Vísir - 17.11.1978, Blaðsíða 10

Vísir - 17.11.1978, Blaðsíða 10
10 Föstudagur 17. nóvember 1978 VISIB. VISIR útgefandi: Reykjaprenth/f |' Framkvæmdastjóri: DavI6 Guömundsson Ritstjórar: Þorsteinn Pálssonábr ólafur Ragnarsson Ritstjórnarfulltrúar: Bragi Guðmundsson/ Elfas Snæland Jónsson. Fréttastjóri erlendra frétta: Guðmundur G. Pétursson. Umsjón með Helgarblaði: Árni Þórarinsson. Blaðamenn: Berglind Asgeirsdóttir,Edda Andrésdóttir, Gisli Baldur Garðarsson, Jónlna Michaelsdóttir, Jórunn Andreasdórtir, Katrín Páls- dóttir, K|artan Stefánsson, Óli Tynes, Sigurveig Jónsdóttir, Stefán Kristjáns- son, Sæmundur Guðvinsson. Iþróttir: Gylfi Kristjánsson og Kjartan L. Pálsson. Ljósmyndir: Gunnar V. Andrésson, Jens Alexandersson. Útlit og hönnun: Jón Oskar Hafsteinsson, AAagnús Olafsson. Auglýsinga- og sölustjóri: Páll Stefánsson. Dreifingarstjóri: Sigurður R. Pétursson Auglýsingar og skrifstof ur: Sfðumúla 8. Simar 84611 og 82240. Afgreiðsla: Stakkholti 2-4 slmi 86411. Ritstjórn: Siöumúla 14 simi 84411 7 llnur Askriftargjald er kr. 2400,- á mánuði innanlands. Verð i lausasölu kr. 120 kr. eintakið Prentun Blaöaprent h/f. UTANRIKISRAÐHERRA ÁHÁLUMÍS (slensk stjórnvöld hafa gert f remur lítið af því að mót- mæla innanríkispólitík í öðrum ríkjum með virkum stjórnmálalegum aðgerðum. Frá þessari meginreglu hefur nú verið vikið með þvl að stöðva för Hans G. Andersens sendiherra í Washington til Chile/ en áður hafði verið ákveðið að hahn afhenti viðkomandi stjórn- völdum þar í landi trúnaðarbréf sem sendiherra íslands. Benedikt Gröndal utanríkisráðherra hefur upplýst, að hann hafi afturkallað ákvörðun fyrrverandi utanríkis- ráðherra, Einars Agústssonar, varðandi skipan sendi- herra í Chile. Utanríkisráðherra sagði á flokksþingi Alþýðuf lokksins fyrir nokkrum dögum, að hann teldi að íslendingar gætu ekki af hent handhöf um ógnarstjórnar- innar I Chile sérstakt bréf um trúnað. Það er rétt hjá utanríkisráðherra að ærin ástæða er til að vinna gegn fasistastjórninni í Chile, enda hefur hún þverbrotið allar grundvallarreglur um mannréttindi. En í þessu sambandi hlýtur það að vera álitaef ni með hvaða hætti við vinnum gegn ríkisstjórnum er fótumtroða lýð- réttindi. Fram til þessa höfum við ekki látið óánægju og and- stöðu við innanríkispólitík í öðrum löndum hafa áhrif á stjórnmálasamband við þau. A hinn bóginn varð land- helgisdeila okkar við Breta tilefni til stjórnmálaslita. Þar var um að ræða sérstaka milliríkjadeilu en ekki mótmæli gegn innanríkisástandi í Bretlandi. (slendingar hafa ævinlega verið í harðri andstöðu við ólýðræðislega stjórnarhætti í Ráðstjórnarríkjunum og lýst andúð sinni á því hvernig þarlend stjórnvöld hafa virtað vettugi alþjóðlegar samþykktir um mannréttindi. Ráðstjórnarríkin eru ekkert annað en fangabúðir frjálsrar hugsunar. Austur-Þýskaland er annað dæmi. Þar er um að ræða eiginlegar víggirtar fangabúðir. Út fyrir múrinn fá menn ekki að fara fyrr en þeir eru komnir á eftirlauna- aldur. Þrátt fyrir þetta höldum við uppi stjórnmálasam- bandi við þessi ríki og ýmis f leiri, sem svipað ér ástatt um»og utanrlkisráðherra tekur þátt í hanastélsveislum með sendimönnum þessara ríkja. Kjami málsins er sá, að við verðum að gera það upp við okkur, hvort nota eigi stjórnmálatengsl við önnur ríki til þess að sýna andstöðu okkar við stjórnarhætti í við- komandi ríkjum. Ef við veljum þá leið komumst við ekki hjá því að takmarka eða rjúfa stjórnmálasamskipti við allar ognarstjórnir. Með afstöðu sinni hefur Benedikt Gröndal í raun og veru lýstyfirsamstöðu meðstjórnvöldum í Kreml. Hann telur, að íslensk stjórnvöld geti látið sérstakt trúnaðar- bréf liggja hjá þeim stjórnvöldum, sem sendu Júrí Orlov í fangabúðir vegna skoðana sinna. Með þessari ákvörðun hefur Benedikt Gröndal með formlegum hætti mótmælt ógnarstjórninni í Chile, en hann hef ur um leið lagt blessun sína yf ir mannréttinda- brotstjórnvalda í Ráðstjórnarríkjunum með því að kalla ekki heim sendiherra Islands I Moskvu. Oðru vísi getur hann ekki verið samkvæmur sjálfum sér. Kjarni málsins er sá, að það er vitlaust og óviturlegt að nota stjórnmálatengsl við önnur rlki I þessu skyni. Við eigum að halda áf ram stjórnmálasamskiptum við Ráð- stjórnarríkin þrátt fyrir ólýðræðislega stjórnarhætti og gróf ustu mannréttindabrot. En þessi regla verður þá að gilda almennt. Geðþóttaákvarðanir í tilvikum sem þess- um eru slæmar. Utanrfkisráðherrann er á hálum ís. H vað var við Aðafsfrœfi ausian göiu? A svæöinu, þar sem nú er „HallærisplaniB", ABalstræti 7 og MiBbæjarmarkaBurinn, var áöur fyrrum hluti innréttinga Skúla fógeta, þar sem Miöbæjarmark- aBurinn stendur nU var forstjóra- hUsiB. Þá var „prentsmiöju- pósturinn" á einum tima þar sem nú er inngangurinn i HerragarB inn, þar hittust bæjarbúar og skiptust á slUBursögum og gamanmálum. Seinna varB þetta svæBi eitt þéttbyggBasti blettur landsins, þar sem nú er „HallærisplaniB" var VöruhúsiB, ein þekktasta verslun landsins, eign Jensen Bjerg. Þar var samtimis Hótel Is- land á tlma stærsta hótel bæjar ins, eign Rosenbergs. A Hótel Island voru veitinga- staBir, danssalur og samkomu- salur — Nýja Bió. Þá var sungið — „Jeta saman Jótar tveir, Rosenberg og Jensen Bjerg, og rlfast um hvor riBi meir, Jensen Bjerg eBa Rosenberg". NorBan Austurstrætis var „Veltan", þar verslaBi Thor Jen- sen um tima þar var verslun As- geirs Gunnlaugssonar, þar var GuBni Jónsson UrsmiBur. Þar var SapuhúsiB, og á tima ein besta bókaverslun bæjarins „Mfmir", eign Eggerts Briem. BifreiBastöB Steindors var á þeim sama staB og hún er enn þann dag i dag, á horni ABalstrætis og Hafnar- strætis. A þessum timum var ABalstræti 9, eitt stærsta hús bæjarins, byggt af Reinhold Andersen sænskum klæBskera, sem seinna verslaBi á Laugavegi 2. Þar var til hiisa Braunsverslun, ein helsta fatnaBar og vefnaBar- vöruverslun landsins. Þar var úr- smiBja Sigurþórs, þar var Mat- stofan og siBar Gildaskálinn. Þar vorutil hilsa ýmis verslunarfyrir- tæki og þekktir menn, til dæmis Eggert Kristjánsson, heildsali, Bernhard Petersen, lýsissali, Buckles fiskikaupmaBur, þeir SteinnessbræBur, Bjarnasynir, Gislilögfræöingur, Hálfdán, siBar Genua-konsúll, Páll lögfræBingur og útgerBarforstjóri og siBast en ekki sist Björn Bjarnason magist er, I kunningja hópi kallaBur „BjUsi". 1 ABalstræti 9 var Rebekka Hjaltþórsdóttir, þekkt- asta saumakona bæjarins, hUn saumaBi m.a. bUninga fyrir leik- félag Reykjavikur. Þar var dag- blaBiB Visir. Þar var byggingarverslun I- leifs Jónssonar, nærfatagerB Is- lands, skóverslun Jóns Þorsteins- sonar, þar var verslunin Gullfoss, og þar var teppaverslun SigurBar Arnasonar, Teppi hf. og svo má lengi telja. I ABalstræti 9 réÐ húsum, um aldarþriBjungsskeiB UrsmiBa- meistarinn ÞórBur Jónsson, þekktur meBal gamalla Reykvik- inga, undir nafninu ÞórBur úri. Þá var ort: Eitt stendur hús viB ABalstræti, oft mun þaö verBa f sögum skráB. Eftir þunga dagsins og þras og læti, þar hefur margur á heimleiB áB. Þar stýrir bar, sem þegna kætir, ÞórBur aB nafni UrsmiBur. A barnum er löngum gleBi og glaumur, góBlátlegt rabb og skattarif, þar HBur ævin eins og draumur: Afengi, peningar, matur, víf. Aþetta er úrarinn aldrei naumur, enda er þaB hans hálfa llf. Þó var i sumar þögn um Briem Ó, þyrnirósum er braut vor stráB. A brott var Stefán og BarBi farihn og burt höfBu úrarann meB sér náB. A strætum vappaBi vinaskarinn, vantaBi ÞórB sinn justitsráB. Fyrir dyrum Uti er Dóri staddur, Þá drif ur aö tiginn hópurinn, Isleifur, ÞórBur, GarBar (Gaddur) Gustaf, BarBi og Þórarinn, og Urarameistarinn sæll og saddur segir: velkomnir til min inn. Skýringar viB vísurnar: Barinn, svokallaBur, var skrif- stofa ÞórBar Jónssonar I ABal- stræti 9, Þar voru margir þekktir Reykvikingar heimagangar. Menn komu þarna saman marga virkadaga millikl. 5-7 á heimleiB af skrifstofum sinum. Þeir menn, sem nefndir eru I visunum eru: Stefán Jóhann Stefánsson, forsætisráBherra, Snjórinn irá liönum vefri Ungir menn sem tóku nítjándu öldina 1 arf og mótuBu tuttugustu öldina á Islandi, voru eBlilega svolitiB ringlaBir, þegar þeir komust i bland viB latlnuhesta menningarlifsins hvort heldur var i mynd menntaskólakennara eöa þeirrastásslegu borgara sem höfBu efni á rauBum plusstjöldum fyrir glugga. Lofthár skáldskapur stóB fyrir sjónum þeirra, hvert sem litiB var og fagurgerB orB- gnóttin féll aB éyrum þeirra eins og klnverskir blævængir áBur en hUn hvarf Ur notum eins og kalkaðar málstoBir. Unglingar og nýfullorBnir menn mátu lífsgildin Ut frá staBreyndum nítjándu aldar en urBu engu aB siBur aB taka á sinar heröar aB koma þjóöinni út Ur rimnakveðskap og hUslestrum, finna andlegu lífi nýja farvegi I menningarlegu til- liti og þola breytingar sem voru svo átakamiklar, aB þeir stóBu þær aBeins af sér sem menn trU- ir minnum aldar sem þeir höfBu ekkert meB aB gera lengur. Þetta kemur svona I hugann viB fljótlegan lestur Sjömeistarasögu Halldórs Laxness sem hefur nú lokiB þriggja binda verki,skald- sögum I ritgerBarformi, um æskuár sln og HfiB I Moskó og Reykjavfk, og er Sjömeistara- saga miBbindiB. Halldór Laxness hefur fundiB sér hiB frjálslegasta form fyrir þau minningabrot, áröttingar og myndbirtingar sem hann birtir I bókunum þrem- ur. Hann hefur glatt lesendur sina og aBdáendur meir en orBum tek- ur meB óbrigBulli frásagnarlist, ýmist gamansamri eBa þungorBri og öllu þar I milli og varpaB skáldskaparlegu ljdsiá timabil og menn sem fyrst og fremst hefur veriB taliB tilheyrauppkasti lang- sum og þversum og öBru pólitísku basli sem Halldór tysir raunar yfir aB hann hafi aldrei kært sig um aBskilja. Og Sjömeistarasaga er kannski drýgst á mannlýsingar þegar fólkiB dó ur spönsku veik- inni harBa veturinn 1918, og fjór- tan skáld voru talin I fjórBa bekk Menntaskólans, baráttublaBinu Láka-var hleypt af stokkunum og SigurBur Einarsson kom vestan úr Bjarnarhöfn til að strjála ösk- unni af vindlingnum (Three To- wers) yfir heimalesturinn viB morgunverBarborBiB. ManniverBuráaB skellaupp úr ámörgum stöBum i bókinni, sem annarser aB sumu leyti dapurleg. En ævinlega, þegar kemur aö þeim atriBum,stillist málhöfund- ar og styttist, svo harmaefnin farahjá eins og „þytur vængja." ÞaB heyrist á, aö Halldór hefur gert sér far um aB hitta vini aB mali, svona til aB rétta söguefnið af, þótt „vormennirnir" séu farn- ir aB gamlast. ABrir eru látnir. Hvergi örlar á þvl, ao Halldór hafi átt I deilum, þegar hér er komiB sögu, og fer vist svo um flest rifrSdisefniB. Annars mun það sannast mála aB hann mun ekki hafa eldaB hiB gráa silfur viB gamla félaga, hvaB sem annars bar á milli. Má þaB heyra á frá- sögnum hans af skiptum viB GuB- mund G. Hagalln og Tómas GuB- mundsson, sem aB vlsu hittu höf- und þessarar bókar fyrir tima gerskra ævintýra og gróBurs og sandfoks. Engu að siBur mun það aldrei hafa gerzt aB þeir þrlr, Halldór, Tómas og GuBmundur hafi látiB dægurmálin skyggja á gamalt vinf engi og er þaB raunar nokkur vitnisburBur um heilindi manna I þessu landi þrasgirninn- ar. Ingimar Jónsson, skólasrjóri, er einnig enn á lífi af upptöldum félögum og vinum I Sjömeistara- sögu og fær kannski einna stór- brotnasta lýsingu aö undanskild- um SigurBi Einarssyni. Um Ingi- mar segir: „Hann haföi ofsmá augu og ofþykk gleraugu og var svo stórskorinn I andliti aB þegar hann var setztur innan um aðra menn, þá verkuðu þeir á mann eins og f immtiu aura búBardukk- ur." Þeir Guðmundur og Tómas eru af vandalausum kannski einna mest viðriðnir uppvöxt Halldórs þennan vetur, þótt Guðmundur hafi veriBf jórum drum eldri. Þeir Tómas og hann og svo Sigurður

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.