Vísir - 31.03.1980, Blaðsíða 9

Vísir - 31.03.1980, Blaðsíða 9
01". VISjLR Mánudagur 31. mars Þessi mál verBa meB einum eða öðrum hættinum stöðugt oftar i sviösljósinu, beint eða óbeint. Stundum er rætt eða rif- _ izt um slik málefni út frá alls g konar sjónarmiðum, en kjarni Emálsins skin ekki i gegn. Það er jafnvel reynt að forðast hann, Bog menn bregða fyrir sig hug- tökum eins og réttlæti, jafnrétti, Bbyggðastefnu (óskilgreindri) o.fl. Þessi mál birtast i' kröfum 8um verðjöfnun af hvers kyns tagi, niðurfellingu söluskatts af ¦ flutningsfjöldum, kröfum um vaxandi þjónustu i dreifbýli, hUshitunarstyrk, kröfum á hendur rikinu um hafnarmann- virki og nU siðast I fregnum af orkuskatti, sem stjórnvöld munu vera að undirbúa. Margt fleira má nefna. Nánastallri umræðu um þessi mál er eitt sameiginlegt, hvort j heldur hUn er i formi reiði- lesturs einhvers Rangæings um |§ raforkuverð i dagblööunum eða K frumvarpa á Alþingi ásamt B greinargerðum. Gengið er út frá fs búsetu fólks og atvinnu sem m óbreytanlegri staöreynd og sú r hlið málanna ekki einu sinni H rædd. Siðan er talað um réttlæti e og jafnrétti varðandi alla w skapaða hluti og hið opinbera á m aðbjargaöllu.Greiðaskalniður B rafmagnsverð, oliu, flutnings- Skostnað, jafna simakostnað og 'skilyrði til sjónvarþsmóttöku, ff' oghver veit hvað. Mörg af þess- ' um málum geta verið góB að I sjálfsögðu, en það alvarlegasta Sviö allt saman er, að það vantar umræðu um sjálfa undirstöð- una.atvinnuna og hvernig henni verður bezt fyrir komið. At- ¦ vinnumálin eru bara, þvi miður, I að verða að stórkostlega alvar- l legu vandamáli. Heílbrigð byggðastefna. hvað er bað? Sú byggðastefna, sem rekin Bhefur veriðhérlendis frá og með vinstristjórn nr. 2 (1971) er ljót- | ur blettur. Yfirlýst markmið með stefnunni hefur verið að stuðla gegn fólksflutningum ut- an úr landsbyggðinni til höfuð- borgarsvæðisins og í reynd til Reykjaneskjördæmis alls einnig. Settur hefur verið á laggirnar sjdBur (Byggða- sjóður), sem fjármagnað hefur margvislegar fjárfestingar og atvinnutæki á öllum öðrum stöðum en þeim áðurnefndu. Að sjálfsögðu rennur fjármagn til sjóðsins úr vasa alls almenn- ings. Kommissarar ráðstafa siðan fjármagninu i samræmi við atkvæðalikur og atkvæða- þunga. — Fjármögnun fiski- skipa hefur einnig farið að mestu i gegn um hálfpólitiska nefnd. — Stjórnmálamenn hafa alls staðar verið með puttana í spilinu og ráðstafaö fjármagni skv. einhvers konar „kUadellu- pólitik" og að töluverðu leyti f andstöðu við rikjandi tilhneig- ingar, þ.e. samsöfnun fólks á vissa staði og þ.á m. höfuö- borgarsvæðið. Þessi leið, sem farin hefur verið, er mun verri entvær öfgaleiðir, sem rysa má annars vegar sem hreinni „markaðsleiö" og hins vegar sem visindalegri „stjórnunar- leið". Markaðsleiðin hefði leitt til þess, að söf nun fdlks á höfuð- borgarsvæðið heföi orðið meiri á siðasta áratug en raunin varð, enda hefBi þaB ekkert gert til. BStærri og hagkvæmari út- gerBarstaBir Uti á landi hefBu SstækkaB á kostnaB hinna minni. AtvinnulifiB hef&i lagazt aB I staBháttum og vissir kjarnar * sýndu nú mun meiri reisn er nú Ier og gætu boBiB upp á margvls- lega þjónustu, sem skapaBi | mótvægi viB áframhaldandi fólksflutninga til höfuBborgar- svæBis. Margir minni staBir væru minni en nU er og gerBu aB sjálfsögBu ekki Ut tdgara og hefBu ekki bryggjur fyrir haf- skip, en þeir stunduBu smábáta- UtgerB og nytu þess að hafa sterkari þjónustumiBstöB ekki langt undan, sem gæti e.t.v. boBiB upp á þjtínustu, sem nU fæst afiieins i Reykjavik og á Akureyri. Auk þess nytu þessir staBir almennt betra efnahags- lifs I landinu. MeB þvl, aB menn velji sér sjálfir bUsetu meB hliB- sjón af staBarkostum, liggur lika ljóst fyrir, aB þaB er ekki . - X • • -. 4 « ? - .« % « 1980 <&m* 1 I I i I I I 1 I 1 1 i I I ¦s^ „Sköttun á þessa auðlind leiöir til minni vatnsnotkunar, meiri einangrunar, minni hitunar húsa, en allt þetta er aukið óhagræöi og þýðir meiri kostnað." Nýting staðkosta og byggðastefna rikisvaldiB, sem ber ábyrgB á öllum sköpuBum hlutum. HvaBa vit er i öllum þessum „mjálm- leiBöngrum" sendinefnda til Reykjavikur? Litil eru geð guma orðin með þessari brjál- uBurikisforsjárstefnu, sem ger- ir fólk aB ósjálfstæðum kröfu- lýð. Vísindaleg stjórnun I smá- atriðum hefði komizt að svipaðri niðurstöðu. Fljótt hefði komið i ljós, að unnt væri að veiða leyfilegan „jafnstöðu- afla" með minni skipakosti en nU er rekinn. Einnig hefði komið i ljós, að ekki er grund- völlur til að reka nokkra tugi skuttogara Ut frá mörgum tug- um hafna og frá smástöðum, sem vart geta tekið á móti full- fermi eða veitt umtalsverða þjónustu I landi. Þvl hefBu skut- togararnir safnast saman á til- tölulega fáa staBi. Þar væri siB- an unnt aB reka stór og fullkom- in frystihUs meB öllum þægind- um fyrir starfsfólk og forsend- um fyrir betri nýtingu afla og vöruþróun. — HvaB þá meB alla litlu staBina, sem ekki fengu skuttogara eBa hafnarkant meB aBdýpi? Þeir væru aB sjálfsögBu minni en nú og öBruvisi, en eins og áBur var getiB, fengju þeir margt i staBinn. Munurinn á þessum tveimur leiBum og „kUadelluleiBinni" er sennilega ómetanlegur. Viss þéttbýlis- myndun er forsenda fyrir iBn- þróun, hvort sem mönnum likar betur eBa verr! SU stefna, sem miBar aB þvi aB skerBa mögu- leika höfuBborgarsvæBisins tíl aB nýta slna kosti, gengur ekki aBeins á kostnaB þess svæBis heldur alls landsins einnig og er landflóttastefna. Eina heil- brigBa byggBastefnan byggist þvi á þvi aB stuBla aB myndun stærri þéttbýliskjarna utan Reykjavlkur, sem geta veitt höfuBborgarsvæBinu samkeppni en ekki á þvl aB drita niður kUa- dellum hingað og þangað. En það þarf pólitiskt hugrekki til. Heilbrigð byggðastefna er því þéttbýlisstefna en ekki öfguð dreifbýlisstefna. Það eina markverða, sem ritað hefur verið um þessi mál og undir- rituðum er kunnugt um, var gert af Valdimar Kristinssyni, sérfræBingi hjá SeBlabanka Is- lands. Má i þvi sambandi benda á „Borgir og byggBajafnvægi", sem birtist I FjármálatlBindum 2. tbl. 1973. Annars er full ástæBa til aB rýna nokkuB I allar þessar „simaskrár", sem Fram- kvæmdastofnun gefur Ut sem landshlutaáætlanir o.fl. Þar vinna sérfræBingar undir póli- tiskri stjórn og raBa saman töl- um af kappi og gefa sIBan Ut skýrslur, sem byggBar eru aB neöanmals I íika rjost tynr, ao pao er eKKi 2. tbl. 1973. Dr. Jónas Bjarnason efnaverkfræðingur skrif- ar í dag mjög athyglis- verða grein um nýtingu staðarkosta og byggða- stefnu út frá nýjum sjónarhóli, en þessi mál eru og munu verða ofar- lega á baugi, ekki síst vegna fyrirætlana um nýjan orkuskatt. töluverBu leyti á óskhyggju heimamanna um fjölgun skipa, stækkun frystihuss, endurnýjun viBlegukants o.m.fl. Þetta er gjarnan byggt á hugmyndum heimamanna um fólksfjölgun á staBnum og aB þeirra mati æski- legri stækkun staBarins. ÞaB er engin vissa fyrir þvi, aB þörf sé fyrir öll þessi óskafiskvinnslu- hUs, en af því aB það eru sér- fræBingar viB RauBarárstig sem hafa komiB viB sögu, eru tölurn- ar bUnar aB fá opinbera staB- festingu. Svo koma Rafmagns- veitur rikisins og Orkuspár- nefnd, sem aB sjálfsögBu verBa aö byggja á tölum snillinganna. Hringekjan er farin af staB, og afl hennar er óskhyggja. Orkan verður stððugt mikiivægari „Jöfnun hUshitunarkostnaBar — eða bUseturöskun": heyrir landslýBur I hálfgerBum hótunar stil. Vitanlega veldur oliuverBs- hækkun miklum bUsifjum, en þaB er óréttmætt aB skamma Ibua höfuBborgarsvæBisins fyrir þetta. Svona tilkynningar á aB birta á arabisku I einhverjum ritum I austurlöndum nær. — Vissulega á þaB aB vera alvar- legt Ihugunarefni, meB hvaBa hætti unnt er aB aBstoBa i'ólk, sem verBur illilega fyrir barB- inu á oliufurstunum. En að greiða niður oli'u, það er fráleitt. Þetta hefurBergsteinn Gizurar- son (o.fl. reyndar) haldið fram i góBum kjallaragreinum I Dag- blaðinu. Menn veröa bara aB gjöra svo vel aB horfast i augu viB staBreyndir. Menn eiga aB greiBa kostnaBarverB a.m.k. fyrir oliuna. NU eru heilu þjóBirnar (t.d. Vestur-ÞjóBverj- ar) bUnir aB banna allar niBur- greiBslur & oliu og oliuvörum. Carter forseti er nU mjög gagn- rýndur fyrir aB halda uppi niBurgreiBslum á innfluttri oliu og benzini. Flestallir vita, að niðurgreiBslur á þessum vörum er tilræBi viB heilbrigBa skyn- semi og er politiskt alrangt. Oli'uverB á lika eftir aB hækka áfram. Menn samþykkja ekki lög á Alþingi um breytingu á nátturulögmálum. Kostir þess aBbUaviBjarBhita eruþegar al- mennt orBnir mjög miklir og eiga eftir aB fara vaxandi. Þvi ber aB leggja alla áherzlu á öfl- un jarBvarma þá þegar. SU at- vinnustarfsemi, sem ekki getur borgaB nauBsynlegan oliureikn- ing eBa rafmagnsreikning og er vonlaus meB jarBvarma, verBur bara aB hætta eBa færa sig um set. Ef skattborgarinn á aB greiBa hallareksturinn, er lág- mark aB hann fái að taka af- stöBu til þeirrar atvinnustarf- semi, sem til umræBu er. Ef þaB er offramleiBsla dilkakjöts, þarf ekki greindan mann til aB sjá, hversu vitleysan er mikil. ÞaB verBur, þvl miBur, stöBugt nauBsynlegra, aB allur atvinnurekstur aBlagi sig hag- stæBustu aBstæBum og reyni ekki aö stinga hausnum 1 sand- inn undir yfirskyni jafnréttis. Landið er bara að fara á haus- inn vegna svona vitleysu og næsta meginháttar vandamál veröur að hindra landflótta i stórum stíl. Tilfinningasemi og skammsýni gagnvart einstök- um llðendum, sem fela i sér harðneskju gagnvart fjöldan- um, lýsa engum eölum hvötum né vizku. Hins vegar er sanngjarnt, að þjóðfélagiö (skattborgarinn) styðji viB bakiB á þeim, sem stunda lifvænlega atvinnustarf- semi meB ýmsum öBrum aB- gerBum. T.d. meB stuBningi við jarðboranir, lánveitingar vegna einangrunar, styrkir til að reisa mohitaoarfjarvarmaveituro.fi. ..Skattheimtumeistari - puttana af Hitaveitu Reyklavíkur"! Boðaður hefur verið orku- skattur. Þaö þarf ekki greindan mann tilað sjá, að það, sem nU- verandi stjórnarherrar hafa i huga, er: „HvaB haldiB þiB"? JU, vitanlega Hitaveita Reykja- vikur! Ekki nóg mieB þaB. Þeir munu sennilega miBa orku- skattinn viB varmamagn en ekki söluverB orku, þvi aB Hita- veita Reykjavikur selur gifur- lega orku en á lágu verBi. Orku- magn Hitaveitunnar er sam- bærilegt viB allt Lands- virkjunarsvæBiB. — Ef þessar hugmyndir reynast réttar, eru þær mjög óskynsamlegar, óréttlátar og þjóBfélagslega óhagkvæmar. — Þær eru þjóB- félagslega óhagkvæmar vegna þess, aB vatniB er óþrjótanleg auBlind tíl hagsbóta fyrir allt höfuBborgarsvæBiB. VatniB á þvi aB greiBa á verBi, sem sam- svarar nákvæmlega öflunar- kostnaBi, hvorki meira né minna. IbUarnir eiga aB haga einangrun, hUsastærB og vatns- notkun almennt meB hliBsjón af þvi. Sköttun á þessari auBlind leiBir til minni vatnsnotkunar, meiri einangrunar, minni hitun- ar husa, en allt þetta er aukiB óhagræBi og þýBir meiri kostn- aB. Hitaveituskattur er auk þess óskynsamlegur. Hann krefst eins rikisapparatsins enn. Sum- ar hitaveitur eru nýjar og selja vatnsittá mjög háuverBi. HvaB meB þær? ABrir sjá fram á þaB, aB þeir geti fengiB hitaveituvatn á litlu lægra verBi en olluhitun er nU. HvaB gera þeir, ef skatt- leggja á þá, og þeir geta fengiB oliustyrk? HvaB meB öll gróBur- hUsin og litlu hitaveituhverf in Ut um land? HvaB meB fiskrækt- ina, sem hefur jarBvarmann einn kosta fram yfir útlend- inga? HvaB meB ýmsar nýjar iBnaBarhugmyndir, sem byggj- ast á lágu orkuverBi? Hitaveituskattur er auk þess ósanngjarn. IbUar höfuBborgar- svæBisins hafa metiB kosti og galla þess aB búa þarna. Þétt- býli fylgja lika margir ókostir. HitaveituvatniB er einn af fáum umtalsverBum kostum, sem unnt er aB státa af viB Utlend- inga. Reykvikingar greiddu llka áBur fyrr hærra Utsvar en UBkaBist hér I landi. ÞaB að meira segja svo, aB hér spruttu upp bæjarfélög I nágrenninu beimlnis vegna flótta frá Ut- svörum höfuBborgarinnar. Þeg- ar brauBinu var komiB, voru þaB lika fleiri dýr en litla gula hænan, sem vildu borBa brauB- ið, án þess að hafa unnið nokkuð til þess. Ef Ut I skattheimtu af þessu tagi er farið, hvað með önnur nátturuauöæfi? Hvað með lax- veiði og silungsvötn? HvaB þá meB stærstu auBlindina, sem er fiskurinn Ikring um landiB? ÞaB er mun skynsamlegra aB skatt- leggja aBgang aB honum, þvl allir Islendingar hafa rétt aB sækja I hann og fiskurinn er tak- markaBur, sem hitaveituvatniB er ekki. Ef minnihluti þjóBarinnar ákveBur aB skattleggja meiri- hlutann (Ibúa höfuBborgar- svæBis) á grundvelli atkvæBa- misréttis, verBur sennilega óbætanlegur skaBi I Islenzku þjóBfélagi. Ég spái þvl, aB þaB byrji gífurleg fundahöld á höfuBborgarsvæBinu um leiB og áBurnefndar hugmyndir sjást staBfestar frá stjórnvöldum. Reykjavfk, 25.3. 1980 Dr. Jónas Bjarnason, efnaverkfræBingur 1 I I I I 1 B 1 1 I

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.