Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 13
rithöfun'darins Maxims Gorkís. Fengu f* þeir því framgengt, m. a. með því að garvgast fyrir almennri fjársöfnun, að heilsuhælið Yauzlar tók til starfa árið 1903. Var það fyrst aðeins fyrir tuttugu sjúklinga en var fljótlega stæfckað itm helming. Nú er það enn stserra og ber nafn Tsékovs. Hús Tsékovs er umvafið stórum lauf- tniklum trjám. Er það tvær hæðir með svölum og veranda, þar sem sagt er, að skáldið hafi tíðum setið við skriftir eða horft yfir hafið. Mjög var gestkvæmt hjá honum í Jalta og gefa hinar fjöl- mörgu ljósmyndir á veggjum heimilis hans skemmtilega hugmynd um, hvernig fólk þar hefur borið að garði, — rithöf- ¦unda, leikara og aðra listamenn, lækna, kennara og stúdenta. í dagstofunni er píanóið, sem Rachmaninoff lék á, ýmist einleik eða undir dynjandi röddu Chaliapins. Og umhverfis stofuborðið sátu Stanislavsky og fleiri leikarar frá Moskvu, er þeir rökræddu handrit Tsé- kovs að Máfinum, sem sýndur var í Jalta. Frá þeim tíma eru pálmagreinar þrjár með rauðum silkiborðum, með életrun til Tsékovs dagsettri 23. apríl aldamótaárið 1900. Ef til vill var meðal leikaranna hin kornunga Olga Knippers, sem ári síðar varð eiginkona skáldsins. Hún var þá þegar byrjuð að leika í leikritum hans og hélt því áfram næstu fjóra eða fimm áratugina. Þegar „Kirsu- berjagarðurinn" var sýndur í 300. sinn í Moskvu árið 1943, fór hún með hlut- verk frú Renevsky, sem hún hafði leik- ið í fyrsta sinn árið 1904. Tsékov skrifaði nokkur af sínum frægustu leikritum í Jalta, m. a. „Syst- urnar þrjár" og „Kirsuberjagarðinn". Þar skrifaði hann einnig nokkrar skáld- sögur og vann að heildarsafni ritverka sinna, er út kom árið 1903. En það er fleira, sem minnir á dvöl Tsékovs i Jalta en hús hans og heilsuhælið. Bókasafn bæjarins ber hans nafn, svo og leikhúsið, þar sem ágætir listamenn víðs vegar að úr Sovétríkjun- um sýna listir sínar á sumrin. Og í fögrum garði við ströndina situr bronz- mynd hans á stalli og horfir yfir Svartahafið. /\nnar þáttur í dvölinni á Jalta sem siálfsagður þykir, er að heimsækja höll- ina Livadia, sem var aðsetur Roosevelts forseta Bandaríkjanna á Jalta-ráðstefn- unni og helzti vettvangur umræðnanna. Er höll þessi um þrjá km frá Jaltá, en lengra út með ströndinni eru margir aðrir skemmtilegir og forvitnilegir stað- ir og var því einn dagurinn helgaður ökuferð þangað. Sagt er, að Nikulás H. Rússakeisari hafi haft mikið dálæti á Livadia-sumarhöllinni og lét hann end- urreisa hana í núverandi mynd árið 1911. Nú w þar rekið heilsuhæli fyrir verkamenn og ekki annað opið ferða- mönnum en hallargarðurinn. Þó er haegt að fara alveg að höllinni til að skoða hana að utan. Jaltaráðstefna þeirra Roosevelts, Churchills og Stalíns var, sem kunnugt er, haldin áxið 1945. dagana 4.—11. febr. Þar lögðu þeir endanlega á ráðin um hvernig haga skyldi lokasókniniji í styrjöldinni gegn Þjóðverjum, skiptingu Þýzkalands, að þeim sigruðum, og skip- eu mála þar yfirleitt eftir stríðið. Þá var rætt um aðstoð við lönd þau, er nazistar höfðu tekið á sitt vald og lögð á ráðin um að þar færu fram frjálsar kosningar og stjórnir yrðu skipaðar, að ákveðnum tíma liðnum, eftir lýðræðis- legum reglum, — en alkunna er hvern- ig Rússar stóðu við orð sin í þeim efn- um. Loks ræddu leiðtogarnir þrír um fyrirhugaða stofnun Sameinuðu þjóð- anna, ákváðu meðal annars, hvernig háttaS skyldi fulltrúatölu og atkvæða- greiðslum í Öryggisráðinu. Eit t af nýjustu heilsuhælunum i Siór-.TaIta Frá Livadia var ferðinni haldið áfram til heilsuhælanna i Mishkor,, þar sem sjúklingar hafast við úti nær allan sólarhringinn. Má sjá þar skýli með uppbúnum rúmum í tugatali, þar sem fólkið sefur undir beru lofti milli þess, sem það nýtur læknisaðgerða, endur- þjálfunar eða svamlar í sjónum. Svo langt sem augað eygði var ströndin ein óslitin baðströnd — malarströnd, sem gefur hressandi nudd, þegar öldugang- ur er. Þarna er einn heitasíi staðurinn í Stór-Jalta og er þar afmarkaður hluti strandarinnar fyrir erlenda ferðamenn. Nefnist þar „Gullströndin". Mishkor á einnig sína þjóðsögu eins og Gurzuf. Segir hún frá yngismeynni Arzi, seni Ali Baba rændi, rétt áður en brúð- kaup hennar skyldi haldið — og seldi í kvennabúr Tyrkjasoldáns. Þar dvaldist hún fangin, fjarri fósturjarðarströnd- um og varð æ örvæntingarfyllri. Að nokkrum tíma liðnum ól hún soldán- inum barn og ákvað að flýja með það. Varpaði hún sér í Bosporus og segir sagan, að hún hafi komið upp að strönd Mishkor í hafmeyjarliki með ungbarn sitt í fanginu. Því miður höfðum við lítinn tíma til þess að sjá okkur um i Miskhor, en umhverfið virtist afar fallegt. Víða mátti sjá fólk á vakki milli trjánna og áætl- unarbifreiðar i ferðum milli strandar- innar og heilsuhælanna. Mörg þeirra eru hátt uppi í fjallshlíðinni og sáum við á einum stað, að sjúklingarnir voru fiuttir á miili í loftbrautum, eins Og þeim, sem eru í förum milli skíðahótel- anna í Alpafjöllum. Næsti áfangastaður okkar var Alupka, enn ein heilsuhælaþyrpingin, en þar skyldi skoðaður kastali sá, er prinsinn og marskálkurinn Mikhail Semenovich Vorontzov lét reisa á fyrri hluta 19. ald- ar, — en þar var aðsetur Sir Winstons Churchills meðan á Jal*.aráðstefnunni stóð. 1 hluta kastalans er nú safh, en að öðru leyti er hann rekinn sem heilsu- hæli. f orontzov-kastalinn er athyglis- verðasta fyrirbæri. Þegar komið er að honum frá ströndinni blasa við háar turnspírur, súlna- og bogagöng og skraut leg svalahandrið í eins konar Márastíl. En sé komið að kastalanum að norðan- verðu, ofan úr fjallshlíðinni, er eins og um allt aðra byggingu sé að ræða. Þá er hann að sjá sem rammbyggður mið- aldakastali í Bretlandi. Háir, voldugir virkisveggir eru meSfram allri norSur- hliðinni, varðturnar með skotraufum og öllu tilheyrandi. Þessi brezki stíll á kast- alanum á rætur að rekja til þess að Vorontzov var fæddur í London og upp- alinn þar til tvítugsaldurs, þar sem fað- ir hans var þar sendiherra. Hermennsku ferill Vorontzovs þótti hinn glæsilegasti. Hófst hann í Kákasus, er Vorontzov var Þeir gerðu garð inn frægan. — Fæstir vissu nokkuð um smábæinn Jalta við Svartahaf fyrr en þeir Churc- hill, Roosevelt og Stalín hitt- ust þar undir lok heimsstyrj- aldarinnar síð- 24. desember 1S65 liðlega tvítugur en síðan gat hann sér mikið orð í orrustum við Napoleon og Tyrki. Á árunum 1815—18 var hann yfirmaður setuliðs Rússa í Frakklandi, og nokkrum árum síðar var hann skip- aður landsstjóri í suðurhéruðum Rússa- veldis, sem þá nefndist Nýja Rússland. Gekk hann ötullega fram í því að færa veldi Rússa suður á bóginn og var síSar skipaður ríkisstjóri í Kákasus. Er hann dró sig í hlé árið 1853 hafSi hann eflt mjög stöðu og áhrif Rússa þar um slóðir. Vorontzov var m.a. frægur fyrir að hef ja fyrstur manna ferðir gufuskipa um Svartahafið. í hans tíð voru mörg meiri- háttar mannvirki reist á Krímskaga og hann lét leggja varanlegan þjóðveg mílli borganna Simferopol, Bakhchi- sarai og Savastopol. Kastali Vorontzovs í Alupka var reistur sem sumarbústaður. Var okkur sagt, að tekiS hefði tuttugu ár að full- gera hann og hefðu unnið verkið sex þúsund manns — flestir átthagabundnir bændur og vinnumenn, senj nánast var farið með eins og þræla. Ýmsar sögur fara af grimmd Vorontzovs og hörku, m.a. sagði leiðsögumaður okkar, að hann hefði leikið vinnumenn sína grátt og lét þess getiS aS þá konur þeirra hefðu alið börn, hefSi hann látið eftirlætis- hunda sína sjúga brjóst þeirra. Umhverfis Vorontzov-kastalann er fagur lystigarður með ótal blóma- og trjátegundum, gosbrunnum og fallegum klettum. Hefði verið gaman að dveljast þar lengur, en eins og jafnan, þar sem ferðamenn fara saman í hópum eins og fé í réttum, urðum við að fylgjast að og fara hratt yfir. Alupka tilheyra fjölmörg heiisu- hæli. Er sem þau hangi í fjalis- hlíðinni umvafin þéttum gró'ðri. — Yfir þeim gnæfír klettafjallið hrikalega, Ai Petri, þar sem algengt er að fólk haf- izt við næturlangt til þess að sjá morgunsólina rísa úr hafi og stíga upp á austurhimininn — og á veturna bregða menn sér þangað í skíðaferðir milli þess sem þeir stunda sjóböðin í Jalta. -LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.