Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 27

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 27
' ' YiS Xúdvig C' Magnússön," sk'rifstofú-' stjóri, eriim gamiir kunníngjar að' vestan,' þó að hariri sé Skagfirðingur, Nú eru liðiri 52 ár, síðan, við hittumst fyrst ög tókum tal saman.. . • • - ,:'.'. Það var fyrsta sumarið, sem ég var á skakskútu. Skútan lá við bryggjuna á Þing eyri í DýrafirSi, hafSi vériS losuS síSari' hiuta dags, en átti eftir að taka salt, kol og kost út í næsta túr. Ég hafði í eina' fimm, sex tíma ýtt vögnum, hlöðnum blaut- um saltfiski, eftir járnbrautarteinurn neSari af bryggju og út f fiskhúsiS á Þingeyrar-' odda, ásamt jafnaldra mírium, Bjarna Andréssyni, Snæfellingi, sem nú hefur lengi átt heima í Reykjavík og var kunnur sem ein mesta fiskikló við Faxaflóá á drag- hótaveiðum, átti bát, sem hét Dagsbrún, og stjómaði honum. .. Nú var orðið kvöldsett, og ég labbaði einn míns liðs út á odda, hafði ailt í einu fengið löngun til að fara einförum og láta hugann íljúga til þeirra furðuheima, þar eem ímyndaðar söguhetjur lifðu lífi sínu, áttu sér iriiklar og heitar sælustundir, lentu í ægilegum mannraunum og háðu tvísýna baráttu við grimmar skapanornir. Allt var þetta ámóta raunhæft og bálið rauða, sem brann við hafsbrún úti, og, eindrandi gulliS, sem einhver hulin hónd uppheima virtist sáldra í sífellu yfir mynni íjarðárins.. Ég var . kominn yzt á oddann, þar sem ýmist bar að vitum mér ilm af hinum harS-; gera gróSri sendinnar moldar eða saltan, en hugnanlegan eim fjörunnar, þegar ég tók eftir því, aS á móti mér kom ungur maður, sem hlaut að hafa setið neðan við lágan rofabakkann, sem skildi á milli rík- is láðs og lagar þarna úti á oddanum. Ég hafði gengið um hríð mjög álútur og virt fyrir mér bláliljurnar, sem þarna spruttu, hafði skyndilega komizt í angurværa en- notalega rómantíska stemningu, því aS upp í-huga mér hafði skotið' þessum ljóSlínum úr sorgarljóði: „Bláliljan unir ein á fjöru- 6ándi, ástdaggir vorsins hægt á blöðum titra, — hún er að gráta...........," Nei, léngra íór ég ekki............ En svo hafði ég þá ekki tekið eftir piltinum, sem áreiðanlega hafði í Jmd^r .bakkanum, áður en harin a grundina. . Þetta var riiaður meðalhár, herðabreið- lir og þreklegur. Hann gekk hægt, og þó | var sem hann fjaðraði i spori. Hann var • íbláurn, fallegum fötum, ineS gráan, ný- ; le¥an þatt á höfði og á fóturh sánnnéfnda I blarikskó. Og mér var alit í'einu h'orfin öll rómantík. Hann var svolítið öðru vísi til fara en ég, þessi piltur, ég berhöfðaSur, j í blárri, saltstorkinni peysu, rauðbrúnum, þykkum speldisbuxum og glerhörðum, salt- blettuðum sjóstígvélum. Ég rétti ofurlítið úr mér: Hoh, ég skammaðist mín hreint ekkert fyrir þennan búning, — ég vildi miklu heldur fara svona í land heldur en í rnargblettóttum og þrælkrumpuðum Ið- unnarfótum, sem áttu að heita spariföt. Ég Jfeyndi að hreykja mér upp á stoltþúfú ejómennsku minnar og Hta niður á hina bláklæddu búðarloku. En mér tókst það ekki. Ég þekkti þennan pilt í sjón og vissi »S þó að hann væri i þjónustu Milljóna- félagsins, var hann eiginlega ekki búSar- loka. Hann var í ýmiss konar vafstri fyrir verzlunina á sjó og landi og síður en svo, eð hann væri neinn pappírsbúkur. Hann var sagður afbrigða leikfimismaður, líka 6l;erkur eftir aldri, eldsnarpur og áræðinn bS sama skapi og syndur eins og selur, 6ynti út í vélbát, þegar þá félaga vantaði til þess skjöktfleytu. Auk alls þessa var hann hestamaður. Og svo mátti þá ekki gleyma því, að ég hafði heyrt af honum hreina og beina hetjusögu. , Vitaskuld lét ég eins og ég sæi ekki þetta unga og víðfræga glæsimenni, æUaði svo sem ekki að fara að núa mér neitt upp Við þennan pilt, sem var mér um flest fí-emri. Ég horfði á sólsetursbálið og tyllti mér þar á blárauðan skýjaklakk. En allt í-einu var sagt mildum, eins og ofurlítið seimdrægum rómi: : , ; i .„Gott kvöld", ;„Ha?" anzaði ég eins og afglapi, áttaði Biiig síðan og stamað'K „Já, góða_kvóldig^.. \ | 24., deseraber 1965------------------------- • Við höfðum 'báðir' numið staSar; harin Hoi-fði á mig alvarlegúr og virigjarnlegur, og svo sagði hann með sömu hægðinni: „Þú -ert að ; láta • þig dreyma i kvöld- kyrrðinni". . ' „En þú?" Allt í- einu hljóþ. í mig galsi og ég bætti annari spurníngu við: „Heyrðu, hvað varð af henni? Sökk hún í jörð eins óg Grímur sálaði Ægir?" Það lá viðhann yrði raunalegur á svip- irin, og hann sagði í mildum áskökunartón: „Heldurðu að ég hljóti að vera svo inn- antómur, þó að ég sé tengdur verzluninni Hérna, að ég geti ekki haft gaman af að labba einn hingð út eftir í góða veðrinu — rétt eins og þú?" „Og svona afpússaður?" sagði ég stork- andi. Hann leit niður á fötin sín. Hann var í mjallahvítri skyrtu, sem var opin í hálsinn: „Mér fannst það eiga viS veSrið og göng- una hingað að búa mig upp á. Það kostar mig ósköp litla fyrirhöfn...;......... Nei, ég var hreint ekki aS punta mig fyrir neinni Síðan þetta kvöld höfum við ávallt ver- iS kunningjar, og frá þvi að við tókum að reskjast, hófum við oftar og oftar minnzt okkar fyrstu samfunda. Við gerum oft aS gamni okkar og stönzum iSulega við spaugi legar minningar úr beggja ævi, og við bros um að alvörunni, sem ríkti í öliu okkar samtali á Þingeyraroddanum kvöldið góða. En eitt hefur mér orðið minnisstæð- ast af öllu, sem hann sagði mér það kvöld. Það var hetjusagan, sem ég heyrði þá af hans munni. Hún var blátt áfram sögð, mér heyrðist ekki betur en hann brysti skilning á því, að nokkuS sérstakt væri viS þá sögu. Svo var þaS einu sinni fyrir nokkrum árum, aS ég sá eftir hann frasögukorn. Þegar viS hittumst næst, sagði ég við hann: „Þú átt að skrifa söguna af ferðinni makalausu — og afrekinu þínu. Ég er ekki í vafa um, að með því hefur þú bjargað bæði mönnum og skipi." Hann setti hijóð- an. SíSan sagSi hann: „Það er einkennilegt, að ég held þú Guðmundur GHlason Hagalín: FURÐUL VAÐILFÖR stelpu." Hann var þá svona. Hann var hreint ekkert upp með sér af.því, að ég léti í það skína, að hann væri i . stelpnastússi. Nú kímdi hann og sagði: „Þú virðist véra hissa. Ég skal nú segja þér eitt: Ég hef tekið eftir þér. Þú ert dálítið sérkennilegur' ' og snaggaralegur ertu og rösklegur, og það. held ég, að ég hafi heyrt þig svara rækilega fyrir þig einu sinni hérna uppi í búðinni. Og svo hef ég heyrt það eftir Jóhannesi hrepp- stjóra, að þú sért farinn að lesa stórskáld- in í sýslubókasafninu — á dönsku og norsku." Ég var mát í bili. Svo fannst mér ég þurfa að endurgjalda honum: „En þú, sem stekkur hæð þína í loft upp, leikur þér aS bandvitlausum hestum, synd- ir út í báta úti á höfn og stekkur milli skipa í vitlausu veSri." Nú var isinn aS fullu brotinn á milli okk- ar. ViS tókum langt tal saman. Ég fékk að vita, að hann var réttra seytján ára, rúmum tveimur árum eldri en ég, og ætl- aði í Verzlunarskólann á komandi hausti. ísland þurfti að eignast menntaða verzl- unarstétt, sagði hann. Ég sagði honum sitt- hvað um það, hvað ég hefði lesið og brot- ið heilann um, — og jú, ég lét hann heyra vísur. Ég væri líka farinn að krota sögur sagði ég, en annars yrði ég að láta mér nægja að búa tii persónur og láta þær lifa í hugarheimum mínum. Vísurnar mín- ar og kvæðin væru auðvitað leirburður, — ég væri allt of ungur og ómenntaður til að geta ort nokkuð af smekkvisi og veru- legu viti. „Þú ert svei mér ekki svo galinn," sagði hann. „Þessu er ég hissa á. Jahá, það verður eitthvað úr þér. Ætli þeir séu margir, sem hugsa svona á þínum aldri!" Nú vann hann mig alveg, og margt töl- uðum við. Já, áður en við skildum, þótt- umst við geta verið þekktir fyrir að spjalla ofurlítið um stúlkur í sæmilegri einlægni, ... ea ,nje5.. fInlegu -orðbcagði. Hema- hvað?- ¦. kunnir bara þá sögu betur en ég, minnsta kosti í sumum atriðum. Ég gerði víst bara það, sem mér var eSlilegt, og trúlega hef ég ekki haft minnsta vit á því, hvaS í húfi var — eSa ég væri aS vinna neitt afrek." „Rétt, alveg hárrétt," sagði ég. „Þú varst ekki í neinni keppni um verðlaun eða frægð, — það kom bara fram í þér sú mannslund, sem í þér bjó og hefur á ýmsan annan hátt lýst sér síðari." „Vertu sæll, góði," sagði hann með sín- um mjúkláta seimi. Svo var hann farinn. Svo hittumst við um daginn: „Þú hefur ekki skrifaS söguna?" sagSi ég. Hann þagði, mælti svo: „Nei, en ég hef hugsað svo lítið út i þetta. Kannski, — já, vitanlega ert þú or,ðinn vanur að finna, hvað íeitt er á stykkinu .Og ég þykist sjá, aS þetta háfi veriS dálítið sérstakt ferSalag." . „Segðu furðulegt, og það á fleiri en einn veg." „Já, þú ert nú líka meiri sjómaður en ég, og þó að ég hefði nú viljað skrifa þetta, þá veit ég ekki, hvort ég gæti lýst einmitt sjómennskuþættinum með nægi- legum líkindum." „Ég hugsa, að þaS verSI nú aldrei gert — til fulls." „Þú meinar það............ Þarna sérðu. Þú verSur aS gera þetta, — þú mannst meira aS segja söguria betur en ég. Þú hefur kunnað betur að meta allar aðstæður. Og þá her allt að sama brunni: Ef sagan á að verða sögð, þá verður þú að skrifa hana, en við báSir aS lappa atvikin saman."' „Ségjum þáð. Við mælum okkux þá mót." Það var gert. Og hér er hún syo, — sagan: " Torið 1910 vanrtaði verz.liín Milijóna félagsins á-, ÞirÁgéyri í "Dýráfirði verk- stjóra.og Var starfið auglýsí. í J.andsmála blöðmii, bæði nýrðra og syðrá. I það var síðan ráðinn Magniús Guðnnundsson • frá Ludvig C. Magnusson. Sauðárkrá'ki, og ílutti hann vestur með fjölskyldu sína. Hann átti tvo sorau og eina dóttur. Eldxi sonur hans, Ludvig Carl, var þá tæpra 14 ára, og skömmu eftir komuna vestur, var hann fermdur í hinni gömlu Sandakirkju, en þar var þá fermit í síðasta sinn. Ludvig var röskur piltiur til ihvers se-m vera skyldi, og var hann ekki látinn vinna í búðinni, heldur við sitthvað úti við, meðal ann- ars aðstoðaði hann föður sinn á ýmsan hátt. Hann hafði og talsvert vanizt sjó á smábátum, batfði gaman af sjóferðum og var alls ósmeykux á sjó. Hann var þvi oft aðstoðarmaður þeirra, sem önn- uðust flutninga á vélbátum verzlunarinn ar um fjörðinn, og síðar stjórnaði hann oft vélbátnum Stabál, sem hafður var í slíkum ferðum, enda snemma laginn við védar. í þennan tíma hafði Kjartan Rósin- kranzson frá Tröð í Önundarfirði hafið verzlun á Flateyri, seldi útlenda vöru og keypti fisk af sjómörmum og land- vöru af bændum. Hann hafði áður verð hákariaskipstjóri, reynzt afbrigða dugleg ur, kappsamur og aflasæll. En nú var hann kominn yfir fimmtugt, og svo hafði hann þá hætt skipstjórn, enda þótti hákarlaveiðin ekki gefa jafngóðan arð og áður, og Kjartani féll ekki eins vel þorskveiði. Tveim, þrem d'ögum eftir höfuðdag sumarið 1910 köm saltskip til Þingeyr- arverzlunar. Meðan verið var að skipa upp saltinu, hringdi Kjartan Rósinkranz- son til Carls Proppé, verzlunarstjóra, og bað hann að selja sér 30 tonn af salti Og senda sér það norður að Flateyri. ,,-Þú hlýtur að hafa nægan skipakost — svona í vertíðarlokin," sagði hann. „Ég vil helzt borga saltið í blautum saltfiski. Þið hafig ágætt þurrkhús, en ég ekkert, og nú er góður afli hjá mót- orbátunum, sem róa undir Barðann og bérna norður á álkantinn." Carl Proppé var mikið ljúfmenni og manna greiðugastur, og lofaði hann að bæta úr þörtf Kjartans á þann hátt, sem hann óskaði. Eitt af þilskipum Milljónafélagsius hét Christian, en hér mun það verða skrifað Kristján, því áð þannig var nafnið borið fram í daglegu tali og 'þannig skrifað utan á sendibréf til þeirra, sem á skip- inu voru. En stundum var skipið kall- að sliúp Kristján — eða bara slúffan, til dæmis sag.t: Hann Jón er stýrimaðiur á slúffunni, en slup kölluðu Danir ein- sigld skip, sem. voru ekki tvistefnungar, heldur með skúta og höfðu beint bug- spjót með aðeins einu segli, sem kaliað var klýfeir. Önnur segl á slíku skipi voru fokka eða stafnhyrna, stórsegl og toppsegl. Kristjfán var aðeins rúmar 20 léstir að burðarmagni, langur, en frek- ar mjór og grunnur og hlóðst þannig, að hann var jafnan mjög aftúrblæáur. Hann var allbeinn með böroði-ig^fadiegit skip undir seglum. Hann þótti góður siglari og- stóð 'allvel á fiski, svo sem það -LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 27

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.