Frjáls verslun - 01.05.1939, Blaðsíða 18

B. Af þessum ástæðum er því mjög þýðing-
armikið að gera sér ljóst, hvað felst í orðunum
íslenzkar afurðir og aðrar vörur, sem fluttar
eru til útlanda". Skal hér nú leitazt við að
skýra það nokkuð.
1. Fyrsta skilyrðið er, að um sé að ræða „ís-
lenzkar afurðir og aðrar vörur“. Eins og orða-
lagið sýnir, veltur mest á, hvernig hugtakið
vara er skýrt. f lögunum sjálfum er það ekki
gert, en af ýmsu má þó ráða, hvað í því muni
felast.
a. í almennu máli eru aðeins hlutir taldir til
vara. Að svo sé einnig í gjaldeyrislögunum sézt
m. a. á því, að í rg. nr. 7, 1935, 4. gr. 1. mgr.,
1. tbl., sbr. rg. nr. 56, 1936, er talað um tölu
eða magn varanna. Hlutir eru yíirleitt talin
öll ópersónuleg líkamleg verðmæti, sem geta
verið háð eignarráðum manna. Af þessu lejðir,
að fjölda mörg verðmæti verða þegar af þessn
um ástæðum ekki talin til vara, og erlendan
gjaldeyri, sem fyrir þau kann að fást, er engin
skylda að selja bönkunum. Hér skulu nefnd
nokkur dæmi slíkra verðmæta.
Peningar sem gjaldmiðill eru ekki taldir
hlutir og geta því ekki fallið undir hugtakið
vara. Það leiðir þó af einkarétti bankanna til
að verzla með erlendan gjaldeyri, að óheimilt
er að afla sér hans á íslandi gegn greiðslu í ís-
lenzkum peningum. Og vegna útflutnings-
bannsins á íslenzkum gjaldeyri, mundu menn
baka sér refsiábyrgð, ef þeir flyttu út íslenzk-
an gjaldeyri og öfluðu sér erlends gjaldeyris
fyrir hannö). Hitt er annað mál, hvort heimilt
væri að ógilda slíka löggerninga eftir á og gera
erlenda gjaldeyrinn upptækan. Af 6. gr. 1.
mgr. i. f. leiðir, að óheimilt mundi að gera slík-
an erlendan gjaldeyri upptækan. Hvað því
hinsvegar viðvíkur að gera löggerninginn ó-
gildan, þá mundi hæpið að heimila það, þar
sem ekkert ákvæði er til í lögum fyrir því.
Engin verðbréf eru talin til hluta, og falla
þau því ekki undir hugtakið vara. Erlendan
gjaldeyri, sem menn afla sér fyrir sölu á þeim,
þurfa þeir ekki að selja bönkunum. Þar sem
lögin sanna ekki útflutning á verðbréfum, og
þar sem þau verða yfirleitt ekki talin til
gjaldeyris*1), er heimilt að flytja þau til út-,
landa og selja þau þar.
Til vara er ekki hægt að telja neinskonar
vinnu eða verk, og endurgjald fyrir slíkt, sem
greitt kynni að vera í erlendum gjaldeyri, eru
menn ekki skyldir að láta renna til bankanna.
Af þessu leiðir, að t. d. læknir eða lögfræðing-
ur, sem greitt fengi fyrir starf sitt í erlendum
gjaldeyri, gæti haldið honum í eigu sinni. Sama
FRJÁLS VERZLUN — MAÍ 1939
er að segja um verzlunarmenn, sem fá kunna
provision greidda í erlendum gjaldeyri. Endur-
gjald fyrir siglingar, farmgjöld, sem greitt
kynni að vera í erlendum gjaldeyri, lyti sömu
reglu.
Ólíkanleg verðmæti (res incorporales), svo
sem rithöfundaréttindi, uppfinningar, firmu og
vörumerki teljast ekki til vara, af því að þau
falla ekki undir það, sem nefnt er hlutur. Sama
er að segja um alls kyns kröfuréttindi. Fram-
sal á þeim til útlanda er ekki bannað7), og því
möguleiki fyrir hendi að afla sér erlends gjald-
eyris á þann hátt.
b. Það leiðir af því, að vörurnar eru „flutt-
ar“ til útlanda, að einungis hreyfanlegir hlutir
geta talizt til vara. Fasteignir falla því ekki
undir hugtakið. Ef útlendingur keypti íslenzka
fasteigns) og greiddi andvirði hennar með er-
lendum gjaldeyri, þá væri seljandi ekki
skyldur að láta hann renna til bankanna. Sama
er að segja um það, ef útlendingur tæki fast-
eign á leigu og greiddi afgjaldið með erlend-
um gjaldeyri. Þó að skip lúti að lögum mjög
svipuðum reglum og fasteignir, mundi ekki
heimilt að taka þau undan hugtakinu hreyfan-
legir hlutir í þessu sambandi a. m. k.
c. Það sézt á ýmsu, sbr. sérstaklega rg. nr.
56, 1936, að vörur eru einungis þeir hreyfan-
legir hlutir, sem almennt eru andlag verzlun-*
arviðskipta. Mun það og raunar felast í orð-
inu í almennu tali. Af þessum ástæðum geta
ekki talist til vara, t. d. gömul bréf eða not-
aðar vasabækur. Hlutir, sem algerlega er
bannað að versla með9) mundu því ekki held-
ur teljast til vara. Þótt verzlun með ýmsa hluti
sé hinsvegar einhverjum takmörkunum háð,
en samt ekki algerlega bönnuð, þá girðir það
ekki íyrir, að þeir séu taldir til vara.
d. Lögin tala um íslenzkar afurðir og „aðr-
ar“ vörur. Auðkennda orðið sýnir, að lögin
gera ráð fyrir, að íslenzkar afurðir teljist til
vara, enda mundi oftast svo vera. Þegar at-
huga skal, hvaða gjaldeyri menn séu skyldir
að skila bönkunum eftir núgildandi lögum,
veltur þess vegna mest á því, hvernig hugtak-
ið vara er skýrt. En nú er svo mál með vexti,
að orðin „og aðrar vörur“ komu fyrst inn í lög
nr. 73, 1937, sem gengu í gildi 31. des. 1937.
f 1. nr. 11, 1935, sem þangað til giltu um þessi
efni, var að eins talað um „íslenzkar af-
urðir“. Þar sem nú engin ákvæði eru í lögum,
sem skylda menn til að selja bönkunum þann
gjaldeyri, sem þeir hafa eignazt fyrir gildistöku
laganna, þá leiðir af þessu, að þeim gjaldeyri,
sem fengist hefur til 1. jan. 1938 fyrir útflutn-