Þjóðviljinn - 12.06.1982, Blaðsíða 19

Þjóðviljinn - 12.06.1982, Blaðsíða 19
18 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Helgin 12.-13. júní 1982 Helgin 12.-13. júni 1982 ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 23 einni miljón mynda! Spjallað við starfsmennf safnsins þau Ivar Gissurarson og Dönu F. Jónsson ( tækniþjóðfélagi nútím- ans á íslandi þykir það sjálfsagður hlutur að Ijós- myndavél sé til á hverju heimili. Hundruð þúsunda Ijósmynda eru teknar á ári hverju og allt í lit að sjálf- sögðu. Kvikmyndun ýmiss konar er auk þess mjög að ryðja sér til rúms meðal almennings,enda sá miðill hverjum manni eðlilegur eftir tilkomu sjónvarps í hver ja stof u. Ekki eru liðin nema um það bil 150 ár siöan ljósmyndavélin var fundin upp. Þaö var fransmaöur- inn Niépce sem lagði fram upp- finningu sem landi hans Da- guerre fullkomnaöi og er ennþá til mynd eftir hinn sibarnefnda frá árinu 1837 og nokkrar frá næstu árum þar á eftir. Ljósmyndunarkúnstin náði furðu fljótt hingað til íslands og mun þaö hafa verið Helgi Sig- urösson frá Jörva sem fyrstur mörlandans lærði ljósmyndun. Helgi átti siðar þátt i stofnun Forngripasafnsins. Ekki er okkur kunnugt um að til séu frummyndir eftir Helga frá Jörva en á meðal elstu mynda af tslendingum eru af feðgunum Sveinbirni Egilssyni og Benedikt Gröndal, teknar i Kaupmanna- höfn árið 1852. Erlendir ljós- myndarar fóru að slæðast hingað til Islands eftir miðja 19. öldina og eftir það er talsvert tekið af myndum, bæði af Islendingum og erlendum mönnum. Má nefna frumkvöðla Islenska auk Helga Sigurðssonar þá Siggeir Pálsson á Skeggjastöðum, Guðbrand Guð- brandsson I Reykjavlk, Sigfús Eymundsson bóksala, Tryggva Gunnarsson bankastjora, Nicoline Weywadt á Teigarhorni og Jón Chr. Stefánsson timburmann á Akureyri. Þúsundir mynda hafa verið skráðar og merktar sérstaklega i Ljósmyndasafninu. Hér sjáum við Dönu vibeinngeymsluskápinnenofaná honum eru tólýmis ogtækisem tengd eru ljósmyndun. Ljósm. —eik. Dana F. Jónsdóttir ljósmyndari og starfsmaður Ljósmyndasafns- ins stendur hér við stækkara einn mikinn. Forstöðumaður safnsins, tvar Gissurarson var i leiöangri á Akureyri er ljósmyndarann bar abgarbi. Ljósm. — eik. Þetta er eitt af geymsluherbergj- um Ljósmyndasafnsins. 1 þessum trékössum er safn eitt mikib sem nýlega barst og á eftir ab flokka og skrá eftir ákvebnu kerfi. Ljósm.— eik. Gunnar Rúnar ólafsson fékk snemma áhuga á Ijósmyndun og helgabi sig þessu áhugamáli alfarib árib 1944. Hann tók fjölda mynda m.a. á Akureyri en þessi mynd er einmitt tekin þar 1957. — Ljósm. Ljós- myndasafnið. Magnús Ólafsson tók þessa einstæðu mynd af siidarplani og er þetta aðeins ein stórmerkra mynda eftir Magnús sem sýnir þjóbllf og þróun byggbar á tslandi hér fyrrum. Ljósm. Ljósmyndasafnið. Svona leit Vesturgatan, I Reykjavik út þegar Tempest Anderson var hér á ferb um 1890. Ljósm. Ljósmyndasafnib. 1. Nýlenda. Byggt 1872. Flutt á Arbæjarsafn 1972. 2. Vesturgata 46 (Gislaholt vestra) Byggt 1883. ltifib 1968. 3. Vesturgata 51a (Hausthús) Byggt 1881. 4. Vesturgata 44. Byggt 1882. 5. Vesturgata 42 Byggt 1881 Rif ib 1968? 6. Vesturgata 40 (Norska hús) Byggt 1886? Rifib 1978 7. Vesturgata 38 Byggt 1875. 8. Vesturgata 36 (Jóns hús Þórbarsonar) Byggt 1875 Rifib 1963? 9. Vesturgata 34 (Gisla hús Tómassonar) Byggt 1875 10. Vesturgata 32 (Kapt. hús) Byggtl874 Rifibl914? 11. Vesturgata30 (Þórbarhús Zotga). Byggt 1880. 12. Vesturgata 28. Byggt 1881 13. Hlibarhús (vestari Bærinn?) Bærinn var rifinn um 1930. Fjölmargar ljósmyndir sýna vel þróunina I atvinnuháttum iandsmanna. Þessi mynd er tekin af Pétri Leifssyni á skóvinnustofu og væri gaman ab fá upplýsingar um hvab heib- ursmennirnirá myndinniheita.Ljósm. Ljósmyndasafnib. Uppsátur á Geirseyri vib Patreksfjörb. Þessa mynd tók ab sjálfsögbu Pétur A. ólafsson oghétbáturinnSigurbörg, sibarnefndFlatey.Ljósm. Ljósmyndasafnib. „ Ljósmyndin sem menning- ararfur Ekki þarf að deila um að ljós- myndin hefur margvlslegt menn- ingarsögulegt og listrænt gildi. Hún er ómetanleg heimild um þjóðllf og menningu genginna kynslóða, þekkingarbrunnur sem grúskarar og sagnfræðingar framtlðarinnar munu sækja forða sinn I. t rúmt ár hefur verið undirbúin stofnun sérsafns eða miðstöðvar fyrir ljósmyndir, sem geti unnið nauðsynlegt björgunarstarf og staðið fyrir hvers kyns rannsókn- um og þjónustu með Islenskar ljósmyndir. Sérstök deild hefur auðvitað verið árum saman I Þjóöminjasafninu. sem sinnt hef- ur ljósmyndum en nokkrum áhugamönnum um þessi mál fannst ekki nóg að gert og stofn- uðu Ljósmyndasafniö 2. septem- ber 1981. Við gengum á fund tvars Gissurarsonar forstöðumanns safnsins og Dönu F. Jónssonar ljósmyndara þess og spurðum þau fyrst hver hafi verið aðdrag- andinn að stofnun Ljósmynda- safnsins: — Okkur sem stóðum aö stofn- un Ljósmyndasafnsins fannst að fyrir hendi þyrfti að vera sérsafn eða miöstöð sem ynni með ljós- myndir og hefði með höndum rannsóknir og úrvinnslu á þessu sviði hér á landi. Við höfum öll rekist oft á einkasöfn I skóköss- um, kistum og úreltum mynda- möppum uppi á háalofti eöa niðri I kjallara og það var talin nauð- syn á aö gera eitthvaö til að bjarga þessum menningarverð- mætum. Ætlun okkar er að gera Ljósmyndasafnið að lifandi safni þar sem menn geti komið og feng- ið aðstoð og miðlað okkur þekk- ingu jafnframt. Enda er það svo að afar mikiö er um að eldra fólk komi til okkar, leiti eftir myndum af horfnum vinum eða gömlum bústöðum og þetta f ólk hefur ver- ið okkur starfsmönnum safnsins ómetanleg gullnáma varðandi sögu og bakgrunn þeirra mynda sem við höfum i höndunum. Að hafa á einum stað — En hver er þá megintilgang- ur Ljósmyndasafnsins? — Tilgangurinn er fyrst og fremst aö skrá og varðveita gamlar ljósmyndir og nýjar, kynna þær með sýningum og út- gáfu, að vernda höfundarréttinn, að koma I veg fyrir eyðileggingu og misnotkun ljósmynda og ann- ast hvers konar þjónustu við not- endur ljósmynda. Viö eigum ekki þær myndir sem við höfum undir okkar höndum og höfundarrétturinn er því á sínum stað. Viö teljum hins vegar mikið verk óunnið viö hagsmunagæslu fyrir hönd þeirra sem tekið hafa myndirnar og eiga höfundarrétt- inn að þeim. Svo er auðvitaö hitt að okkur fannst nauðsynlegt að skapa að- stöðu fyrir allan þann aragrúa safna sem liggur nánast I óreiðu hjá fólki bæði innan lands og utan. Bæði erlend söfn og inn- lend — Hafið þib leitab fanga erlend- — Okkur hefur borist safn er- lendis frá, en svo var mál með vexti að ensk kona, Ruth Ellison, kom til tslands með myndir sem hún hafði fyrir tilviljun fundið úti i York á Englandi. Hingað til okk- ar kom hún og kvaðst vilja af- henda safninu fjölda mynda eftir Tempest Anderson, en hann fór hérum árin 1890 og 1893. Astæöan fyrir heimsókn hans til tslands var áhugi á jarðfræði landsins en á daginn kom að hann hafði fullt eins mikinn áhuga fyrir fólkinu hér, byggingum og búskaparhátt- um. Festi hann þaö sem fyrir augu bar á ljósmynd og nú er sumsé Ljósmyndasafniö að öðlast mmsjón með höfundarrétti á myndum Andersons. Negativin eru úti I Englandi en nú þessa dagana munu tveir ljósmyndarar fara frá okkur og taka eftirtökur eftir 5 - 600 plötum. 1 miljón mynda! — Hversu margar myndir eru I Ljósmyndasafninu nú? — Okkur teist til að hér séu um 1 miljón mynda eða þar um bil, flestar frá þvl eftir 1950 en einnig hluti frá síðustu öld. Þá erum við að tala um filmur, kopíur og gler- plötur. — Og hvernig áskotnast ykkur þessar myndir? — Með margs konar hætti. Varðandi stærri söfnin má segja að það skiptist i tvö horn. Annars vegar hefur fólk að eigin frum- kvæði boðið okkur söfn til varð- veislu og hins vegar höfum viö frétt af góöum söfnum og leitað eftir að fá umráðaréttinn. Safnið skuldbindur sig til að koma verkum höfunda þannig á framfæri að þaö samræmist höf- undaheiðri þeirra og er stuðst við höfundalög nr. 73 frá 1972. — Og þið hafið verib meb sýn- ingar? — Já, við höfum staðiö fyrir 6 sýningum sem hafa hlotið góðar undirtektir. Fyrst skal nefna sýn- ingu á ljósmyndum Péturs A. Olafssonar á Patreksfirði I mai 1981. Næst héldum við aftur sýn- ingu á myndum Péturs i Arbæjar- safni sumarið 1981 og um haustið var sýning á Akureyrarljósmynd- um Gunnars Rúnars Olafssonar á Akureyri i september 1981. Næst stóðum við fyrir sýningu á Snæ- fellsnesmyndum Péturs A. Olafs- sonar og Gunnars Rúnars Ólafs- sonar á Hellissandi og i Grundar- firði I nóvember og desember 1981. Siöasta sýning okkar var svo á Reykjavikurmyndum Skafta Guðjónssonar i Listasafni Alþýðu hér I Reykjavlk I desember slðast liðnum. Ljósmyndasafnið fer með höf- undarétt fyrir ljósmyndarana Magnús Ólafsson (f. 1862), Pétur A. Olafsson (f. 1870), Pétur Thomsen (f. 1910), Skafta Guð- jónsson (f. 1902), Gunnar Rúnar Ólafsson (f. 1917), Pétur Leifsson (f. 1886), Jón Kaldal (f. 1896) og Olaf Magnússon (f. 1889). Auk þess förum vib með höfundarétt fyrir ljósmyndastofuna Asis en auk þess eru i safninu merk söfn erlendra ljósmyndara sem ferð- uðust til tslands á siöustu áratug- um 19. aldar og svo er hér fjöldi mynda eftir ýmsa ljósmyndara víðs vegar aö af landinu. Feröabóká döfinni — Og ab lokum tvar og Dana, er eitthvab sérstakt á döfinni hjá Ljbsmyndasafninu? — Hér er auðvitað alltaf eitt- hvaö að gerast á degi hverjum, margir sem koma með myndir, spyrja um myndir og veita okkur ómetanlegar upplýsingar um myndir. Fjölmargar hugmyndir eru á döfinni um næstu stórverk- efni og núna erum við með I vinnslu ferðabók sem I verða myndir eftir útlending, Living- stone Learmounth, sem ferðaðist um tsland árið 1887. Okkur langar til að koma á sýn- ingakvöldum sem viðast um landið þar sem við mundum bregða slidesmyndum á tjald og sýna myndir og fá upplýsingar um þær sem viö ekki þekkjum. Allt þetta starf kostar mikla pen- inga og það er stefna okkar að koma málum svo fyrir að við get- um rekið starfsemina án mikilla skulda I framtiðinni. Allar tekjur safnsins, sem ekki hafa verið miklar hingað til, renna til starf- seminnar og það er óhætt að segja að sá hópur velunnara Ljbs- myndasafnsins sem að þvi stend- ur hafi lagt á sig mikla og ómælda vinnu við að koma þvl á laggirn- ar, sögðu þau tvar Gissurarson og Dana F. Jónsson að lokum.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.