Íslendingaþættir Tímans - 12.05.1971, Side 28

80 ára: Steinunn Sigurjónsdóttir
Mikið getur tíminn verið hrað-
fleygur. Mér finnst ekki langt síð-
an ég sat seinast í eldhúsinu í Há-
túni, lijá henni Steinunni og saup
þar úr kaffibolla, á meðan ég beið
eftir því, að mjólkurflutningabíll-
inn kæmi úr Króknum, svo ég
kæmist með honum í Varmahlíð
á söngæfingu hjá karlakórnum
Heimi. Og þó skilur hartnær aldar-
fjórðungur á milli þeirrar stundar
og dagsins í dag.
Og nú nýlega var ég að frétta,
að Steinunn væri áttræð orðin.
Ekki má nú minna vera en ég noti
það tilefni til þess að þakka henni
með örfáum orðum, fyrir alla ást-
úðina og elskulegheitin, sem hún
hefur ávallt sýnt mér óverðskuld-
uðum, frá því ég kom fyrst á heim-
ili hennar. Því vil ég biðja
íslendingaþætti fyrir þessa stuttu
kveðju heiman úr héraðinu hennar
kæra.
Steinunn fæddist í Stóru-Gröf á
Langholti 5. febrúar 1890. Voru
foreídrar hennar Sigurjón Markús
son, sem síðar bjó um nokkurt
skeið umsvifamiklu búi í Eyhildar-
holti, og kona hans, Guðrún Magn-
úsdóttir. Ekki kann ég að segja
frá uppvaxtarárum Steinunnar,
en sjálfsagt hefur hún snemma
lært að taka til höndum, eins og
títt var um unglinga á þeim árum.
En árið 1914 gekk hún í hjóna-
band, og var eiginmaður hennar
Jónas Gunnarsson frá Keflavík í
Hegranesi, harðduglegur atorku-
maður, eins og þeir ættmenn
fleiri. Hið sama ár hófu þau Jónas
og Steinunn búskap í Garði í Hegra
nesi og bjuggu þar á hluta jarðar-
innar til ársins 1919. Fluttu þá bú-
ferlum að Syðri-Húsabakka í Seylu-
hreppi og bjuggu þar í eitt ár. En
árið 1921 fengu þau til ábúðar Há-
tún i Seyluhreppi og bjuggu þar
upp frá því.
Hátún gat ekki heitið neitt merk
isbýli, þegar þau Jónas og Stein-
unn fluttust þangað fyrir 50 árum.
Jörðin var ein af hjáleigunum
frá hinu forna og merka prestsetri
og höfuðbóli, Glaumbæ. Til þess
var ekki ætlazt, að hjáleigubænd-
ur gætu lifað af búskap á þessum
svuntum. Öllu fremur átti það að
endast þeim til lífsframfæris að
vinna höfuðbólinu, hvenær , sem
kall kom þaðan. Hjáleigubændur
voru því með nokkrum hætti
ánauðugir menn. Hátún bar á þess-
um árum glögg merki þeirrar
„stéttarskiptingar“ landsins, sem
þá ríkti. Túnið mjög takmarkað,
kargaþýft og seinúnnið, húsakost-
ur yfir fólk og fénað í samræmi
við það. En þau Jónas og Stein-
unn voru engar meðalmanneskjur
að áhuga og atorku. Jónas vann
nótt með degi, heima og að heim-
an og horfði þá ekki alltaf til
launa, því hann var öllum mönn-
um greiðviknari og hjálpsamari.
Þau Hátúnshjón komust líka undra
vel af, þegar þess er gætt, hverrar
búskaparaðstöðu þau máttu una,
og að auki hlóðst ómegð á þau, að
kalla með hverju ári. Eignúðust
þau 10 börn. Tvö dóu ung en átta
uxu úr grasi, og eru þau: Sigur-
jón, bóndi á Syðra-Skörðugili í
Seyluhreppi, kvæntur Sigrúnu Júl-
íusdóttur, Gunnlaugur, bóndi í Há-
túni, kvæntur Ólínu Jónsdóttur,
Hallur, bifreiðarstjóri í Reykjavík,
kvæntur Aðalbjörgu Jónsdóttur,
Jónas, kaupmaður í Reykjavik
kvæntur Ástu Pétursdóttur, Sig-
urður, byggingameistari í Reykja-
vík, kvæntur Guðrúnu Ragnars-
dóttur, Ólafur, bílstjóri og bóndi,
búsettur í Reykjavík, kvæntur Sæ-
unni Guðmundsdóttur, Bjarni, raf-
virkjameistari í Reykjavík, kvænt-
ur Guðnýju Jónsdóttur, Guðrún,
húsfrú í Reykjavík. gift Einari P.
Kristmundssyni, kennara. Öll eru
þessi systkini harðduglegt myndar-
og manndómsfólk.
Enda þótt þau Hátúnssystkini
véndust sriemma vinnu og
stúðluðu með þeim hætti að bættri
efnahagsafkomu hins fjölmenna
heimilis, má nærri geta, að mikils
hefur þurft með, til að koma upp
svo stórum barnahópi. Þá var ekki
fjölskyldubótunum fyrir að fara,
þó að nú þyki efcki ofgert við stór-
efnafólk að greiða því framfærslu-
eyri með einu barni.
Eftir 18 ára búskap í Hátúni,
andaðist Jónas, mjög fyrir aldur
fram, og öllum kunnugum harm-
dauði Má nærri geta, hvílíkt áfall
það hefur verið fyrir Steinunni og
börnin, sem sum voru enn f"
bernsku. En húsfreyjan í Hátúni
var ekki þannig skapi farin að
hopa á fiólmi fyrir aðsteðjandi erf-
iðleikum. Við litlu hjáleiguna frá
Glaumbæ og lífsbaráttuna þar,
voru margar dýrmætustu minning-
ar hennar tengdar. Þar voru að
vísu beðnir ósigrar, en þó unnir
fleiri sigrar. Handtök þeirra Jón-
asar og Steinunnar, við að bæta
og prýða jörðina, voru orðin mörg,
enda duldist ekki árangurinn. Og
Steinunn var ekki þess sinnis, að
liætta við hálfnað verk. Hún vildi
gjarnan að eitthvert barna hennar
nyti þess, sem búið var að gera í
Hátúni og byggði svo ofan á grunn-
inn. Hún bjó því áfram með börn-
um sínum til ársins 1947. Þá tóku
við jörð og búi Gunnlaugur sonur
hennár og Ólína kona hans.
Nokkru síðar fluttist Steinunn til
Reykjavikur. Hefur hún haldið þar
sitt eigið heimili, en verið að öðru
leyti á vegum barna sinna. einkum
Jónasar og býr í húsi hans.
Með komu þeirra Jónasar og
Steinunnar í Hátún, byrjaði
ný saga gamals býlis. Með
nokkrum hætti má raunar
segja, að þau kæmu þar
að ónumdu landi. Þau lögðu alla
orku manndómsáranna í að nema
þetta land, rækta það og byggja,
jafnframt því sem þau skiluðu
framtíðinni hinum stóra og mann-
vænlega barriahópi. Síðan koma
sonur og tengdadóttir og halda
starfinu áfram með þeim mun
meiri árangri, sem það er léttara
að velta steininum, þegar hann er
kominn af stað, en hreyfa hann
úr upphaflegu fari. Þá loks fannst
Steinunni, að hún mætti una sér
hvíldar. Nú situr hún í stofunni
sinni á Amtmannsstígnum, virt og
dáð af venzlafólki og vinum og
getur með gleði og stolti land-
nemans litið yfir langa vegferð og
góða. Magnús H. Gíslason.
2$
ÍSLENDINGAÞÆTTIR