Frjáls verslun


Frjáls verslun - 01.02.1952, Blaðsíða 9

Frjáls verslun - 01.02.1952, Blaðsíða 9
stöður höfundar, en víst er það, að Natan hefur ekki verið eins og fólk er flest, svo sem það er kallað. En Natan (og Fjárdráps-Pétur) eru myrtir á Illugastöð- um á Vatnsnesi aðfaranótt 13. marz 1828. Höfundur gerir og grein fyrir morðingjunum Friðriki, Agnesi og Sigríði, og kemst að þeirri, að því er virðist alveg réttu, niðurstöðu, að hvöt þeirri hafi verið ágirnd á peningum þeim, sem þeir hugðu Natan eiga, en ást eða afhrýðisemi hafi þar engan hlut átt að máli, eins og almannarómurinn hafði smíðað. Og leiðréttir höf. einnig ýmislegt fleira í sambandi við „personæ drama- tis". Fer það að venju, að munnmæli reynast æðilé- leg heimild. Það er gömul saga, að skrifa skuli glæpi og glæpa- hneigð manna á reikning þjóðfélagsins, og virðist höf. vera þeirri hugsun nálægur í lok grsinargerðar sinnar um morðið á Natani og morðingjana. Sjálfsagt má stundum kenna þjóðfélagsháttum að einhverju leyti um glæpi og glæpahneigð, en of mikið sýnist vera að skulda þjóðfélagið um allt slíkt. Ætli glæpahneigðin gangi ekki að einhverju leyti að erfðum? Og ætli þjóð- félaginu verði með réltu kennt um alla glæpi, sem menn fremja án nokkurrar ytri nauðsynjar? Og mundi það vera heppilegt að styrkja brotamenn í þeirri trú, að eiginlega sé þá ekki að saka um glæpi, sem þeir fremja, heldur mannfélag það, sem þeir lifa í? 1 lok ritgerðarinnar víkur höf. nokkuð kuldalega að þeim mönnum, sem tóldu sig hafa fundið dysjar morð- ingjanna tveggja, kallar þá menn „auðlrúarjöfra", sem faríð hafi eftir „draumum" einhverra. Á þetta skal að vísu enginn dómur lagður, en það minnir mig, að les- ið hafi ég, að ég held í Lesbók Morgunblaðsins, skýrslu um aðdragandann að beinaleitinni og um það, að stað- ið hafi heima tilvísanir þær, sem taldar voru fengnar með dulrænum hætti. Og víst er um það, að leifarnar fundu't þar sem til var vísað. Ef einhver maður heil- agrar kirkju hefði íengið samskonar vitrun um dysj- arnar, þá hefði víst ekki staðið á lofgjörð um hann og þakkir fyrir opinberunina. En sleppum þessu. Fræði- legt gildi ritgerðarinnar raskast og ekkert fyrir þetta, er höfundi var óþarft að kasta kaldyrðum að þeím, sem átt hafa fþátt í fundi leifa þeirra Friðriks og Agnesar. Það hefur þótt við brenna, að fróðleikssafnarar vor- ir hafi lítt gætt þess að nota beztu heimildirnar, dóma, skjöl, þingbækur og aðrar embættisbækur. I stað þess hafa þeir skráð munnmæli og byggðasagnir, sem þeir virðast venjulega hafa talið fullgóðar heimildir. Að vísu má einatt afsaka þá með því, að hinar betri heim- ildir hafa ekki verið þeim jafn auðfengnar og mönn- um nú er, vegna þess, að þær voru þá dreifðar um land allt, en nú eru þær saman komnar í söfnum og því auðnotaðar hverjum læsum manni, sem á kost á að leita til safnanna. Á vinnubrögðum fróðleiksmann- anna margra, hvar sem þeir eru í f lokki, eru nú orðn- ar mikilsverðar breytingar. Flestir þeirra eru nú tekn- ir að nota beztu heimildirnar. Hitt er annað mál, hvern- ig úr þeim er unnið. Það er auðvitað misjafnlega gert. Prófessor Guðbrandur notar allar þær heimildir, sem beztar má telja og nefndar voru. Og ekki verður annað séð, en að hann vinni úr þeim með skynsamlegri gagn- rýni, tengi hagsmiðlega saman atburði og geri þeim mönnum, sem mest koma við sögu, svo góð skil sem kostur er, skýri svo vel sem unnt er hvatir þeirra og markmið með gerðum þeirra. Auðvitað er oft ekki unnt að greiða úr slíku með nokkurri vissu, en sagnritara er vitanlega leyfilegt að greina slíkt eftir því sem hann hyggur næst sanni. Framsetning öll er svo ljós, að hverjum meðalgreindum manni, sem annars hefur nokkurn áhuga eða gaman af þeim fra'Sum, hlýtur bókin að verða jafnframt beinlínis skemmtilestur. Les- andinn fær líka marga fræðslu um aldarfar þess tíma, er atburðirnir gerast á, enda spegla lög, dómar, afbrot og löggæzla flestu betur þjóðlífið. Lögin sýna kröfur löggjafans og óskir um hegðun manna, en dómar og löggæzla sýnir hlýðni mannfólksins við lögin og hvern- ig verðir laganna gegna skyldum sínum. Menn með kostum sínum og göllum og þjóðlífshættir standa þeim glöggt fyrir hugskotssjónum, sem ritgerðirnar lesa með sæmilegri athygli. Og sá er auðvitað tilgangur hófund- ar og allra annarra sem, taka sér fyrir hendur lýsingu manna og atburða Iiðins tíma, þó að misjafnlega tak- izt. Höfundur hefur ekki þjálfandi laganám að baki sér og hefur ekki stundað réttarsögu Islands framar en samning ritgerða þessara veitti efni til. Má og sumstað- ar ,-já þess merki, að höfundur hefur hvorki almenna lögfræSiþjálfun né þá þekkingu í íslenzkri réttarsögu, sem betra hefði verið að hafa en vera án, alveg eins og hann tekur sjálfur fram í formálanum. En sannast aS segja ber þó minna á þekkingarskorti í þessum efn- um en búast mátti við, og vel mundi höfundi hafa látið lögfræðinám og sérstaklega réttar.sögu, eins og reyndar öllum greindum mönnum gerir, ef þeir festa hugann sæmilega við það. Og það hygg ég, að leitun sé á þeim ólöglærðum manni, sem jafnvel eða betur hefði komizt frá lýsingu þeirra brotamála, sem í rit- gerðum hans sjö greinir. Og ber ekki heldur að skilja þetta svo, að því sé haldið fram, aS við, sem eigum að heita löglærðir, hefðum að öllu samantöldu gert betur, þó að.viS hefSum sennilega greitt nokkur atriSi betur, en svo í staSinn líklega fariS lakar með önnur. Utgáfan er vönduð að öllum ytra frágangi. FR.IÁLS VERZLUN ¦9

x

Frjáls verslun

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls verslun
https://timarit.is/publication/282

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.