Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 15

Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 15
Laugardagur 17. júnl 1978 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 15 Allir töluðu um mannkosti — en hugsuðu fleira Þegar úrslit voru kunn þann fyrsta júll þyrptist mannfjöldi aö Þjóöminjasafni til aö hylla hin nýju for- setahjón. Og eitthvaö haföi gerst: Fólk haföi ekki gert eins og þvi var sagt. Af hverju var þetta hús oröiö svo merkilegt? tekur ritstjóri svo djúpt i árinni að tala um aö þessir menn séu nú „dauöir sem leiðtogar”. Magnús Kjartansson segir i Þjóöviljanum 3. júll, aö meö þvi aö styöja Gunnar Thoroddsen heföi Bjarni Benediktsson forsætisráðherra einvörðungu stjórnast af pólitisk- um sjónarmiöum, „hann taldi þaö miklu máli skipta fyrir gengi Sjálfstæöisflokksins og framtlð rikisstjórnarinnar aö Gunnar hreppti sigur. A þennan hátt geröi Bjarni Benediktsson úrslit forsetakosninganna aö miklum ósigri fyrir sig og rikisstjórnina.” Alþýöubláöið og Morgiinblaöiö svara þvi til I leiðurum slnum, aö þetta sé fáránleg túlkun; hvor- ugur frambjóðandinn var á veg- um flokks og þvi beiö enginn ein- stakur flokkur ósigur (Mbl. 6. júli). öll áhersla er á þaö lögö, aö baráttan heföi staöiö „um menn en ekki málefni” (Mbl. 2. júll). Það er greinilegt, aö kosningarn- ar eru hálfgert feimnismál i stjórnarblööunum. Til dæmis má Bjarni Benediktsson ekki um þær mæla I næsta Reykjavikurbréfi, þar sem hann fjallar einkum um sjóefnaverksmiöju, og er þaö ekki fyrr en hálfum mánuði siðar (14. júli), aö hann fær málið um þessa segja aö úrslit forsetakosning- anna endurspegli óánægju þjóöarinnar meö stjórnmála- flokka”. Blööin tengja þessa sömu óánægju viö heita voriö i Paris, uppreisn æskunnar, en allt er þaö i miög hikandi tón. 1 fyrr- nefndum leiðara segir Alþýöu- blaöiö til dæmis, aö ef fóik sé oröiö leitt á stjórnmálaflokkum þá veröi þeir aö bregöast viö, m.a. meö þvi aö sýna æskunni meiri trúnaö. En Alþýöublaöiö telur reyndar aö þessi flokkur fiafi þegar gert þaö: „Alþýöu- ilokkurinn getur státaö af aö hafa gengiö á undan hinum flokk- unum< I:þessú efni. Alþýöu- flokkurinn á yngsta ráðherrann og á þingi sitja fyrir flokkinn margir ungir menn” —þótt betur megi. — Meö öörum oröum: Þegar fyrir tíu árum var Alþýöu- flokkurinn oröinn „nýr og ungur flokkur á gömlum grunni.” Allt í lagi með okkur Sami spurnartónninn I bland viö sjálfsánægju lýsir sér I vangaveltum Morgunblaösins. Þann 11. júll er fjallaö um kröfur eskufólks um heim allan, og fýlg- ir meö þaö sérstæöa kompliment, aö islensk æska hafi ábyrgöartil- finningu sem æskan i ööru lönd- um hefur ekki. Samt segir svo „Mundu ekki úrslit forsetakosn- inganna gefa til kynna nokkra óánægju æskunnar meö hiö pólitiska kerfi eins og J>að er nú”. Ekki er hægt aö segja, aö haldiö séáfram meö þetta þema af nein- um þrótti. 1 Reykjavlkurbréfinu 14. júli er talaö viö æskuna á þess- um nótum hér: „Sjálfstæöisflokk- urinn hefur á undanförnum áratugum haft forystu um uppbyggingu hins Islenska þjóðfélags. Arangurinn af þvl uppbyggingarstarfi hefur gengiö kraftaverki næst. Engu aö siöur er margt ógert” ...o.s.frv. — og siöan: „Sjálfstæöismenn hlusta á rödd æskunnar og réttmætar kröfur hennar um breytingar eins og jafnan áöur”. Með öörum oröum: hvorugur þessara flokka vildi horfast I al- vöru viö þá lærdóma sem unnt var aö draga af hinum fróðlegu forsetakosningum — og átti sá strútsháttur eftir að gera þeim miklar skráveifur siöan. Fyrirmenn hluti, sem og i ræöu i Varðarferö sama dag. / Oánægja og leiði Alþýöublaöiö, Vlsir, Morgun- blaöiö geta þess öll, aö kosn- ingarúrslitin sýni vissa óánægju meö stjórnmálamenn. Bjarni Benediktsson segir i Varöarræð- unni aö það sé „eöli máisins” að „þessi ófriður sem unkringir þá (stjórnmálamennina) snýst ööru hverju i allsherjar óánægju, leiöa og vantraust á stjórnmálamönn- um i heild”. Alþýöublaðiö segir i leiðara þann 4. júll m.a. „sumir Eins og fyrr segir var túlkun Timans og Þjóöviljans nokkuö meö öörum hætti. í „Menn og málefni” Timans þann 7. júll segir á þá leið, aö úrslit kosning- anna hafi „lyft þjóökjöri I nýtt veldi, gefiö þvi nýtt inntak og þýöingu i augum þjóöarinnar og hún hefur með nokkrum hætti fundiö hjá sér nýtt vald og nýjan mátt I þessum kosningum”, Þar er lögð sérstök áhersla á, að Gunnar Thoroddsen hafi reynt aö „fylkja i forystusveit sina sem allra flestum fólksforingjum og fyrirmönnum i landinu, einkum pólitiskum og treysta þvi siðan að þetta gamla kerfi dygöi á þann veg aö fólkiö kysi eins og þeir segöu þvl”. En eins og margir geröu sér tiörætt um þá og siðar: fólk geröi ekki eins og þvi var sagt.ekki eins og'fimm ráöherrar og sjálft Morgunblaöiö sagöi, — og — nota bene — ekki heldur eins og ýmsir „fyrirmenn” úr rööum Framsóknar sögöu. Uppreisn í miðri skák Um þetta segir Magnús Kjartansson i leiöara i Þjóövilj- anum annan júli: „1 kosning- unum var ekki aöeins valiö milli tveggja manna, heldur og tveggja viðhorfa i islenskum þjóömálum. Eins og kosningabaráttan þróaö- ist varö hún uppreisn þjóöarinnar gegn valdastofnunum og forustu- mönnum sem vilja sitja yfir hlut almennings. I upphafi var gert um það drengskaparsamkomulag aö stjórnmálaflokkar og málgögn þeirra heföu ekki afskipti af kosn- ingabaráttunni, en viö þaö sam- komulag var ekki staöið af ýms- um helstu ráöamönnum Sjálf- stæöisflokksins undir forustu Bjarna Benediktssonar. Þeir létu Morgunblaöiö taka afstööu viku fvrir kosningar og beittu hvar- vetna kosningavél sinni og þjóö- félagsaöstööu. Ráöherrar og aör- ir leiötogar stjórnarflokkanna höföu sig mjög i frammi, og I slöasta tölublaöi stuöningsmanna Gunnars Thoroddsens var sér- staklega skirskotaö til Sjálf- stæöisflokksins og þannig reynt aö draga menn I dilka eftir flokkatengslum. Einnig opinber- uöust I kosningabaráttunni ýmis fróöleg þjóöfélagsleg sambönd sem hversdagslega eru dulin almenningi, til aö mynda i afstööu ýmissa Framsóknar- leiötoga og annarra svokallaöra vinstri manna sem hafa komið sér vel fyrir I þjóöfélaginu meö aöstoö þeirra sem fara meö völd. A þennan hátt reyndu hinir „æföu stjórnmáiamenn” aö ráöa af- stöðu þjóöarinnar og gera for- setakosningarnar aö leik I vald- skák sinni. Gegn þessu reis þjóöin á svo al- geran hátt að naumast veröur jafnaö viöannaöenskriöuna 1908. Almenningur rauf fiokksmúra og hafnaöi öllum fyrri fordómum; vinstrimenn og hægrimenn unnu saman af fullum heilindum og létu ekki neina valdamenn skipa sér fyrir verkum. Sagt hefur ver- iö aö þessi uppreisn sýni andúö þjóöarinnar á stjórnmálabaráttu en þaö er aö sjálfsögöu misskiln- ingur; hún er sjálf stjórnmála- barátta, ný fersk og áhrifarik. Stjórnmálaaöstaöan á Isiandi er gerbreytt eftir þessa kosninga- baráttu; áhrifa hennar mun gæta lengi og viða.” Undan nauðhyggju Tveim dögum siöar skrifar Magnús annan leiöara þar sem hann segir aö „þjóöleg vakning var ákaflega veigamikill þáttur” i hinum mikla sigri Kristjáns Eldjárns. „Menn fylktu sér um Kristján Eldjárn vegna þess að hann birtist sem sannur fulltrúi fyrir islenska þjóðarvitund, þau sögulegu og menningarlegu sér- kenni sem gera tslendinga aö sjálfstæöri þjóö”. I framhaldi af þvi er látin i ljós von um að þessi þróun verði til þess, aö þjóðleg af- staöa veröi ekki lengur talin „eitthvert sérstakt einkenni vinstrimanna” i stjórnmálabar- áttunni, aö um þau geti skapast viötækari samstaöa. Mörg fleiri dæmi mætti nefna um aö kosningabaráttan og úr- slitin uröu aö þvi leyti fagnaöar- efni, aö mönnum þótti sem þeir væru sloppnir úr pólitiskri nauö- hyggju, að frelsi þeirra væri meira en fyrr og tilefni til bjart- sýni miklu fleiri. Aö visu uröu áhrif þessara maidaga á íslandi ekki eins róttæk og langvinn og margir heföu viljaö. En þau voru meö sérstæöum hætti hluti af þeim frisklega gusti sem þá fór um löndin. Þau voru tilræði viö ryögaöar pólitiskar venjur og umgengnishætti/þau voru hvati á farsæla pólitiska óhlýöni. Og þegar allt kemur til alls: kannski eru þessi áhrif ekki öll komin til skila enn þann dag i dag — hver veit? Arni Bergmann tók saman.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.