Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 15

Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 15
Laugardagur 17. júnf 1978 ÞJÓDVILJINN — SÍÐA 1&! Þegar urslit voru kunn þann fyrsta júlf þyrptist mannfjöldi aö Þjóðminjasafni til ao hylla hin nýju for- setahjón. Ogeitthvaðhaf ðigerst: Fólkhafðiekkigerteinsogþvivarsagt. Af hverju var þetta hús oroio svo merkilegt? tekur ritstjóri svo djúpt i árinni aö tala um ao þessir menn séu nú „dauðir sem leiðtogar". Magnús Kjartansson segir i Þjóöviljanum 3. júli, að meö þvi að styðja Gunnar Thoroddsen hefði Bjarni Benediktsson forsætisráðherra einvöröungu stjórnast af pólitisk- um sjónarmiðum, „hann taldi það miklu máli skipta fyrir gengi Sjálfstæðisflokksins og framtlð ríkisstjórnarinnar að Gunnar hreppti sigur. A þennan hátt gerði Bjarni Benediktsson úrslit forsetakosninganna aö miklum ósigri fyrir sig og rikisstjórnina." Alþýðublaðið og Morgúnblaðið svara þvl til I leiðurum sinum, aö þetta sé fáránleg túlkun; hvor- ugur frambjóðandinn var á veg- um flokks og þvi beið enginn ein- stakur flokkur ósigur (Mbl. 6. júli). 011 áhersla er á þaö lógð, aö baráttan hefði staðið ,,um menn en ekki málefni" (Mbl. 2. júli). Það er greinilegt, að kosningarn- ar eru hálfgert feimnismál i stjórnarblööunum. Til dæmis má Bjarni Benediktsson ekki um þær mæla i næsta Reykjavikurbréfi, þar sem hann fjallar einkum um sjóefnaverksmiðju, og er það ekki fyrr en hálfum mánuði siðar (14. júli), að hann fær málið um þessa hluti, sem og i ræðu i Varðarferð samadag. Oánægja og leiði Alþýðublaðið, Vlsir, Morgun- blaöið geta þess öll, að kosn- ingarúrslitin sýni vissa óánægju með stjórnmálamenn. Bjarni Benediktsson segir i Varðarræð- unni að það sé „eðli málsins" að „þessi ófriður sem unkringir þá (stjórnmálamennina) snýst öðru hverju i allsherjar óánægju, leiða og vantraust á stjórnmálamönn- um i heild". Alþýðublaðið segir i leiðara þann 4. júli m.a. „sumir Allir töluðu um mannkosti -— en hugsuðu fleira segja að úrslit forsetakosning- anna endurspegli óánægju þjóöarinnar með stjórumála- flokka". Blöðin tengja þessa sömu óánægju við heita vorið I Paris, uppreisn æskunnar, en allt er þaö I miög hikandi tón. í fyrr- nefndum leiðara segir Alþýðu- blaðið til dæmis, að ef fólk 'sé orðið leitt á stjórnmálaflokkum þá verði þeir að bregðast við, m.a. með þvi að sýna æskunni tneiri trúnað. En Alþýðublaðið telur reyndar aö þessi flokkur hafi þegar gert það: „Alþýbu- flokkurinn getur státað af að hafa gengið á undan hinum flokk- unum. t.þessú efni. Alþýðu- flokkurinn á yngsta ráðherrann og á þingi sitja fyrir flokkinn tnargir ungir menn" — þott betur tnegi. — Með öðrum orðum: Þegar fyrir tiu árum var Alþýðu- flokkurinn orðinn „nýr og ungur flokkur á gömlum grunni." Allt í lagi með okkur Sami spurnartónninn I bland við sjálfsánægju lýsir sér i vangaveltum Morgunblaðsins. Þann 11. jull er fjallað um kröfur eskufólks um heim allan, og fýlg- ir með það sérstæða kompliment, að islensk æska hafi ábyrgöartil- finningu sem æskan I ööru lönd- um hefur ekki. Samt segir svo „Mundu ekki úrslit forsetakosn- inganna gefa til kynna nokkra óánægju æskunnar með hið pölitiska kerfi eins og Jpað er nú". Ekki er hægt að segja, að haldið sé áfram með þetta þema af nein- Um þrótti. I Reykjavikurbréfinu 14. júli er talað við æskuna á þess- um nótum hér: „Sjálfstæðisflokk- urinn hefur á undanförnum áratugum haft forystu um uppbyggingu hins islenska þjóðfélags. Arangurinn af þvl uppbyggingarstarfi hefur gengiö kraftaverki næst. Engu aö slöur er margt ógert" ...o.s.frv. — og siðan: „Sjálfstæðismenn hlusta á rödd æskunnar og réttmætar kröfurhennar um breytingar eins og jafnanáður". Með öörum orðum: hvorugur þessara flokka vildi horfast I al- vöru við þá lærdóma sem unnt var að draga af hinum fróðlegu forsetakosningum — og átti sá strútsháttur eftir að gera þeim miklar skráveifur slðan. Fyrirmenn Eins og fyrr segir var túlkun Timans og Þjóðviljans nokkuö með öðrum hætti. 1 „Menn og málefni" Tlmans þann 7. júli segir á þá leið, að úrslit kosning- anna hafi „lyft þjóðkjöri 1 nýtt veldi, gefið þvi nýtt inntak og þýðingu I augum þjóöarinnar og hún hefur meö nokkrum hætti fundiö hjá sér nýtt vald og nýjan mátt I þessum kosningum", Þar er lögð sérstök áhersla á, að Gunnar Thoroddsen hafi reynt að „fylkja I forystusveit sina sem allra flestum fólksforingjum og fyrirmönnum I landinu, einkum pólitiskum og treysta þvi siðan að þetta gamla kerfi dygði á þann veg að fólkið kysi eins og þeir segðu þvl". En eins og margir geröu sér tiðrætt um þá og siðar: fólk gerði ekki eins og þvf var sagt.ekki eins og'fimm ráðherrar og sjálft Morgunblaðið sagði, — og — nota bene — ekki heldur eins og ýmsir „fyrirmenn" úr röðum Framsóknar sögðu. Uppreisn í miðri skák Um þetta segir Magnús Kjartansson I leiðara I Þjóðvilj- anum ' annan júli: „1 kosning- uiium var ekki aðeins valið milli tveggja manna, heldur og tveggja viðhorfa i islenskum þjóðmálum. Eins og kosningabaráttan þróað- ist varð hún uppreisn þjóöarinnar gegn valdastofnunum og forustu- mönnum sem vilja sitja yfir hlut almennings. 1 upphafi var gert um það drengskaparsamkomulag að st jórnmálaf lokkar og málgögn þeirra heföu ekki afskipti af kosn- ingabaráttunni, en viö það sam- komulag var ekki staðið af ýms- um helstu ráöamönnum Sjálf- stæðisflokksins undir forustu Bjarna Benediktssonar. Þeir létu Morgunblaðið taka afstöðu viku fvrir kosningar og beittu hvar- vetna kosningavél sinni1 og þjóð- félagsaðstöðu. Ráðherrar og aðr- ir leiötogar stjórnarflokkanna höfðu sig mjög i frammi. og i siðasta tölublaði stuðningsmanna Gunnars Thoroddsens var sér- staklega skirskotað til Sjálf- stæðisflokksins og þannig reynt að draga menn I dilka eftir flokkatengslum. Einnig opinber- uðust i kosningabaráttunni ýmis fróðleg þjóðfélagsleg sambönd, sem hversdagslega eru dulin almenningi, til að mynda I afstööu ýmissa Framsóknar- leiðtoga og annarra svokallaðra vinstri manna sem hafa komið sér vel fyrir i þjóðfélaginu með aðstoð þeirra sem fara með völd. A þennan hátt reyndu hinir „æföu stjórnmálamenn" að ráða af- stööu þjóðarinnar og gera for- setakosningarnar að leik I vald- skák sinni. Gegn þessu reis þjóöin á svo al- geran hátt að naumast verður jafnaö við annað en skriðuna 1908. Almenningur rauf flokksmúra og hafnaöi öllum fyrri fordómum; vinstrimenn og hægrimenn unnu saman af fullum heilindum og létu ekki neina valdamenn skipa sér fyrir verkum. Sagt hefur ver- ið að þessi uppreisn sýni andúð þjóðarinnar á stjórnmálabaráttu en það er að sjálfsögðu misskiln- ingur; hún er sjálf stjórnmála- barátta, ný fersk og áhrifarik. Stjðrnmálaaðstaðan á lslandi er gerbreytt eftir þessa kosninga- baráttu; áhrifa hennar mun gæta lengi og viða." Undan nauðhyggju Tveim dögum siðar skrifar Magmis annan leiðara þar sem hann segir að „þjóðleg vakning var ákaflega veigamikill þáttur" i hinum mikla sigri Kristjáns Eldjárns. „Menn fylktu sér um Kristján Eldjárn vegna þess að hann birtist sem sannur fulltrúi fyrir Islenska þjóðarvitund, þau sögulegu og menningarlegu sér- kenni sem gera tslendinga að sjálfstæðri þjóö". I framhaldi af þvl er látin I ljós von um að þessi þróun verði til þess, að þjóðleg af- staöa veröi ekki lengur talin „eitthvert sérstakt einkenni vinstrimanna" i stjórnmálabar- áttunni, að um þau geti skapast viðtækari samstaöa. Mörg fleiri dæmi mætti nefna um að kosningabaráttan og úr- slitin urðu að þvi leyti fagnaöar- efni, að mönnum þótti sem þeir væru sloppnir úr politiskri nauö- hyggju, að frelsi þeirra væri meira en fyrr og tilefni til bjart- sýni miklu fleiri. Ab vlsu urbu áhrif þessara maidaga á íslandi ekki eins róttæk og langvinn og margir hefbu viljab. En þau voru meb sérstæbum hætti hluti af þeim frisklega gusti sem þá fór um löndin. Þau voru tilræbi vib rybgabar pólitiskar venjur og umgengnishætti, þau voru hvati á farsæla politiska óhlýðni. Og þegar allt kemur til alls: kannski eru þessi áhrif ekki öll komin til skila enn þann dag i dag — hver veit? Arni Bergmann tdk saman.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.