Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 28

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 28
var kallað, þoldi ekki mikinn vind með öllu tii tjölduðu, en var skriðdrjúgur með liblum seglum og bar vel af sér 6J'ói. Á honium var venjulega 11 manna skipshöfn. Þetta sumar og hin næstu var skipstjóri á Kristjáni Ólafur Krist- jánsson frá Lokinhömnxm, sem eiimig var bóndi á Hrafnabörgum í Lokin- hamradal, vanur og. farsæil sjómaður og hirðumaður meS afbrigðum, svo að hver spotti var traustur á þeim skipum, sem hann stjórnaði, og seglin í eins góðu lagi og framast varð á kosið. Áhöfn in hafði verið ráðin til ágústloka, svo sem á flestum öðrum skíúitum vestra, en með 20. ágúst spilltist táðin, gekk í um- hleypinga, svo að hvergi var friður að liggja á fiski, og rétt fyrir höifuðdaginn kom Krjstján í höfn, var losaður og skyldi síðan settur upp á kamib, þar sem hann miundi bíða næstu vertíðar, rúinn seglum og reiða, nema stórstag og höf- uðfoöndium. En um það bil, sem lokið var loS'Un aflans, kom saltsfeipið. Þótti nauð- syn bera til að flýta sem mest losun þess, svo að henni væri lokið áður en inn kæmi allur fiskifilotinn, og var svo áfcveðið að fresta setningi Kristjáns, undanlþiggja áhötfnina þeirri skyldu að skiljast ekki við hann, fyrr en hann stæði skorðaður uppi á kamlbi. Var henni leyft að fara heim með allt sitt hafur- task, þá er hún hefði lagt skipinu á Þingeyrarhöfn. vexti, en snar og röskur, fjölhæfur og hafði við margt fengizt, bæði verið for- maður og vélstjóri, en seinustu árin eink- um stundað verzlunarstörtf eða kennslu. Njáll var sex tii sjö smálesita þiljaður véibátur, nýlegur og vandaður og með góðri véi. Hann var góður sjóbátur og gekk um það bil sex mílur á vöku. M, laður en nefndur Jóhannes Bjamason. Hann var Amfirðingur, en hafði lengi verið busettur í Dýrafirði og skipstjóri á ýmsum skipum, fyrst þii- farsbátnum Guðrúnu, sem Gísli Oddsson í Lokinhömrum átti, svo hjá Grams- verzlun og loks hjá MiUjónafélaginu. Hann hafði ekki lært sjómannafræði í Stýrimannaskólanum í Reykjavík, held- ur hjá Kristjáni Andréssyni, skipstjóra og bónda í Meðaldal í Dýrafirði, en Kristján hafði danskt skipstjórapróf og kenndi mörgum möimum vestra sjó- mannafræði. Jóhannes hafði verið sivo lengi skipstjóri, þegar próf úr Stýri- mannaskólanum var gert að skilyrði fyr- ir stjórn á skipum, sem náðu 16 smálest- um, að honum var veitt undanþága frá áfcvæðum hinna nýju laga. Hann var og ágætur sjómaður, en þótti djanfur, og var taiið, að hann kynni ekki að hræð- ast. Hann var og karlmenni að burðum og þoli og vanur harðræðum og svaðil- förum alt frá bernskudögum. Hann vax skapstilltur, en skapmikill og þykkju- þungur, ef því var að skipta. Hann hafði lengi stýrt allstórri skonnortu, er hét Duke, sem í daglegu tali varð Djúkk, miklu iþol- og sjóskipi, sem var frekar tregt til gangs í hæigviðri. Þetta skip var nú orðið mjög úr sér gengið, og var Jó- hannes hættur skipstjórn, enda fluttist hann norður að Akureyri á næsta vori, en síðan fljótlega suður í Viðey. Þar var hann í þjónustu Milljónafélagsins, unz það lagði upp laupana í árslok 1913. Nú fékk Carl Proppé Jóhannes Bjarna son til að taka að sér stjórnina á flutn- ingi saltsins til Flateyrar. Var ákveðið að hlaða Kristján og láta vélbát, sem hét Njáll, draga hann norður. Veður var ljómandi stillt og gott, og hvorki Jó- hannes né aðrir sjómenn efuðu, að blíð- an mundi haldast næstu daga. „Baróninn spáir góðu," sagði Jóhann- es og átti við loftþyngdarmælinn, sem í gæluskyni var oft aðlaður, en venju- legast kailaður barómet. Svo var þá farið út í Kristján, abker- uon létt og skipið síðan dregið á tói að hlið saltskipsins. Þar voru á tiltölulega sbuttri stund Játin í það 30 tonn af salti, og síðan lagði Njáll af stað með Kristján í togi. Áhöfnin á hooum var aðeins tveir menn, Jóhannes Bjarnason og Guðni Bjarnason á Holtiá Þingeyri, ungur maður og rösfeur. Á Njáli voru einnig tveir menn, Sigurður Fr. Einarsson og Ludvig C. Magnússon. Sigurour var mað- ur hálffertugur. Hann var lágur maður 28 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- Jóhannes Bjarasoni, skipstjóri. Það var orðið aldimmt, enda komið fram yfir miðnætti, þegar Njáll silaðist út fyrir oddann með Kristján í eftir- dragi. Dráittartaugin var nýlegur kaðall, sem Kristján átti og notaður var, þegar hann var dreginn að eða frá bryggju og eins iþegar hann var látinn reka fyrir síldarrietum í þeim vændum að afla áhöfninni nýrrar beitu. Veður var milt og sjórinn lygn, en þegar kom út undir Mýrafellið, lagði inn lágrisa haföldu. Svo var Kristján afturhilæður, að þegar hann lyftist að framan á öldunni, streymdi sjór inn á milli þilfarsbrúnar og skjölborðanna yfir skútanum. En ekki miui skipstjóri haf a talið hleðsluna neitt varhugaverða. Sá roskni sæfari glotti að- eins og spýbti um tönn, þegar sjórinn guitlaði um mjóalegginn á stígvélunum hans, þar sem hann stóð við stýrið, og Guðni sagði við hann: „Það er eins og honum þyki þau ekki nógu hrein, stígvélin þín, Jói." Segir svo ekkert af ferð þeirra félaga, fyrr en um það bil, sem tekið var að birta af degi. Þá voru þeir staddir góðan spöl undan landi út af Krossvík, sem er utan við Fjaliaskaga, sem nú er eyði- jörð, en í þann tíð var blómlegt býli. Þá var og enn mikið útræ'ði á vorin af Skaga mölum. Skagatangarnir, sem veita lend- ingunni á Mölunum skjól í austan og norðanátt, marka Krossvikina að sunn- anverðu, en víkin er fyrir opnu hafi og fjaran grýtt og ekki vænleg til landtöku. Þegar þarna var komið, var hafaldan orðin allgiid, og miðaði Njáli mjög litið, enda tók Kristján ærið þungar dýfur og rykkti fast í dráttartaugina. Sigurður hafði íengið þá skipun frá Jóhannesi, að stefna djúpt fyrir Barðann, hvað sem í kynni að skerast, og var látið horfa um það bil í misvísandi norður. Ludvig stýrði, en Sigurður gætti vélarinnar. Allt í einu sást dökkt vindiband fram undan, lítið eitt austan við stefnu Njáls, og áður en varði iagði á hvassan vind af réttvísandi norðri. Báran yfðist og varð brattari, og áður en liðnar voru fimm míniútur, sleit Kristján dráttartaugina. Ludvig vék Njáli þegar í stað undan, og stefndi honum síðan að Kristjáni, sem rak fyrir sjóum og vindi með stetfnið í austur. Njáll renndi fram með honum til hlés á mjög hægri ferð, og Guðni kastaði yfir í hann bugt af dráttartaug- inni og kaHaSi til Sigurðar, sem stóS á bógnum á Njáli, alibúinn þess að taka við tauginni: „Dragðu nú duglega til þin, og svo gerið þið tóið fast tvöfalt." Sigurður náði í tóið, og nú kom Lud- vig honuin tii hjálpar. Svo höfðu þeir þá brátt dregið til sín tugi faðma, og síðan festu þeir ramimlega tvöföldum kaðlinum. Að þessu loknu var vélin í Njáli sett á fulia ferð áfram, og þó að mikið gæfi á hann og iítið gengi, tókst honum að snúa Kcistjáni beint í vind og sjói. „Við reynum a'ð snúa . honum heldur vestur á bóginn en hitt," sagði Sigurður við Ludvig, „því ef hann slítur öðru sinni, er vonlaust að reyna að draga hann. Þá verður hann að bjarga sér á seglunum, en hann nær sér aldrei fyrir Barðann í þessari vindátt, heldur verður að snúa honum vestur eftir og kosta kapps um aS sleppa viS Skagatangana og inn á Dýrafjörð." Jú, Jóhannes mun hafa iagt ítjórnvel- inum yfir í stjórnborð, því að á bakborða sveigðist skipið. En í sömu svipan og þetta var auðsæitt, söng tvöfalt tóið í sundur. „Hana, —¦ þar fór nú seinasta hald- reipið þeirra, drengur minn!" hrópaði Sigurður í eyrað á Ludvig. „Eina bótin, að nú shýr hann þó stefninu í vestur, lagsmaður...... En taktu vel eftir, hvort þú sérð Jóhannes gefa nokkurt merki." Svo störðu þeir félagar á Jóhannes skipstjóra, en hann virtii&t ekki gefa þeim eða Njáli minnsta gaum. Þeir sáu, að hann og Guðni þutu kuliborðs megin fram fyrir siglu á Kristjáni, Guðni los- aði dragreipi stafnhyrnunnar, og síðan tók Jóhannes að strita við að draga hana upp. En þegar upp var fcomið of- urlítið horn, sem vindurinn þandi, gat Jóhannes efeki komið henni hærra, því að Guðni gat efcki veitt honum lið, — hann hafði brugðið dragreipinu undir járnnál í öldustofeknum og dró til sín, jafnóðum og Jóhannesi varð eitthvaS ágengt. Ef Guðni sleppti, it kkaði stafn- hyrnan á ný, þegar Jóhannes þurfti að færa til hendurnar. Oigurður leit á Ludvig ærið áhyggjuiegur og mælti: „Hann fer upp í brimgarðinn með þessu lagi, og þá er þeim hreiniega dauð- inn vís, en ef þeir næðu upp fokkunni, þá mundu þeir geta stýrt honum frítt af Skagatöngunum, svo langt sem við erum undan landi, en þá vantar þriðja mann- inn." Hann þagnaði andartak, kerrti síðan hnakkann og leit hvasst á Ludvig: „Treystir þú þ*r, drengur minn, til að stýra Njáli að sfcuitnum á Kristjáni, án þess að ásigiing verði, svo að ég geti stokkið yfir í hann?" Ludvig svaraði ekki strax. Hann horfði á Kristján, þar sem hann veltist stjórnlaus fyrir vindi og sjóiun og öld- urnar löðruðu í sífeliu yfir hann. Og Njáll, — hann var svo sem ekki kyrr, heidur kastaðist sitt á hvað, og þó að Ludvig héldi (honuim upp í vindinn, gaf mikið á hann. Á bæði honum og Kristjáni var allt vott og bált, og eins og þeir létu, yrði ekfki neinn leikur að fóta sig, þegar niður væri komið á sfeut- inn á Kristjáni, meira að segja ekki gott að vita, hvernig til tækist um að leggja Njáli að honum, svo kröpp sem báran var. En það var nú síður en sro, að þessi athugun Ludvigs hafði á hann lamandi áhrif. Það kom í hann einbver stæling, næstum lyfting, — þetta væri þó sannar lega gaman að reyna. Ha? Að reyna! Þetta var svo sem ekki eins og að stökfltva óvenju iangt sfcökk yfir djúpan skurð. í þetta sinn varð manni að takast stökkið, bæði sjálifs sía vegna og vegna þeirra, sem voru um borð í Kristjáni, því að ekki mundi líSa á löngu, unz hann bæri upp í klappir eða stóngrýti, þar sem hvítfextar brimöldur risu hátt og æddu síðan brotnar iangt upp eftir fjörunni. Syndur, — jú, víst var hann syndur, en undir svona kringumstæðum gat á versta veg farið...... O, hann skyldi klára sig af þessu, ekki trúði hann öðru, en Sigurður — það kom alls ekki til greina, — því þó aS hann vaeri snar olg snöggur, þá var hann maður háiffertug- ur, og hann var enginn fimleikamaSur. Og Ludvig leit á Sigurð. Hann stóð þög- uli og beit á jaxi, — það var eitthvert fjarrænt 'blik í augunum á honum. Og allt í einu hafði Ludvig fengið það á tilifinninguna, að Sigurður mundi hafa tilhneigingu til að drýgja þá dá'ð að stökkva þetta heljarstökk, jafnvel þótt hann gerði ráð fyrir, að það kostaði hann liifið......Ludvig varð aS fa hann til að falla frá að tefla lífi sínu í næstum vissan voða, og til þess áttu að liggja næg rök, að hann ætti ekki undir því. Nú leit Sigurður á Ludvig, ræskti sig og sagði: „Ertu búinn að hugsa þig um? Treysit- irðu þér?" „Ekki til að leggja Njáli að Kristjáni, en til að stökkva." „Að ég Iláti þig, drenginn, barnið, stökkva þetta, — nei, góði minn," sagði Sigurður. Ludvig hnykkti við: Þarna kom nýtt strik í reikninginn, en ekki dugði að doka. Og Ludvig sagði, talaði hátt, en með hægð og festu: „Sigurður, ég veit, að þú ert regiulega snar og léttur á þér, en samit kemur ekki til mála, að þú vogir þessu. Gáðu að þvi, að í fyrsta lagi er ég — eins og ég sagði áðan — ekki maður tii að leggja að Kristjáni, og ég er efcki heldur fær um að bjarga Njáli einn míns liðs, ég kbnn ekki einu sinni áð smyrja í honum vél- ina. Svo finnst mér, að þú verðir að taka það með í reikninginn, að þú átt fimm börn, það elzjta átta eða níu ára, og þó að ég sé ekki maður á móti þér í neiniu öðru, þá aetti ég þó að vera eins iiðugur, eins mikið og ég hef stundað leikfimi.'* Sigurður þagði. Svo hristi hann höf- uðið, leit eins og halifangurvær á Lud- •' vig og sagði Mtið eitt hátíðiega: „Jæja, þá —í GuSs'nafni: Þú stekkur!'" Og Sigurður þreif í stýristaumana og sneri bátnum, lét hann síðan nálgast Kristján með vélina í lausagangi — að- eins fyrir stormi og sjóum. En samt sem áður æddi báturinn áfram og geigaði mjög sitt á hvað, þegar hamn" iieið k\ ölduköirnibunum. Ludvig leit á SigurS, otg Sigurður sagði háum og hveliom rómi: „Ég læit hann síga með sfcutnum á Kristjáni. Far þú nú í Guðs nafni fram dekkið, upp ' á lunninguna aftan við vantinn, heldur þér svo í hann rígfasifc með hægri hendi og ert snarvi'ðbúinn að stökkva, þegar skipin ber bæði nokfcurn veginn í sörnu hæð". Ludvig sá, að svo fljótt bar farkost- ina saman, að hann mætti hafa hraðann á. Hann skutlaðist fram þilfarið, þreii í aftara höfuðband siglunnar og síðan í það fremra, þeyttist upp á öldustokfc- inn og fann sig geta náð jafnivægisstell- ingu, þrátt fyrir örkvikar hreyfingar og kippi 'bátsins. Nú sá hann á sfcá fraea eftir þillfari Kristjáns, sá Guðna standa öðrum megin á skútanum, Jóhannes hinum megin, rétt til kuls við beitiás- inn. Þeir stóðu hoknir, studdiust við eitt- hvað, og hann þóttst vita, aS þeir ætl- uðu að vera við því búnir að grípa i hann sinn hvorum megin. Nú heyrði hann Sigurð hrópa eitthvað, og Ludvig fann stælinguna aukast, en um leið gaust upp í honum áköf gremja, næsitum heifti Hann blótaði. Þetta öskur Sigurðar, sem eíkki heyrðist gegnum mótorskellina og dyn vinds og sjóa, verkaði sem truflun Hvern þann svarta sjálfan var Sigurður aS skipta sér af þessu? Það gat enginn sagt honum héðan af fyrir verkum. — þeir ekki heldur hjálpað honium, sem við honum hugðust taka, — enginn gat dugað honum, nema hann sjálfur, — nei, ekki einu sinni æðri miáttarvöld duttu honum í hug á þessum augnablik- um. Nú lyf tist skuturinn á Kristjáni, eins og kom móti Ludvig, bauð sig fram, og nú stölkk hann, flaug hann, fcom nið- ur öðrum fæiti á hálan, síkvikan, hall- andi, nú snarlækkandi, svíkjandi öldu- stokkinn á Kristjáni, kom þar a'ðeins nið- ur á tábergið, spyrnti í fremri brún hins ^___^_^_____^_ 24. desember 1965

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.