th þrenn-
um árstekjum þessa fólks og þá á
eftir að fæða sig og klæða m.a. og
síðan að standa í skhum með lánið
og eftirstöðvarnar.
Dæmið er einfaidlega óralangt frá
því að geta gengið upp.
Enda stendur maður ráðþrota og
svarvana þegar fatlaðir í hús-
næðisleit koma og krefja svara og
spnngjarnra úrlausna.
Meginmálið er að samfélagið
kemur ekki svo tiLmóts við þá fötl-
uðu sem vera ætti, samfélagið legg-
ur ekki á móti „lottófénu“ heldur
lætur það duga og því hrannast
neyðarbeiðnir upp á borði Öryrkja-
bandalagsins.
Nú á þetta engum á óvart að
koma því ekki þarf lengra að leita
en til meðalfjölskyldu á lágum
launatöxtum, sem þrátt fyrir óþrot-
legt erfiði og aukavinnustundir
ræður engan veginn við það að
eignast þak yfir höfuöið.
En því þá ekki að leigja? er lausn-
arorðið hjá þeim sem ekki virðast
vita af þeim miskunnarlausa
markaði, þeim ómennsku lögmál-
um sem þar ghda.
Leigugjaldiö nemur oftast bróð-
urparti teknanna og í upphafi - til
að komast inn þarf fyrirfram-
greiðslu - upphæð svimhærri en
svo að fatlaðir fái þar við ráðið.
Og er nema von að þá sé spurt
eins og konan gerði hér hjá mér í
gær: „Nú, er þá nokkuð annað eftir
en að segja sig til sveitar í þeirra
orða þrengstu og miskunnarlaus-
ustu merkingu?" Ja, hvað segja
þeir sem öllu eiga að ráða en ráða
víst ekki við neitt af því að okur-
vaxtaæði er runniö á menn og
frjálshyggjuvíma einkagróðans
heldur forystumönnum föngnum.
En máske að „Eyjólfur hressist"
svo að samfélagsskyldu verði sinnt.
Ég hefi a.m.k. hamrað á þessu, en
hvort ég hefi kaldhamraö máhð
heitt verður reynslan að leiða í ljós.
Helgi Seljan
„Húsnæðið er oft grunnur að öllu öðru,
ekki síður hjá fötluðum en öðrum.“