Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 4
*rá LagarfljótL Kiarfan Sveinsson, skjalavörBur: LAGARFUÓT „eitt mesta laxvatn 1 Norðurálfu" Því fer víðsfjarri, að Eiríkur Magnús- son, bókavörður í Camibridge á Bng- landi (f. 1833, d. 1913), hafi hlotið þann sess í sögu vors lands, sein homim ber. Hann dvaldist öil sín manndómsár fjarri föðurlandi sínu hjá menntabrunn- um ríkrar menningarþjóðar, sem var mestu ráðandi í heiminum á þessum tímum. Það var ef til vill návist þess- arar þjóðar en fjarlægð frá hinni, er hafði alið hann og fóstrað, sem gerði hann hvort tveggja í senn víðsýnan beimsborgara og ætitjarðarvin einlægan og athafnasaman. ibessi afstaða hans kom hvað bezt í ljos, þegar kjörin urðu hvað kröppust hér á landi á öldinni sem leið, þegar allt steðjaði að í einu, hafísar og frost- hörkur, eldgos Qg áþján, svo að lá við mannfellL Það var einmitt þá, sem Eirikur Magn- ússon lét til sín taka. Tvennt kunni hann að færa sér í nyt, aðstöðu valdamikilla vina sinna meðal Breta og þau brezk blöð, sem mest máttu sín, og höfðu það traust, að þau færu eikki með staðlausa stafi. Hann skrifaði greinar í þessi blöð og hvatti Breta að rétta hjáLparhönd gamalli, fámennri menningar- og ná- grannaþjóð, sem ætti við böl að búa. Árangurinn lét ekki á sér standa, fé streymdi inn, og áður en varði hafði safnazt gi'ldur sjóður. En þá var eftir að koma þessu fé í varning, flytja hann til íslands og dreifa honum um breiðar byggðir. Fólkið norður á íslandi vantaði brauð. Þess vegna festi Eiríkur kaup á korni úr kornhlöðum Bretlands, leigði sér stór- (Jjjósm,: P4H jíónsson). an en ódýran vörudaH til þessara flutn- inga og fór sjálfur með sem leiðsögumað- ur. Sú för til íslands og norður og aust- ur um land, í veðraham fyrir vitalausri strönd, varð hvorki honum sjálfum né áhöfninni nein skemmtisigling. En hvern storm lægir, korninu var útbýtt eítir þörfum hvers byggðarlags, enda þótt nokkur togstreita yrði um útMiutun þess, svo sem vænta mátti. Við S'kyldum nú ætla, að Eiríkur hafl. uppskorið þökk fyrir sitt fórnfúsa starf. Það hiaut hann að sjáMsögðu, en líka aðkast, jafnvel frá löndum sínum. Brezk ur ferðaliangur skrifaði á n*óti Eiríiki. Hann hafði heimsótt Reykjavík sumarið áður, étið og drukkið hjá dönskum kaup- mönnum og gat því borið um það af eig- in raun, að á íslandi væru allsnægtir. Svo vel hafði Eiríki orðið ágengt í fjáröflun sinni, að nokkur sjóður var af- gangs, er öllum kornkaupum og flutn- ingum var Jtokið. Það kom að sjálfsögðu i hlut hans að ráðstafa þvi fé, en hvern- ig yrði því bezt varið til þjóðnytja að hans áliti? Um það vottar eftirfarandi bréf, er hann skrifaði þeim manni, sem hann treysti bezt, Tryggva Gunnarssyni, kaupstjóra. — Bréf þetta á að looma fyrir almenn- ingssjónir. Það er allt of merkilegt til að vera grafið í gömlum skjalabögglum. Þess vegna birtist það hér: TTnlversity Lifcrary, Cambridge, 26. maí, 1877. Eiskulegi vinair. Ég hefi fengið fná þer, fyrir hönd Múlasýslumanna, heiðursgjöf þeirra til mín — sannkallaða heiðursgjöf, gjöf, sem er jafnt heiður gefenda sem þiggj- anda. Það er auðséð, að manni hefir verið trúað fyrir gripnum — og meira trúað fyrir að sjá um hvernig hann ákyldi af hendi leystur, að vexti og lögun, 6em bar í brjósti Tryggva Gunnarssonar og í höfði fegurðarskyn hans. Gripur- inn er í alla staði stórmannlega úti lát- inn, og er ágætlgea frá gengið listasmíðL Það eina, sem að er, er það, að hann er mér veittur að óverðugu. En til að bæta úr þvi, hefi ég ásett mér að láta landið njóta hans á endanum, og hafa hann afhentan forngripasafninu að mév gengnum. Ekki tók ég mér nærri van- þakklæti manna heima fyrir frammi- stöðu mína 1875, að öðru leyti en þvL aið n.iér sárnaði hin heimskulega ill- girni sumra emtoættismanna í Reykja- vak. En hana lagði ég á hæfilegan stað •í ísafold. "Vaniþakklætið eystra var eðli- legt beizkleikabragð óframsýnna manna, er þóttust verða úti frá réttri skiptingu. En enginn þeirra taldi mér það, held ég, til illra eða eigingjarnra hvata, að ég íór með skiptin eins og ég gjörði. .— Þú hefir satt að mæla um Jökuldæli. Það var einrómað lika á Eskifirði, að láta þá sitja fyrir því meira fé sem þeir urðu að verða af korninu. En það lá fyrir utan minn verkahring og ég lét 'þess af ásettu ógetið í fsafold, af því mér kom það mál ekki við. Þú hefir ef til vill heyrt, að ég vil ekki setja afgangsféð héðan í búnaðar. skóla, vegna þess, að þegar setja skal upp búnaðarskóla landsfjórðunganna, verður Múlasýsla, án efa, afskipt til móts við aðra fjórðunga, að sama skapi sem hún hefir fé fyrir hendi í sjóði. En ég vil verja fénu til þess, að koma upp laxveiði í Lagarfljóti fyrir ofan foss. Ég vil sprengja fram bográs öðru hvoru megin fossins, þar sem hægra þykir, svo jai'nt aflíðandi, að allur lax geti gengið hana. Ég vil hafa hana 100 feta breiða ef hægt er fyrir efnum; svq djúpa aS hún hafi aldrei minna en 3 feta vatn í sér. Síðan, er rennan er búin, vil éff fætft r.iður á hesíss?." stað, i Lagar^ fljóti, afgirtum og óhultum fyrir sand- kasti í botni af ofstreymi, ein 50.000 laxaegg, og býst við að á svo sem sjö ára tíma verði Lagarfljót hið mesta lax- vatn eitt í Norðurálfunni og allar ár á Héraði laxár. Hvað segir þú til þessa? Hafðu nú hjartans þökk fyrir allt ágæti mér sýnt, þar fyrir og kerið mikla. Kostar þig það of mikið að koma við Nær aldargömul tillaga Eiríks Magnússonar Eirikur Magnússon, bókavörður. í Kambryggju 4 LESBOK MORGUNBLAÐSINS- 24. desember 1965

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.