Þjóðviljinn - 14.04.1989, Blaðsíða 16

Þjóðin kynntist honum fyrst
hinum megin við myndavélina
og hann var af mörgum talinn
frambærilegasti fréttamaður
Sjónvarpsins. Af og til brá
honum einnig fyrir framan við
myndavélina, einsog t.d. í
Sigtúni þegarfórnarlömb mis-
gengis launa og lánskjara
blésuíherlúðragegn
stjórnvöldum. Svo var hann
kjörinn formaður BSRB í
glæsilegri kosningu sl. haust
og undanfarnarvikurhefur
ekki verið hægt að opna dag-
blöð eða kveikja á sjónvarps-
fréttum án þess að andlit hans
blasi viðmanni. Og þvíerekki
að neita að það kom mörgum í
opna skjöldu aö BSRB skyldi
náfrumkvæði í þeirri samn-
ingahrinu sem nú genguryfir
þjóðfélagið.
„Ég sé ekki að það skipti miklu
máli hver á frumkvæðið við
samninga einsog þessa. Við
greindum stöðuna þannig að
slagurinn stæði um að ná samn-
ingum en ekki hver yrði fyrstur
að ná þeim. Við höfðum ríkis-
stjórnina grunaða um að vilja
draga samningaviðræður á lang-
inn, en kjaraskerðingin hefði
auðvitað orðið þeim mun meiri
sem samningar drægjust. Annars
staðar á vinnumarkaði er svipað
uppi á teningnum. Þannig á Al-
þýðusambandið í höggi við at-
vinnurekendur sem vilja skerða
kjör almennings stórlega með
gengisfellingum og öðrum að-
gerðum. Þessvegna skapaðist
þessi mikla reiði hjá atvinnurek-
endum eftir samningana við
BSRB. Þeir vildu frekari kjara-
skerðingu.“
Það er auðvitað Ögmundur
Jónasson, formaður BSRB og
fyrrverandi fréttamaður á Sjón-
varpinu, sem er í helgarviðtali.
Við ætlum að reyna að komast
örlítið undir skelina á þessum
manni sem stöðugt vitnar til þess
að við lifum tíma breytinganna og
brosir samtímis út í annað. Hann
er talsmaður breytinganna en
hefur aldrei verið orðaður við á-
kveðinn stjórnmálaflokk þótt
enginn fari í grafgötur um að
hjartað slær til vinstri.
Mótaöuraf
ólíkum
straumum
I föðurætt er Ögmundur kom-
inn af húnvetnskum bændum og
faðir hans Jónas B. Jónsson,
fræðslustjóri í Reykjavfk og fyrr-
verandi skátahöfðingi, er kunnur
Sjálfstæðismaður. Ætti sonurinn
ekki að feta í hans pólitísku fót-
spor?
„Ég hef ekki alltaf verið sam-
mála föður mínum í pólitík, þó að
ég sé reyndar þeirrar skoðunar,
að hann teljist til þess arms Sjálfs-
tæðismanna sem ég vil kenna við
húmanisma. Þessir Sjálfstæðis-
menn voru í eina tíð sterkir í þeim
flokki áður en markaðsfræðing-
arnir yfirtóku hann. Móðir mín,
Guðrún Ögmundsdóttir Step-
hensen, er mjög lifandi mann-
eskja, víðsýn, fordómalaus og
málefnaleg og hefur aldrei látið
blindast af stjórnmálaflokkum.
Hins vegar er ljóst að að mér
standa ólíkir pólitískir straumar
og trúlega mótar það lífsviðhorf
mitt.“
Móðurbræður Ögmundar eru
landskunnir baráttumenn, þeir
Þorsteinn Ö. Stephensen leikari,
Einar Ögmundsson fyrrverandi
formaður Landssambands vöru-
bílstjóra, og Stefán Ögmunds-
son, fyrrverandi formaður Prent-
arafélagsins, sem nú er nýlátinn.
Þeir hafa allir látið til sfn taka í
baráttu af ýmsu tagi. Ögmundur
er borinn og barnfæddur
Reykvíkingur, alinn upp á Mel-
unum og gekk í skóla með ýmsu
fólki sem hefur látið til sín taka í
þjóðmálaumræðunni. Þau Vil-
mundur Gylfason og Magdalena
Schram voru t.d. bekkjarfélagar
hans. Af Melunum lá leiðin í MR
og þaðan út til Edinborgar þar
sem hann nam sagnfræði og
stjórnmálafræði. Ögmundur
kom svo aftur út til íslands
sumarið 1978 og réðst þá í suma-
rafleysingar á Ríkisútvarpinu.
„Andrés Björnsson, tengda-
faðir minn, reyndist sannspár
þegar hann sagði að þeir sem eitt
sinn réðu sig á útvarpið myndu
þaðan í frá tengjast því. Ég var á
fréttastofum útvarps og sjón-
varps næstu 10 árin og kunni
mjög vel við mig í fréttamennsk-
unni.
Ekki á eilífðar-
ráöningu
Ég lít ekki á formennsku í
BSRB sem eilífðarráðningu,
enda er ég andvígur því að menn
séu mjög lengi bundnir svona
starfi. Það þarf að eiga sér stað
stöðug endurnýjun í hreyfingu á
borð við BSRB. Tímarnir eru að
breytast. Það hafa komið fram
hugmyndir um örari skipti og ég
er mjög hlyntur þeim.“
Tímarnir eru að breytast seg-
irðu. Margir líta á þig sem fulltrúa
ákveðinna breytinga sem nú eiga
sér stað í samfélaginu. Þú ert ekki
talsmaður ákveðins stjórnmála-
flokks heldur hefurðu höfðað til
einhverskonar grasrótar, einsog
átti sér stað í Sigtúnshópnum á
sínum tíma.
„Menn hafa stundum velt því
fyrir sér hvort hreyfing á borð við
verkalýðshreyfinguna sé að
verða úrelt fyrirbrigði. Ég segi;
það er háð því hvernig hún starf-
ar. Við höfum séð hvernig
þjóðfélagið breytist þegar verka-
lýðshreyfing er í lægð, þegar
kauptöxtum hefur verið haldið
niðri og launafólki greitt fyrir
vinnu sína á forsendum valdsins,
þeirra sem ráða. Þá hafa þeir
fengið mest í sinn hlut sem standa
næst kjötkötlunum með allskyns
sporslum og óunninni yfirtíð, ó-
meðvitaðri yfirtíð einsog sumir
vilja orða það. Sama á við um
umgengnishætti í þjóðfélaginu
öllu. Fólk vill ekki una þessu.
Viðbrögð fólks eru á þann veg
að nú sé nóg komið af svo góðu,
að nú þurfi að efla samtök launa-
fólks, að efla lýðræðislegt starf
innan þeirra. Aðeins ef okkur
tekst að gera þetta verður verka-
lýðshreyfingin einhvers virði.
í rauninni er það magnað með
þessa samninga að ólík aðildarfé-
iög komu saman án þess að afsala
sér samningsrétti sínum og störf-
uðu mjög náið saman af fúsum og
frjálsum vilja og settu fram kröf-
ur í anda jafnréttis og jafnlauna-
stefnu. Mér finnst þessir samn-
ingar sýna félagsþroska og
óeigingjarna samstöðu.
Aður var samningsrétturinn á
hendi heildarsamtakanna en sú
breyting hefur átt sér stað að nú
er samningsrétturinn á hendi ein-
stakra félaga. Nú komu hinsveg-
ar félögin aftur saman og hafa
með sér mjög náið samstarf um
þessa samningsgerð."
Sigtúnshópurinn
Nýafstaðnir samningar eru
eðlilega mjög ofarlega í huga Ög-
mundar en við höfðum áhuga á
að fræðast um fleiri viðburði í lífi
hans og hverfum aftur til Sigtúns-
hópsins.
„Árið 1983 hafði ríkisstjórnin
sett bráðabirgðalög og numið
samninga úr gildi en jafnframt
var lánskjaravísitalan látin ó-
áreitt þannig að lánin ruku upp úr
öllu valdi. Þegar komið var fram í
ágúst tók fjöldi einstaklinga sig til
og kom saman og sagði að nú væri
nóg komið og það var blásið til
fundar í Sigtúni, sem er einhver
mesti sprengifundur sem ég man
eftir.“
Hvernig kviknaði þessi hreyf-
ing?
„Þetta lá í loftinu. Við hittumst
nokkrir úr öllum pólitískum
flokkum og flokksleysingjar og
áttum með okkur nokkra fundi.
Þetta spurðist út og það fjölgaði
stöðugt í hópnum. Síðan var svo
boðað til fundarins í Sigtúni. Þar
var alveg magnað andrúmsloft.
Síðan hefur þetta starf í húsnæð-
ismálunum staðið fram á þennan
dag.
Ráðamönnum var mjög brugð-
ið vegna þess að þarna var í raun
komin þverpólitísk hreyfing og
þeir fundu að það var mjög mikil
alvara á bakvið þetta. Ég er
sannfærður um að þessi hreyfing
hefur haft geysimikil áhrif. Hún
hafði áhrif á alla þjóðfélagsum-
ræðu og þótt húsnæðismálin séu
enn í miklum ólestri þá varð þetta
til þess að ýta á aðgerðir í þeim.
Um þetta leyti spruttu upp
ýmsar aðrar hreyfingar. Þar má
nefna Búseta og Samtök um
jafnrétti landshluta og ýmsar aðr-
ar sem eru í þessum anda. Fólk
áttaði sig á því að það er hægt að
fá ýmsu áorkað ef það tekur
höndum saman. Fjöldastarf af
þessu tagi er nútímalýðræði
lífsnauðsyn."
Frá Sigtúnshópnum hverfum
við aftur að starfi Ögmundar
innan BSRB og þeirri þróun sem
átt hefur sér stað innan samtak-
anna síðan hann gerðist virkur
innan þeirra.
„Fljótlega eftir að ég kom til
Sjónvarpsins tók ég þátt í starfi
starfsmannafélagsins þar og ég
held að það hafi ég verið 1982 að
ég tók sæti í varastjórn BSRB og
síðan hef verið þar viðloðandi
utan þau tvö ár sem ég dvaldi sem
fréttamaður í Danmörku.
Þótt núna sé verið að tala um
ýmsar breytingar í samtökunum í
takt við tímann, mega menn ekki
gleyma því að BSRB byggir á
traustum og góðum hefðum og
samtökin hafa komið mörgu
góðu til leiðar."
Samstarf viö
aöra
Samt gerist það að samtökin
hafa tvístrast á þeim árum sem þú
hefur verið virkur innan BSRB.
Kennarar og fleiri hópar hafa
yfirgefið samtökin. Veikti það
samtökin verulega að þínu mati?
,Að ýmsu leyti veikti það sam-
tökin. Það er ekki nokkur vafi á
því. Okkur var mikil eftirsjá í
kennurunum. “
Var þetta afleiðing af verkfall-
inu 1984?
„Ég held að það komi margt til.
Auðvitað hefur alltaf verið tog-
streita milli ólíkra sjónarmiða
innan bandalagsins og þessi tog-
streita kom mjög skýrt fram eftir
verkfallið. Mörgum hafði fundist
verkalýðshreyfingin vera svifa-
sein að bregðast við kjaraskerð-
ingunni og afnámi samningsrétt-
arins á þessum tíma og þá mögn-
uðust hugmyndir manna um
hreyfanlegri og sveigjanlegri
samtök. Hugmyndir um að færa
samningsréttinn til einstakra fé-
laga BSRB má rekja til þessa
tíma. Og að líkindum hurfu
kennarasamtökin úr okkar sam-
tökum í þessu samhengi.
Annars viljum við ná sem allra
bestu samstarfi við kennara og
önnur samtök launafólks, aðra
hópa opinberra starfsmanna, Al-
þýðusambandið, bókagerðar-
menn, bankamenn og önnur
samtök sem eru að vinna að sam-
eiginlegum réttindamálum. Það
kemur oft í ljós hvað hægt er að
gera ef menn standa saman.“
Þú talar um samstöðu en ekki er
að heyra á BHMR mönnum að
þeir vilji samstöðu með ykkur.
Páll Halldórsson sagði að í þess-
um samningum hafði verið skrif-
að upp á kaupmáttarhrun.
„Við erum ekki að skrifa upp á
kaupmáttarhrun heldur erum við
að skrifa upp á stöðvun hrunsins,
kauphækkanir, jafna krónutölu
til allra félagsmanna, sem þýðir
að við erum að skrifa upp á samn-
inga sem byggja á miklum félags-
þroska að mínu mati. Við erum
að skrifa upp á ýmis mikilvæg
réttindaákvæði sem koma fólki
að miklu gagni. Við erum að
skrifa upp á kauphækkanir fyrir
lægsta fólkið, kauphækkanir um-
fram það sem þeir hærra launuðu
fá. Af þessu erum við að sjálf-
sögðu stolt. Hinsvegar lítum við á
þennan samning sem bráða-
birgðasamkomulag sem gefur
okkur ráðrúm til þess að fara
ofan í saumana á lífskjörunum í
heild sinni og taka þar á ýmsum
þáttum.
Varðandi réttindamálin sem
við náðum í þessum samningum,
þá lít ég svo á að þetta sé sam-
eiginlegur árangur okkar og ann-
arra opinberra starfsmanna sem
hafa lagt fram svipaðar kröfur.
Ég held frekar að við eigum að
samfagna sameiginlegum ár-
angri.“
Samt sem áður er ekki að heyra
á BHMR-mönnum að þeir sam-
fagni.
„ Við túlkum málin samkvæmt
okkar óskum og vilja, þeir sam-
kvæmt sínum. Ég geri ekki annað
en að óska þeim alls góðs í þeirra
kjarabaráttu.“
Vináttan viö
fjármálaráöherra
Fréttamaður Sjónvarpsins tal-
aði um ,,innilega vináttu"þína og
fjármálaráðherra, sem skýringu á
BSRB-samningnum. Aðrir segja
að það hafi verið stormasamt á
milli ykkar á meðan viðræður
stóðu yfir - hvað er rétt?
„í BSRB var fólki ómögulegt
að skilja hvað vakti fyrir frétta-
stofunni með þessari útleggingu,
því í þau fáu skipti sem fjármála-
ráðherra kom til samningaviðr-
æðnanna, var ekkert sérstaklega
kært á milli okkar. Við erum ekki
bundnir neinum tilfinningabönd-
um. Sem samninganefndarmað-
ur hafði ég þessa sólarhringa
meira saman við samninganefnd
rikisins að sælda og þá sérstak-
lega þau Indriða Þorláksson og
Svanfríði Jónasdóttur. Sam-
skiptin voru á köflum erfið og
harðvítug eins og gefur að skilja
þegar fólk þarf að takast á svo
16 SfÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 14. apríl 1989