Pressan - 29.10.1992, Blaðsíða 20

20
FIMMTUDAGUR PRESSAN 29. OKTÓBER 1992
E R L E N T
Staban í forsetakjörinu vestra
□ Hallast ab Bill Clinton
( I Hallast ab George Bush
New Hampshire 4
Maine 4
Rhode I. 4
Conn. 8
N. Jersey 15
Delaware B
PRESSAN/AM
Á þriöjudag verður gengiö til forsetakosniga í Bandaríkjunum. Sá frambjóö-
endanna sem sigrar í hverju ríki fær alla kjörmenn þess, en þeir kjósa síðan
forsetann. Tölurnar segja til um fjölda kjörmanna hvers ríkis en 270 þarf til
sigurs. Gangi spáin hér eftir sigrar Bill Clinton meö 316 kjörmönnum á
móti 222 kjörmönnum Bush.
Kosningaspá PRESSUNNAR
Cllnton hefur
naumlega sigur
Úrslitin í tíu stærstu fylkjum
Bandaríkjanna ráða miklu um
niðurstöðu forsetakosninganna.
Saman hafa þau 247 kjörmenn,
sem fer langleiðina í þá 270 sem
frambjóðandi þarf til að sigra. í
mörgum smærri fylkjum eru úr-
slitin tiltölulega fyrirsjáanleg, en í
þessum stærri hefur oft munað
litlu og það eykur mikilvægi
þeirra fyrir frambjóðendurna. Hér
er hlaupið yfir nokkur atriði sem
máli skipta.
KALIFORNI'A
Baráttan um Kaliforníu er ein
sú mikilvægasta í þessum kosn-
ingum. Sá sem getur tryggt sér ör-
uggt forskot í Kaliforníu hefur
ekki aðeins 54 vel þegna kjör-
menn, heldur sálfræðilegt tak á
andstæðingnum. Demókratar eru
til dæmis næsta vonlausir um sig-
ur ef þeir ná ekki Kaliforníu; til að
vega hana upp þurfa þeir að sigra
í öllum Suðurríkjunum, sem eng-
um hefur tekist nema ]immy
Carter árið 1976.
Kaliforníubúar hafa kosið
repúblikana í forsetastól alveg frá
dögum Eisenhowers, ef undan er
skilinn Lyndoti Johnson árið
1964. Þetta lýsir þó ekki endilega
íhaldssemi í fylkinu, heldur helg-
ast að hluta af því að bæði Ri-
chard Nixon og Ronald Reagan
voru Kaliforníubúar. Fylkið er
reyndar pólitískur geðklofi, enda
er ekkert fylki sundurleitara
menningarlega og pólitískt.
Fylgismunur Clintons og Bush
hefur í allt sumar verið meiri í
Kaliforníu en að jafnaði um land-
ið. Repúblikanar eru reyndar
búnir að gefa fylkið upp á bátinn
og Bush hefúr ekki komið þangað
síðan hann fór til Los Angeles eftir
uppþotin í vor. Það er mjög slæmt
fyrir repúblikana; ekki bara vegna
kjörmannanna 54, heldur af því
engum repúblikana hefur tekist
að sigra í forsetakosningum án
þess að hafa Kaliforníu í takinu.
PRESSAN setur Kaliforníu Clin-
tons megin.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 51% Reagan: 58%
Dukakis:48% Mondale:41%
NEWYORK
New York var lengi vel mikil-
vægasta fylkið í landsmálapólitík
Bandaríkjanna. Þar var mestur
mannfjöldinn og þar skiptust
kjósendur nokkuð jafnt á milli
demókrata og repúblikana. Þetta
breyttist á sjöunda áratugnum og
nú er New York hliðhollast
demókrötum meðal stærstu fylkj-
anna tíu með 33 kjörmenn. New
York-búar kusu meira að segja
Michael Dukakis í kosningunum
1988.
Bush hefur ekkert reynt til að
vinna New York í þessum kosn-
ingum og Clinton er býsna örugg-
ur um sigur.
Úrslitin 1988 ogl984:
Dukakis: 51 % Reagan: 54%
Bush: 48% Mondale: 46%
TEXAS
Texas hefur 32 kjörmenn og er
dæmigert fyrir þá leið sem Suður-
ríkin hafa verið að fara síðastlið-
inn aldarfjórðung. Það er demó-
kratískt af sögulegum ástæðum,
en íhaldssamt og færðist hægt og
sígandi tii repúblikana. Texas-bú-
ar geta þó komið á óvart: þeir létu
sig hafa það að kjósa George
McGovern i móti Nixon 1972,
einir Suðurríkjamanna.
Það flækir stöðuna nú að tveir
Texas-búar eru í framboði: Ross
Perot og George Bush. Sá fyrr-
nefndi er innfæddur, en Bush að-
fluttur (og er skráður til heimilis á
hóteli í Houston), en báðir teljast
heimamenn. Clinton hefúr gengið
ágætlega í Texas og síðustu kann-
anir sýna þá Bush hvorn með um
35 prósent atkvæða, en Perot með
um 17%. Ef Perot bætir verulega
við sig frá þessu lendir Clinton í
vandræðum. PRESSAN spáir því
að forsetinn vinni íTexas.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 56% Reagan: 64%
Dukakis: 43% Mondale: 36%
FLÓRÍDA
Fyrir ekki mörgum árum var
Flórída fátækt og vanþróað fýlki á
svipaðan hátt og önnur Suðurríki.
Aukinn ferðamannaiðnaður hefur
hrns vegar hleypt miklum krafti í
fylkið og þróun þess er að sumu
leyti fyrirboði þess hvernig at-
vinnu- og efnahagslíf annars stað-
ar þróast.
Flórída hefur nú 25 kjörmenn
og er að líkindum það af stóru
fylkjunum sem repúblikanar geta
verið hvað öruggastir um. Jimmy
Carter tókst að vinna fýlkið 1976,
en síðan hafa demókratar ekki
náð 40 prósenta fylgi þar í forseta-
kosningum. Clinton hefúr gengið
býsna vel á Flórída og í flestum
skoðanakönnunum eru þeir Bush
jafnir að fylgi. í ljósi sögunnar og
suðurrískrar íhaldssemi setjum
við þó Flórída í dálk forsetans.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 61% Reagan: 65%
Dukakis: 39% Mondale: 35%
PENNSYLVANÍA
Líklega er nú komið að því að
Pennsylvanía láti demókrata fá
sína 23 kjörmenn í forsetakosn-
ingum. Fylkinu hefur smám sam-
an tekist að ná sér eftir mikinn
samdrátt í þungaiðnaði og hefur
skapað sér stöðu sem þjónustu-
miðstöð. Pólitískt hefúr fylkið ver-
ið á miðjunni — sent hvort held-
ur er hófsama repúblikana eða
demókrata til þings.
Pennsylvanía kom á óvart í
fyrra með því að kjósa óþekktan
frjálslyndan demókrata, Harris
Wofford, í öldungadeild þingsins.
Hann hafði betur gegn dóms-
málaráðherranum og fyrrum fylk-
isstjóranum Richard Thomburgh
með megináherslu á heilbrigðis-
mál. Ef kjósendur hafa ekki skipt
alveg um skoðun síðan þá fær
Clinton stuðning Pennsylvaníu í
þetta skiptið.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 51 % Reagan: 53%
Dukakis: 48% Mondale: 46%
ILLINOIS
Niðurstaðan í Illinois hefúr allt-
af endurspeglað úrslitin á lands-
vísu, nema hjá Suðurríkjamönn-
unum Carter og Woodrow Wil-
son. Stuðningur við flokka hefur
lengi verið afar mismunandi eftir
svæðum, þar sem kjarni Chicago
fylgdi demókrötum, en dreifbýlið
repúblikönum.
Demókratar eiga mjög þétt fylgi
og sterka flokksmaskínu í fylkinu
og hafa uppskorið samkvæmt því.
Bill Clinton þarf því hlutfallslega
minni sveiflu þar en annars staðar
til að hafa sigur. Við spáum að
hann fái kjörmennina 22 frá 111-
inois.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 51% Reagan: 56%
Dukakis: 49% Mondale: 43%
OHIO
Repúblikanar hafa nokkru
meira fylgi í Ohio en á landsvísu,
en fýlkið er óútreiknanlegt og
alltaf harkalega barist um það.
Kosningastjórar Bush 1988
lögðu mikla áherslu á Ohio og
töldu demókrata réttilega ekki
geta náð tilskildum kjörmanna-
ljölda án þess. Bush vann fýlkið þá
og að líkindum fara kjörmenn
þess, 21 að tölu, aftur til hans
núna.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 55% Reagan: 59%
Dukakis: 44% Mondale: 40%
MICHIGAN
Efnahags- og atvinnulíf hefur
hvergi breyst eins mikið og í
Michigan á undanförnum árum.
Hagsæld þar byggðist á velgengni
stóru bílaframleiðendanna
þriggja, sem hrundi um og upp úr
1980. Með þeim hrundi líka pólit-
ískur stöðugleiki.
Pólitísk forysta í fylkinu var á
miðjunni og demókratar höfðu
mikil áhrif í gegnum öflug stéttar-
félög. Nú eru stéttarfélögin svipur
hjá sjón og þótt Michigan-búar
kjósi yfirleitt demókrata til þings
nær það ekki endilega til forseta-
kosninga. Hér eru úrslit mjög
óviss, en óvinsældir Bush og ótt-
inn við fríverslunarsamning við
Mexíkó verða þó líklega til þess að
Clinton fái kjörmennina 18
naurrflega.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 54% Reagan: 59%
Dukakis: 46% Mondale: 40%
NEWJERSEY
Smábæirnir og svefnbæirnir í
New Jersey ala af sér klassíska
millistéttarkjósendur repúblikana.
Fylkið hefur enda kosið þá í for-
setakosningum síðan Johnson var
og hét. Þó er pólitísk hófsemi
meðal einkenna fýlkisins og þing-
mennirnir, flestir demókratar,
yfirleitt miðjumenn.
En óánægða millistéttin er ein-
mitt meðal helstu skotmarka Clin-
tons og Bush hefúr verið í veruleg-
Minnihlutinn vinnur
Ef Bill Clinton hefur sigur í þessum
kosningum bendir allt til þess að það
verði með minnihluta atkvæða. Það
hefur oft gerst, enda er kjörmanna-
kerfið þannig snúið að hægt er að fá
meirihluta kjörmanna þótt ekki náist
fimmtíu prósent atkvæða í kosn-
ingunum. Hitt er líka mögu-
leiki, að sá sem fær flest at-
kvæði fái ekki nógu
marga kjörmenn og tapi
þar með.
Grófasta dæmið er
frá 1888, þegar repú-
blikaninn Benjamin
Harrison fékk 47,8
prósent atkvæða og
233 kjörmenn.
Demókratinn Grover
Cleveland fékk hins
vegar 48,6 prósent en
aðeins 168 kjörmenn.
Árið 1876 fékk demó-
kratinn Samuel Tilden 51
prósent atkvæða, en tapaði
þó fyrir repúblikanum Rut-
herford Hayes, sem fékk 48 pró-
sent. Þá fékk Andrew Jackson langflest
atkvæði árið 1824, en John Quincy
Adams varð forseti með stuðningi
annarra frambjóðenda.
Það hefur gerst fimmtán sinnum
alls að frambjóðandi hafi ekki náð
helmingi atkvæða, en náð þó kjöri.
Minnsta styrk fékk sjálfur Abraham
Lincoln árið 1860, skömmu áður en
borgarastyrjöldin hófst, tæp fjörutíu
prósent atkvæða. Á þessari öld náði
Woodrow Wilson tvisvar kjöri án
þess að fá meirihluta og hið
sama gilti um Harry Trutnan
árið 1948, John F. Kennedy
árið 1960 og Richard
Nixon árið 1968.
Þegar litlu munar í
kosningum kemur vel í
Ijós hvernig kjör-
mannakerfið getur af-
skræmt vilja kjósenda
og litlar þúfur geta
velt þungu hlassi.
Þannig er nóg fyrir
frambjóðanda að fá
50,1 prósent í tólf lykil-
fylkjum til að sigra og
skiptir þá ekki máli hversu
stórt hann tapar í hinum 38.
Sem dæmi um litlu þúfuna má
nefna að nægt hefði að níu þús-
und atkvæði hefðu breyst í Ohio og
Hawaii árið 1976 og þá hefði Jimmy
Carter tapað fyrir Gerald Ford, jafnvel
þótt Carter hefði 1,7 milljónir atkvæða
fram yfir í heildina.
Þriðji
maðurinn
Það er ekkert
nýmæli að fram-
bjóðandi utan
stóru flokkanna
tveggja setji
strik í reikning-
inn eins og Ross
Perot gerir nú.
Þetta eru þrett-
ándu kosning-
arnar á þessari str0m
öld sem það ,
gerist og að Thurmond
minnsta kosti bauðsigfram
einu sinni hefur árið 1948og
þriðji frambjóð erennað.
andinn haft
meiri áhrif en Perot virðist ætia að
hafa nú.
Það var George Wallace, sem fékk
13,5 prósent atkvæða í kosningun-
um 1968 eða tæplega tíu milljónir
atkvæða. Atkvæðamunur á Ricliard
Nixon og Hubert Hutnphrey í þeim
kosningum var aðeins hálf milljón.
Wallace sigraði í fjórum fylkjum, Al-
abama, Arkansas, Mississippi og
Louisiana, og fékk46 kjörmenn.
Perot fær væntanlega jafnhátt
eða hærra atkvæðahlutfall, en ekk-
ert bendir til þess að hann sigri í
einstökum fylkjum, ekki einu sinni
heimafylki sínu, Texas. Hann hefur
þvf varla áhrif á kjörmannatöluna,
nema að því leyti sem hann breytir
útkomunni í einstökum fylkjum.
Næst Wallace í atkvæðastyrk
komst John Anderson, sem fékk 6,6
prósent atkvæða árið 1980, þegar
Ronald Reagan burstaði Jitnmy
Carter. Öll atkvæði Andersons
hefðu ekki nægt Cartertil sigurs þá.
En verðlaun fyrir þolgæði fengi
Eugenc Dcbs, sem bauð sig fjórum
sinnum fram fyrir Sósíalistaflokkinn (
upphafi aldarinnar. Hann náði mest
sex prósentum árið 1912, þegar
Woodrow Wilson sigraði Teddy Ro-
osevelt örugglega.
Annar þolgóður er Strom
Thurmond sem bauð sig fram til
forseta árið 1948 og barðist gegn
ofríki alríkisstjórnarinnar gagnvart
fylkjunum. Hann sigraði í fjórum
fylkjum og fékk 39 kjörmenn. Hann
hefur verið öldungadeildarþing-
maður síðan 1954, er nú níræður og
ætlar að klára að minnsta kosti þetta
kjörtímabil, sem endar árið 1996.8
um vandræðum í New Jersey frá
upphafi. Við spáum þó að vaninn
ráði og hann fái kjörmennina 15
semNewJerseyá.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 56% Reagan: 60%
Dukakis: 42% Mondale: 39%
NORÐUR-KARÓLÍNA
Síðast stóru fýlkjanna er Norð-
ur-Karólína með 14 kjörmenn.
Demókratar hafa smám saman
verið að sækja í sig veðrið þar eftir
að repúblikanar virtust hafa
gleypt það í Suðurríkjasveiflunni
síðustu árin. Þeim tókst að velgja
frægasta íhaldsþingmanni fylkis-
ins, Jesse Helms, undir uggum
bæði 1990 og 1984. Fyrrum fylkis-
stjóri, demókratinn Jim Hutit,
virðist ætla að vinna það embætti
aftur og ef einhver getur unnið
upp herslumuninn sem demó-
krata hefur vantað eru það Clin-
ton og Gore, Suðurríkjastrákamir
með miðjuprógrammið.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 58% Reagan: 62%
Dukakis: 42% Mondale: 38%
MISSOURI
Allra síðast er rétt að nefna
Missouri, en úrslitin þar hafa end-
urspeglað niðurstöðuna á lands-
vísu því sem næst nákvæmlega í
öllum kosningum á öldinni nema
einum (Missouri-búar kusu Adlai
Stevenson árið 1956). Og staðan
þar endurspeglar stöðuna á lands-
vísu: Clinton hefur betur, en fýlgi
hans er meira fljótandi en forset-
ans. Clinton nýtur þess að vera frá
nágrannafylkinu Árkansas og ef
ekkert stórkostlegt gerist þessa fáu
daga fram að kosningum hefur
hann vinninginn í Missouri. Og
þar með á landsvísu, ef sagan er
vísbending.
Úrslitin 1988 og 1984:
Bush: 52% Reagan: 60%
Dukakis: 48% Mondale: 40%
Karl Th. Birgisson