Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 21

Þjóðviljinn - 17.06.1978, Blaðsíða 21
Laugardagur 17. júnt 1978 ¦ ÞJODVILJINN — SIDA 2 i Umsjón: Dagný Kristjánsdóttir Elísabet Gunnarsdóttir Helga ólafsdóttir Melga Sigurjónsdóttir Silja Aöaisteinsdóttir Kvenréttíndahreyfingin Síðast liðinn vetur komst ég yfir ákaflega at- hyglisverðabókeftir ungan, breskan sagnfræðing, Richard J. Evans. Bók hans heitir „The Femin- ists" og kom út hjá útgáfufyrirtækinu Croom Helm, London 1977. Bók þessi var jafnframt aðal- heimild greinarinnar um baráttukonuna Kiöru Zetkin sem birtist hér á Jafnréttissiðu fyrr i vetur (11.2) t bók sinni rannsakar R.J.E. tilurb, þróun og endalok þeirrar kvenréttindabaráttu sem kom upp á 19. öldinni og náði há- marki slnu I kröfunni um kosn- ingarétt kvenna á fyrsta árs- fjórðungi 20. aldar. Undirtitill bókarinnar ,,The Feminists" er: Kvenréttindahreyfingar i Evrópu, Ameriku, Astralasiu 1840-1920. Það er þannig ekkert smáræði sem tekiö er til með- feröar f bókinni og ekki laust við að manni blöskri þetta metnao- arfulla verkefni. Höfundur sannar það hins vegar meo bók- inni, hve mikils viroi þaö er aö skooa máliö i svo stóru sam- hengi. 1 fyrsta hluta bókarinnar rekur hann t.d. nokkrar kenn- ingar um upphaf kvenréttinda- hreyfingarinnar á 19. öldinni. Kenningar þessar eru býsna skemmtilegar en eiga þaö sam- merkt aö þær fara a5 riölast ansi mikið (sem altækar skýr- ingar) þegar komio er Utfyrir landsteina þess lands/landa sem höf. þeirra taka mio af. Með samanburbi á kvenréttinda. hreyfingum hinna óliku landa sem hér eru til athugunar er hins vegar hægt aö safna saman þráounum, skilja aö hio sameig- inlega og sértæka I þeirri sér- kennilegu pólitlk sem þróaðist i gömlu kvenréttindabaratlunni. „Stefnur og straumar" Kvenréttindahreyfingin er sprottin upp af efnahagslegri þörf millistéttarkvenna. A 19. öldinni urðu miklar þjóðfelags- breytingar meö iönbyllingum, vexti borganna o.fl. Um teið urðu miklar breytingar á stétt- unum, millistéttin stækkaöi og breyttist á ýmsa vegu og pbli- tisk og félagsleg áhrif hennar uxu ab sama skapi. Þetta hafbi vitaskuld mikil áhrif á stöbu kvenna af millistétt. Margvisleg þróun teiddi til þess ab æ fteiri milllistéttarkonur þörfnuöust vinnu og þá aubvitab menntunar til ab geta sótt um þau störf sem tiltæk voru. Elsta kvenréttindahreyfingin sótti hugmyndir stnar til borg- aralegrar frjálshyggju Johns Stuart Mills o.fl. Hugmynda- grundvöllur hreyfingarinnar einkenndist þannig af einstakl- ingshyggju og trú á rétt frjálsra einstaklinga til aö spreyta sig á samfélaginu og njóta sömu tækífæra og aörir til þéss. Þetta er i akaflega grófum dráttum grundvöllurinn ab upp- hafi kvenréttindahreyfingar- innar, sem R.J.E. rekur mjög skilmerkilega I bók sinni. Hann gerir siban grein fyrir hinum ýmsu tilbrigbum vib þetta og telur t.d. ab þjóbernishyggja hafi leikib stórt hlutverk i þróun kvenréttindabaráttunnar hér á tslandi. Hib Islenska kvenfélag var þannig stofnab árib 1894 til styrktar haskóla á Islandi. Eftir ab töluverður hópur millistéttarkvenna var tekinn til starfa (mest vib kennslu) og átti abgang ab skólum, breyttist kvenréttindahreyfingin.. HUn tók þá upp n.k. sibbótarpólitfk (gegn drykkjuskap, lauslæti o.fl.), og kvenréttindakonur beittu sér ab mannúðarmálum. Að lokum varð svo krafa þeirra um kosningarétt helsta baráttu- malið. 1 mörgum löndum fylktu kvenréttindakonur sér undir merki fr jálshyggjumanna. Þeg- ar óttinn við kommunismann magnaðist (1917) lctu millistétt- armenn hins vegar af frjáls- hyggjunni i stórum stfl og sneru til hægri i stjórnmálum og kven- réttindakonurnar fylgdu þeirri stefnu lika. inn(iin|iíi[iii; „„i,,,.. 3" WVmSTHAHKW 'ríilúÍÍArtÍMí^ Andstæðingar kvennréttindabaráttunnar létu lfka i sér heyra. JEg er ekki svo framtakssöm' AUir þeir sem heimsótt hafa Kvennasögusafnið, Hjarðar- haga 26, vita hver Anna Sigurð- ardóttir er. Meb lilliti til þeirra sem ekki hafa enn komið þang- að og hitt hana þar fyrir skut- umstviðá Hjarðarhagann (einu sinni sem oftar) og tókum önuu tali. — Hvers vegna var Kvenna- sögusafnið stofnað, Anna? — Það var þörf fyrir það. Ég hafði tengi vitað um að minnsta kosti tvö slik kvennasögusöfn erlendis og látiö mig dreyma um eitthvaö þvi um líkt á Is- landi. Ég kynntist tveimur á- gætum bókasafnsfræðingum Svanlaugu Baldurssóttur og Else Miu Einarsdóttur sem höfðu áhuga á þessu lika. Svanlaug var erlendis á með- an við Elsa Mia unnum að und- irbUningi safnsins. Bréfaskrift- irnar okkar i millum segja alla þá sögu sem var býsna viðburð- arrfk. Það var gott að hafa Elsu Miu sér við hlið i undirbuningn- um, þvi hUn forkur duglegur. Ég er ekki svo framtakssöm. Til að gera nú langa sögu stutta þá var akvörðuninum stofnun safnsins tekin I jtill 1974. Kvennasögu- Anna Siguröardóttir i Kvennasogusafni tslands. Vidtal viö Önnu Siguröardóttur safnið var sfðan formlega stofn- að 1. jantiar l975.Stofninn i safn- inu voru bækur og ýmiss konar gögn sem ég hafði safnað arum saman og gaf þessu safni. — NU er safnið hér til hUsa á heimili þlnu og þU hefur lagt ó- skaplega vinnu i það. Hefurbu nokkurn tima fengib kaup fyrir þessa vinnu? — Nei, nei — ég hef svolitlar tekjur sjálf og lifi á þvl. — Hver er fjárhags- grundvöllur safnsins? — Fyrst lagbi ég til þá aura 8em þurfti til — vib hjónin höfb- um sparab þab saman. Svo kom kvennafriið^ og peningagjöf nefndanna sem sáu um þab til safnsins var hinn raunverulegi fjarhagsgrundvöllur þess. Við höfum slðan fengið nokkra styrki frá Alþingi en þeir hafa nU ekki verið hair. Vib erum ekki á f jarlögum heldur hefur menntamálarábuneytib Uthlut- að okkur styrkjum skv. tilmæl- um fjárveitingarnefndar þings- ins. — Fyrir hvaba peninga kaup- ib þib þá bækur og gögn til safnsins? — Þab hefur ekki verið keypt annað en það sem ég hef keypt á fornsölum. En okkur hafa verið gefnar bókagjafir og fleira og þab hefur verib drýgstur hluti þess sem bæst hefur vib safnið. — Fengub þib ekki styrk frá Þjóbhátibarsjobi nUna um dag- inn? — Jti, vib fengum tvær miljónir sem á ab nota til ab skrá þab sem til er i saf ninu og koma upp spjaldskrá yfir þab. Undir aldamótin hafbi sóslal- isk kvennabarátta orðið helsti valkosturinn vib kvenréttinda- hreyfinguna og þab leiddi til þess ab verkalýðssinnar sneru baki við henni. Atökin milli þessara hópa voru oft harkaleg ogumþaumætti tala langtmál. Þaö kemur glögglega fram I bokinni „ The Feminists" að það er stétt en ekki kyn sem endan- lega sker Ur þvl hvort konur geta barist hlið við hlið. í bok- inni er t.d. sagt frá kvenrétt- indaþingi i Paris um aldamótin Þar voru sérstakar sendinef ndir verkakvenna og vandamái þeirra voru rædd á þinginu. Þegar farið var að ræða um vinnukonur á einkaheimilum fór hins vegar að syrta i álinn þvl að kvenréttindakonurnar töluðu gegn þvi að vinnusttilkur fengju einn f ridag i viku og töldu að það myndi leiða til aukins vændis. Siðbótarkenningar millistéttarkvennanna voru á- kaflega móbgandi fyrir verkakonurnar þvi að sjálf- sögðu var mestur hluti sibbdtar- innar þeim ætlabur. Kosningarétturinn vannst ab lokum á mismunandi timum og á ólikum forsendum. Eftir þab úrkynjabist kvenréttindahreyf- ingin viðast hvar og leið undir lok. Þab er mjög athyglisvert ab sjá þab rakið iivað varb um gömlu feministana — hvernig þetta þróabist — en hér gefst ekki rtim til ab endursegja þab. Séra Jón og bara Jón t formáia bókarinnar kemur höfundur aðeins inn á e.k. „stéttskiptingu" vibfangsefna i sagnfræði. Þegar hann fór að rannsaka þýska kvenréttinda- baráttu var cekki trútt um Þjóð- verjar (bæði austur-og vestur-) undruðust þessa starfsemi. Þvi ekki að taka eitthvert annað — og merkilegra — viðfangsefni og láta konurnar um þetta dót. Þessi viðhorf hafa nU sést viðar t.d. I bókmenntarannsóknum þar sem „kerlingabækur" hafa til langs tima ekki verið ýkja hátt skrifaðar. En nU er þetta ab breytast (vonandi). Bók Richard J. Evans um feministana er gott dæmi um þab ab snjallt folk beitir" sér æ meira ab hinum vanræktu svibum fræðanna og eg vil hveja Islenska Utgefendur ab láta þýba þessa bok. HUn væri mikill fengur öllum þeim sem" hafa áhuga á sagnfræði, pólitlk og kvenfrelsi. Þess má geta að bókin „The Feminists" er til iKvennasögusafni Islands. D.K. Dugir styrkurinn til þess? —' Elsa Mia áætlabi ab skrán- ingin tæki hálft annaö ár og ef reiknub eru laun bókasafns- fræbings þennan tima dugir þab nU tæpast. Bókasafnsvinna er á- kaflega ti'mafrek, sérstaklega þegar skrá þarf svo mikinn fjölda greina og smærri heim- ilda. — ÞU sagbir ábanab þab heföi verið þörf fyrir svona safn. Til hvers er það ætlað? — Megintilgangurinn er sá ab stuðla að og hjálpa til við rann- Frh. á 30. siðu

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.